Nhà báo Ngô Trần Thịnh là khách mời tại Há»™i thảo quốc tế “Quản trị toà soạn báo chí số: Lý luận, thá»±c tiá»…n, kinh nghiệm tại khu vá»±c ASEAN” do Há»™i Nhà báo Việt Nam tổ chức.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) Ä‘ang ngày càng được ứng dụng ở các tòa soạn, cÆ¡ quan báo chí và Ä‘á»™i ngÅ© nhà báo. Đặc biệt trong bối cảnh nhiều cÆ¡ quan báo chí Ä‘ang xây dá»±ng theo hÆ°á»›ng Ä‘a phÆ°Æ¡ng tiện, Ä‘a nền tảng, AI càng chứng minh được những Æ°u thế của nó.

Để hiểu rõ hÆ¡n về hiện trạng sá»­ dụng AI của người làm báo, hiệu quả lâu dài cho tòa soạn nhÆ° thế nào? những giá trị cốt lõi của báo chí khi tận dụng công nghệ AI ra sao...? Báo Nhà báo và Công luận Ä‘ã có cuá»™c trò chuyện vá»›i nhà báo Ngô Trần Thịnh - Trưởng bá»™ phận ná»™i dung số - Trung tâm Tin tức - Đài Truyền hình TP.HCM để hiểu rõ hÆ¡n về vấn đề này.

AI giúp nâng cao được chất lượng ná»™i dung

+Anh Ä‘ánh giá nhÆ° thế nào về hiện trạng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong lÄ©nh vá»±c báo chí hiện nay?

-Trong năm 2023 chúng ta thấy rằng không có cÆ¡ quan báo chí nào đứng ngoài cuá»™c trong việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào hoạt Ä‘á»™ng báo chí. Ở góc Ä‘á»™ công nghệ chuyên sâu, má»™t số cÆ¡ quan báo chí Ä‘ã sá»­ dụng AI thu thập thông tin từ nhiều nguồn, phân tích và tổ chức dữ liệu,... hay Ä‘Æ¡n giản là nhiều phóng viên sá»­ dụng robot cho sản xuất các bài báo, thiết lập bản thảo, gợi ý tít bài. Có thể nói không ai đứng ngoài cuá»™c chÆ¡i này cả.

Qua các há»™i thảo về AI ở các nÆ°á»›c, tôi thấy rằng AI Ä‘ã tích hợp vào nhiều lÄ©nh vá»±c của đời sống hàng ngày, vì thế trong báo chí chúng ta không thể nói không vá»›i AI được nữa. Cái quan trọng chúng ta sá»­ dụng AI nào, ở vị trí nào sao cho hiệu quả, phát huy những Æ°u thế mà AI mang lại. Các cÆ¡ quan báo chí bảo thủ nhất vẫn thấy được những Æ°u Ä‘iểm mà AI mang lại.

Thá»±c hiện nhiệm vụ Ä‘ó, trong thời gian qua tôi cÅ©ng được Há»™i Nhà báo Việt Nam há»— trợ giảng dạy lá»›p bồi dưỡng về ứng dụng AI, chat GPT trong tác nghiệp báo chí. Qua Ä‘ó hÆ°á»›ng dẫn các anh chị phóng viên cách tác nghiệp ứng dụng AI vào trong quá trình tác nghiệp hàng ngày.

+ CÅ©ng là người làm báo, giờ truyền đạt lại cho đồng nghiệp kiến thức má»™t lÄ©nh vá»±c khá má»›i mẻ này, anh có thể chia sẻ rõ hÆ¡n việc bồi dưỡng về ứng dụng AI, chat GPT cho người làm báo hiện nay?

-Công cụ AI cho báo chí rất nhiều, qua lá»›p học tôi thấy Ä‘a số anh em báo chí cÅ©ng rất cởi mở, linh hoạt để sá»­ dụng, họ biết áp dụng má»™t phần vào các khâu của quá trình tác nghiệp. Tuy nhiên trÆ°á»›c lá»›p học mọi người vẫn chÆ°a biết cách sá»­ dụng sao cho thấy hiệu quả, Ä‘ã tốn nhiều thời gian. Thá»±c tế có công nghệ rồi mà sá»­ dụng không Ä‘úng lúc, Ä‘úng chá»— sẽ còn mất nhiều thời gian và tốn kém hÆ¡n.

Để giải bài toán Ä‘ó, chúng tôi hÆ°á»›ng dẫn các anh chị dùng những phần mềm miá»…n phí, cách sá»­ dụng các ứng dụng dùng miá»…n phí. Lá»›p học trang bị cho anh chị những kỹ năng, cách sá»­ dụng sao cho hiệu quả mà không tốn thời gian Ä‘i tìm hiểu. Ngay sau Ä‘ó lá»›p học, AI được nhiều phóng viên sá»­ dụng vào trong công việc.

Tuy nhiên AI có hai vấn đề mà má»—i nhà báo cần nắm được Ä‘ó là công cụ nào sá»­ dụng AI má»™t cách hiệu quả nhất và sâu nhất. Sau khi phóng viên tiếp cận được, sá»­ dụng được thì câu hỏi đặt ra là liệu phóng viên có lạm dụng AI nhiều không. Thá»±c tế công việc của các phóng viên khá bận rá»™n, họ nhận thấy AI có thể làm thay mình viết kịch bản, viết bài, đặt tít... Ä‘iều này nẩy sinh vấn đề lạm dụng AI để tiết kiệm thời gian. Đó là nguy cÆ¡ có thể xảy ra. Khi sá»­ dụng AI người làm báo phải giữ được cái tâm về nghề.

Nhà báo Ngô Trần Thịnh (Ä‘eo kính) và đồng nghiệp trÆ°á»›c giờ lên sóng. (Ảnh nhân vật cung cấp)

Nếu ở các trường Ä‘ào tạo báo chí có hÆ°á»›ng dẫn sinh viên sá»­ dụng AI thì rõ ràng sau khi ra trường các bạn sẽ dá»… dàng triển khai ở cÆ¡ quan báo chí mình làm việc, sẽ không phải mất thời gian làm quen ban đầu. Bên cạnh Ä‘ó, bản thân những người duyệt bài ở cÆ¡ quan báo chí cÅ©ng cần hiểu và sá»­ dụng để biết được bài viết, ná»™i dung tác phẩm này có sá»­ dụng AI hay không, sá»­ dụng bao nhiêu phần trăm...? tất cả sẽ nhằm nâng cao được chất lượng ná»™i dung cho tác phẩm.

AI khó có thể thay thế được nhà báo

+Khoảng tháng 3 năm 2023, Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh (HTV) thá»±c hiện phóng sá»± truyền hình đầu tiên được viết bằng công nghệ trí tuệ nhân tạo. Anh Ä‘ánh giá thế nào về sản phẩm đầu tiên này?

-Sản phẩm đầu tiên Ä‘ó khá ổn, được phát sóng, nhÆ°ng chỉ ổn ở góc Ä‘á»™ thông tin, mang tính thưởng thức. Tuy nhiên, để kích thích khán giả, câu view, thu hút thêm lượng bạn đọc thì chÆ°a được. Sản phẩm Ä‘ó chỉ Ä‘áp ứng đủ ná»™i dung ở mức Ä‘á»™ trung bình khá. Do vậy, AI khó có thể thay thế được nhà báo.

Tuy nhiên, công nghệ AI của chúng tôi sá»­ dụng từ đầu năm 2023 đến nay vẫn luôn được cập nhật. Điều thú vị là AI Ä‘ã có những tiến bá»™ hÆ¡n. Giờ Ä‘ây, vá»›i má»™t ná»™i dung chủ đề nào Ä‘ó, AI không chỉ tạo ra kịch bản mà còn có thể đặt các câu hỏi vá»›i khách mời, sau Ä‘ó sẽ có sá»± trao đổi liên tục giữa AI và khách mời, nghÄ©a là có sá»± tÆ°Æ¡ng tác chứ không Ä‘Æ¡n Ä‘iệu nhÆ° trÆ°á»›c.

Tuy nhiên, những câu hỏi của AI vá»›i khách mời còn khá “lành”, phổ thông. Do vậy, người làm báo phải Ä‘iều chỉnh lại để các câu hỏi có sá»± hấp dẫn, khăng khít, Ä‘úng vào trọng tâm hÆ¡n. Nhìn chung, so vá»›i việc không sá»­ dụng AI, thì việc sá»­ dụng AI tiết kiệm được khá nhiều thời gian.

+ Sá»± phát triển của AI sẽ song hành cùng vá»›i các công nghệ số má»›i trong hoạt Ä‘á»™ng báo chí truyền thông. Liệu AI sẽ tiếp tục là xu hÆ°á»›ng mà các tòa soạn hÆ°á»›ng tá»›i trong năm 2024?

-Nó không còn là xu hÆ°á»›ng nữa mà là việc Ä‘ã biết và Ä‘ã làm. Vừa qua, Há»™i Nhà báo TP HCM tổ chức lá»… trao Giải Bìa báo Xuân Giáp Thìn 2024. Trong số các bìa báo Ä‘ó có tác phẩm được làm bởi AI, Ä‘ó là hình bìa báo về năm con rồng.

Hay Ä‘Æ¡n giản, trên fanpage của HTV hiện nay cÅ©ng thường sá»­ dụng nhiều hình ảnh cho các mục tin tức Ä‘ang được AI vẽ. HTV còn yêu cầu AI lồng ghép thêm không khí xuân vào các bức ảnh, từ Ä‘ó cho ra má»™t bức tranh theo ý muốn. Các họa sÄ© chỉ chỉnh sá»­a má»™t số ná»™i dung nhỏ. Hình ảnh này cÅ©ng được in làm phong bao lì xì của HTV NewZ.

Nhà báo Ngô Trần Thịnh đồng sáng lập chiến dịch chuyển đổi số hàng quán cùng phụ nữ khởi nghiệp tại TP HCM liên tục 3 mùa, há»— trợ khởi nghiệp tiệm ăn online cho hÆ¡n 300 phụ nữ. (Ảnh nhân vật cung cấp)

Đồ họa truyền hình sắp tá»›i cÅ©ng sẽ được thiết kế bởi AI. Đồ họa cÅ©ng sẽ được AI gợi ý, BTV sẽ lá»±a chọn. AI sẽ làm những công việc mang tính chất lặp Ä‘i lặp lại và tạo ra sản phẩm tÆ°Æ¡ng đối nhanh chóng. Chỉ trong vài phút có thể tạo ra sản phẩm, từ Ä‘ó các BTV, họa sÄ© rảnh hÆ¡n để làm những thứ mang tính chất sáng tạo hÆ¡n.

Tôi nghÄ© năm 2024 sẽ không bàn về AI là gì nữa mà là làm thế nào để tích hợp sâu hÆ¡n. AI sẽ thấm sâu vào từng phóng viên, từng công Ä‘oạn. AI sẽ thấm sâu vào từng phần từng vấn đề nhỏ để tạo nên tác phẩm báo chí. Để tạo được hiệu quả mà không ảnh hưởng đến hoạt Ä‘á»™ng ở cả tòa soạn, AI cÅ©ng cần dần dần thấm vào từng mảng, từng phóng viên má»™t theo cách tá»± nhiên, từ từ.

Chúng tôi coi AI nhÆ° má»™t viên “kẹo nhỏ” để cho các nhân sá»± có thể bình tÄ©nh ứng dụng má»™t cách dá»… dàng và dần dần. Ở Ä‘ây chúng tôi không làm má»™t đợt phát Ä‘á»™ng rá»™ng khắp trong tòa soạn, mà sẽ để cho má»—i cán bá»™ phóng viên trong tòa soạn tiếp cận từng bÆ°á»›c má»™t. Đầu tiên có thể là má»™t phóng viên nhà báo lâu năm. Người này sau khi được Ä‘ào tạo, ứng dụng AI vào công việc để tiết kiệm được thời gian, công sức, tăng hiệu quả chất lượng công việc. Từ má»™t cá nhân này sẽ lan tỏa đến giá»›i trẻ. Những nhà báo lâu năm chuyển đổi thành công sẽ là nguồn cảm hứng để nhà báo trẻ vốn hiểu biết công nghệ cÅ©ng ứng dụng học theo và thành công.

Tôi lấy ví dụ, vừa rồi tôi có hÆ°á»›ng dẫn má»™t chị phóng viên Ä‘ã có kinh nghiệm lâu năm sá»­ dụng AI và chị Ä‘ã thích sá»­ dụng công cụ này, vì nó giải quyết được những vấn đề chị Ä‘ang gặp phải. Cụ thể là việc rà soát lá»—i chính tả, các văn bản không bị lá»—i từ dấu chấm dấu phẩy.

Đối vá»›i ảnh minh họa, phóng viên cần ảnh về vấn đề bạo hành gia Ä‘ình, ảnh minh họa cho vấn đề bình đẳng giá»›i, AI hình ảnh Ä‘ã vẽ ra loạt ảnh, cho ra lá»±a chọn về chủ đề Ä‘ó mà không bị trùng lặp, chÆ°a từng được sá»­ dụng, không phải dùng ảnh vá»›i con người thật để tạo ra. Hình ảnh Ä‘ó không bị vi phạm bản quyền. Thay vì nhờ họa sÄ© vẽ thì AI vẽ rất kỹ, tỉ mỉ... Chỉ cần má»™t phóng viên trong tòa soạn làm được việc này sẽ lan tỏa ra rất nhiều phóng viên khác trong tòa soạn. Từ Ä‘ó chất tác phẩm báo chí sẽ dần được nâng cao.

Tại lá»… trao Giải báo chí toàn quốc về xây dá»±ng Đảng (Búa liềm vàng) lần thứ VIII - Tác phẩm "Niềm vui lá»›n - Trọng trách lá»›n" của HTV đạt giải B, trong Ä‘ó có Ä‘óng góp của nhà báo Ngô Trần Thịnh (thứ 2 từ phải sang). Ảnh nhân vật cung cấp

+Để má»™t cÆ¡ quan báo chí, bắt đầu từ con số 0 đến sá»­ dụng AI má»™t cách có hiệu quả họ cần có những giải pháp gì?

-Các cÆ¡ quan báo chí chÆ°a bắt đầu thì cần có định hÆ°á»›ng rõ ràng, có thể bắt đầu từ tham gia các chÆ°Æ¡ng trình của Há»™i Nhà báo Việt Nam, học hỏi ở những cÆ¡ quan Ä‘i trÆ°á»›c, những người có nhiều kinh nghiệm tiếp xúc vá»›i AI. Các cÆ¡ quan báo chí sẽ không phải tốn kém nhiều, không nhÆ° việc thá»±c hiện đầu tÆ° cho má»™t tòa soạn số. Bài toán về AI hiện Ä‘ã quá tốn kém thì các tập Ä‘oàn lá»›n Ä‘ã làm rồi, nhÆ° Google, Microsoft... họ Ä‘ã Ä‘Æ°a lại những giải pháp miá»…n phí cho mọi người cùng sá»­ dụng.

AI thường được sá»­ dụng qua các phần mềm, qua các công cụ trình duyệt web, nhÆ° Google Gemini, Meltwater, Google trend, Tubular Labs... tất cả không xâm nhập vào các ná»™i dung cá nhân trên thiết bị vì thế sẽ khá an toàn và bảo mật. Tòa soạn báo và phóng viên sẽ tiết kiệm được kha khá tiền để sá»­ dụng những công cụ miá»…n phí mà vẫn đảm bảo tính an toàn, giúp cho người làm công việc được nhanh hÆ¡n. Tất nhiên sẽ có những cấp Ä‘á»™ cao hÆ¡n, phải trả phí, ví dụ nhÆ° phân tích người đọc bằng AI, Ä‘ó là level tiếp theo của các tòa soạn cần trả tiền.

Thá»±c tế cho thấy, má»™t phóng viên sá»­ dụng AI tạo ra hiệu suất công việc gấp 2, 3 lần so vá»›i người không sá»­ dụng. Tuy nhiên không có câu chuyện AI làm thay hay AI chiếm công việc của nhà báo, mà chúng ta vẫn luôn chủ Ä‘á»™ng, phóng viên vẫn biết tá»± chọn lọc và dần dần AI sẽ nhÆ° 1 công cụ bình thường trong đời sống báo chí, cái Ä‘ó là xu hÆ°á»›ng và được ủng há»™.

Ngoài ra, để ứng dụng AI má»™t cách thành công, người lãnh đạo cÆ¡ quan báo chí cần dùng AI hàng ngày, câu chuyện AI cÅ©ng nhÆ° là câu chuyện chuyển đổi số, nó bắt nguồn từ người lãnh đạo, người lãnh đạo thích thú và thúc đẩy Ä‘iều này sẽ truyền tải đến nhiều người hÆ¡n trong cÆ¡ quan mang đến má»™t tòa soạn AI là tòa soạn của những phóng viên dùng AI hiệu quả.

Cám Æ¡n những chia sẻ thú vị từ anh!

Nhà báo Ngô Trần Thịnh, tốt nghiệp Đại học Greenwich (London, Anh) vá»›i đồ án thuá»™c tốp 5 xuất sắc nhất khoa và nhận bằng thạc sÄ© quản trị truyền thông ở Đại học Stirling. Không ở lại làm việc tại các công ty công nghệ nÆ°á»›c ngoài, anh về nÆ°á»›c vào làm phóng viên tại HTV.

Anh và các đồng nghiệp ở HTV Ä‘ã dành được nhiều giải thưởng báo chí, nhÆ° xuất sắc nhận Giải A - Giải Báo chí quốc gia năm 2023 và Giải Bạc - Liên hoan Truyền hình Toàn quốc 2023 và gần Ä‘ây là giải B (thể loại phóng sá»± chuyên đề) Giải báo chí toàn quốc về xây dá»±ng Đảng (Búa liềm vàng) lần thứ VIII năm 2023...