Công tác đảm nhận vị trí thành viên Há»™i đồng Nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2023-2025 Ä‘ã được đẩy mạnh triển khai từ những ngày đầu, những hoạt Ä‘á»™ng đầu tiên của Há»™i đồng Nhân quyền trong năm 2023, vá»›i sá»± tham gia, phối hợp tích cá»±c của các cÆ¡ quan trong Tổ công tác liên ngành, các cÆ¡ quan báo chí và để lại dấu ấn, có hiệu ứng lan tỏa không chỉ trong công tác Há»™i đồng Nhân quyền mà còn trong cả nhiều mảng công tác khác.

1. Năm 2023, tình hình thế giá»›i, khu vá»±c có nhiều thay đổi sâu sắc. Hòa bình, hợp tác, phát triển dù vẫn là xu thế lá»›n nhÆ°ng bị thách thức mạnh mẽ nhất kể từ sau Chiến tranh Lạnh, nhất là khi cạnh tranh chiến lược giữa các nÆ°á»›c lá»›n ngày càng quyết liệt và toàn diện.

Các Ä‘iểm nóng, xung Ä‘á»™t vÅ© trang nổ ra ở nhiều khu vá»±c trên thế giá»›i, gia tăng cả về số lượng, mức Ä‘á»™ thiệt hại và ngày càng có tính chất Ä‘a chiều vá»›i các hình thái Ä‘a dạng. Kinh tế thế giá»›i phục hồi chậm, không đồng đều và thiếu chắc chắn, vá»›i nhiều rủi ro vÄ© mô. Tiến Ä‘á»™ thá»±c hiện các Mục tiêu phát triển bền vững (SDG) cùng vá»›i những thách thức an ninh phi truyền thống nhÆ° biến đổi khí hậu, an ninh lÆ°Æ¡ng thá»±c, an ninh nguồn nÆ°á»›c, các bất bình đẳng và các “mặt trái” của chuyển đổi số… có tác Ä‘á»™ng trá»±c tiếp, hàng ngày đến sinh kế, chất lượng cuá»™c sống và khả năng thụ hưởng quyền của người dân trên thế giá»›i. Những nhân tố này Ä‘an xen, chuyển hóa lẫn nhau, má»™t mặt đặt ra nhiều thách thức, gia tăng chính trị hóa, hạn chế không gian hợp tác trong nhiều vấn đề quyền con người; mặt khác cÅ©ng làm nổi rõ hÆ¡n yêu cầu đối thoại, hợp tác để giải quyết các quan tâm chung của cá»™ng đồng quốc tế về quyền con người, trong Ä‘ó có thông qua hoạt Ä‘á»™ng của Há»™i đồng Nhân quyền.

Năm 2023 cÅ©ng là ká»· niệm 75 năm Tuyên ngôn nhân quyền thế giá»›i (UDHR) và 30 năm Tuyên bố và ChÆ°Æ¡ng trình hành Ä‘á»™ng Vienna về quyền con người (VDPA), là dịp quan trọng để cá»™ng đồng quốc tế cùng nhau nhìn lại các thành tá»±u Ä‘ã đạt được và các thách thức trong thời gian tá»›i trong việc bảo đảm những giá trị chung, phổ quát, những cam kết mạnh mẽ về bảo vệ và thúc đẩy quyền con người được thể hiện trong các văn kiện này.

Vá»›i bối cảnh cÅ©ng nhÆ° kỳ vọng của cá»™ng đồng quốc tế nhÆ° vậy, trong năm 2023, Há»™i đồng Nhân quyền Ä‘ã tích cá»±c phát huy vai trò là cÆ¡ quan quan trọng nhất về quyền con người trong hệ thống Liên hợp quốc, triển khai hiệu quả chÆ°Æ¡ng trình nghị sá»± trải rá»™ng trên 10 đề mục, bám sát các quan tâm chung mang tính thời sá»± của cá»™ng đồng quốc tế, đồng thời cÅ©ng thể hiện nhiều cọ xát, thậm chí mâu thuẫn, đối đầu trá»±c diện giữa các nÆ°á»›c, nhóm nÆ°á»›c.

Trong năm 2023, Há»™i đồng Nhân quyền Ä‘ã hoạt Ä‘á»™ng vá»›i cường Ä‘á»™ cao, hoàn thành khối lượng công việc nhiều nhất kể từ khi thành lập năm 2006, vá»›i 180 cuá»™c họp chính thức toàn thể trong khuôn khổ 3 Khóa họp thường kỳ và 1 Phiên họp đặc biệt, xem xét 231 báo cáo, thông qua 110 Nghị quyết (khoảng 2/3 trong số này được thông qua bằng đồng thuận), 41 Quyết định và 1 Tuyên bố Chủ tịch, cùng nhiều phiên họp của các Nhóm làm việc, Nhóm chuyên gia, trong Ä‘ó Nhóm làm việc về Rà soát định kỳ phổ quát (UPR) Ä‘ã xem xét, thông qua báo cáo của 42 quốc gia.

Bên cạnh Ä‘ó, để thúc đẩy các Æ°u tiên của mình và Ä‘óng góp cho hoạt Ä‘á»™ng của Há»™i đồng Nhân quyền, trong năm 2023 Ä‘ã có khoảng 450 sá»± kiện bên lề các Khóa họp thường kỳ được các nÆ°á»›c tổ chức vá»›i nhiều chủ đề phong phú.

2. Ngày 11/10/2022, Đại há»™i đồng Liên hợp quốc Ä‘ã bầu Việt Nam cùng 13 quốc gia khác vào vị trí thành viên của Há»™i đồng Nhân quyền nhiệm kỳ 2023-2025. Tiếp nối thành công của nhiệm kỳ Ủy viên không thường trá»±c Há»™i đồng Bảo an Liên hợp quốc (2020-2021), Ä‘ây là sá»± kiện có ý nghÄ©a quan trọng trong ná»— lá»±c triển khai đường lối đối ngoại của Đại há»™i Đảng XIII và Chỉ thị 25-CT/TW của Ban Bí thÆ° về đẩy mạnh và nâng tầm đối ngoại Ä‘a phÆ°Æ¡ng đến năm 2030, minh chứng cho vị thế, uy tín ngày càng cao của Việt Nam, đồng thời thể hiện sá»± ghi nhận của cá»™ng đồng quốc tế đối vá»›i những chính sách, ná»— lá»±c và thành tá»±u của Việt Nam trong bảo đảm quyền con người.

Việt Nam cÅ©ng đảm nhận cÆ°Æ¡ng vị này khi Ä‘ang ná»— lá»±c hết sức để phát triển kinh tế-xã há»™i, bảo đảm sinh kế, nâng cao chất lượng cuá»™c sống cho người dân, bảo đảm thá»±c hiện các cam kết quốc tế về quyền con người trong bối cảnh tình hình quốc tế và trong nÆ°á»›c còn nhiều thách thức.

Vì vậy, việc Việt Nam làm thành viên Há»™i đồng Nhân quyền nhiệm kỳ 2023-2025 được cá»™ng đồng quốc tế rất chú ý. Má»™t mặt, những thành tá»±u, ná»— lá»±c, cam kết và nhu cầu hợp tác của ta trong bảo vệ và thúc đẩy quyền con người Ä‘ã được ghi nhận rá»™ng rãi.

Mặt khác, má»™t số cá nhân, tổ chức và chính giá»›i quốc tế vẫn nhận định chÆ°a khách quan về tình hình ở Việt Nam cÅ©ng nhÆ° về năng lá»±c thá»±c hiện vai trò thành viên Há»™i đồng Nhân quyền của ta.

3. Trong bối cảnh Ä‘ó, Việt Nam Ä‘ã tích cá»±c tham gia, để lại những dấu ấn ngay từ những hoạt Ä‘á»™ng đầu tiên của Há»™i đồng Nhân quyền vá»›i nhiều sáng kiến phù hợp vá»›i Æ°u tiên của Việt Nam và quan tâm chung của thế giá»›i, được cá»™ng đồng quốc tế Ä‘ánh giá cao.

Tại Khóa 52 mở đầu nhiệm kỳ Há»™i đồng Nhân quyền (tháng 3-4/2023), Phó Thủ tÆ°á»›ng Chính phủ Trần LÆ°u Quang Ä‘ã tham dá»± Phiên họp cấp cao và giá»›i thiệu sáng kiến về Ká»· niệm 75 năm Tuyên ngôn nhân quyền thế giá»›i (UDHR) và 30 năm Tuyên bố và ChÆ°Æ¡ng trình hành Ä‘á»™ng Vienna (VDPA).

Trên cÆ¡ sở Ä‘ó, Việt Nam Ä‘ã chủ trì, dẫn dắt Nhóm nòng cốt gồm 14 nÆ°á»›c[1] liên khu vá»±c và Ä‘a dạng về trình Ä‘á»™ phát triển xây dá»±ng dá»± thảo, tổ chức tham vấn để Há»™i đồng Nhân quyền thông qua bằng đồng thuận Nghị quyết 52/19 về vấn đề này vá»›i sá»± đồng bảo trợ của 121 nÆ°á»›c - má»™t “ká»· lục” của Há»™i đồng Nhân quyền trong những năm gần Ä‘ây.

Nghị quyết Ä‘ã nhấn mạnh vai trò hàng đầu của các quốc gia trong bảo đảm quyền con người, ghi nhận sá»± tham gia của phụ nữ, vai trò của hợp tác và Ä‘oàn kết quốc tế, tôn trọng sá»± Ä‘a dạng, bao trùm trong thúc đẩy và bảo vệ quyền con người. Sáng kiến này của Việt Nam Ä‘ã góp phần quan trọng truyền tải các thông Ä‘iệp lá»›n, nâng cao nhận thức, quyết tâm hành Ä‘á»™ng của các nÆ°á»›c và cá»™ng đồng quốc tế trong thá»±c hiện các mục tiêu, tôn chỉ về quyền con người được đề ra trong hai văn kiện nhân quyền nền tảng này, đồng thời đồng thời đề cao vị thế, vai trò của Há»™i đồng Nhân quyền và các cÆ¡ chế nhân quyền Liên hợp quốc.

Tiếp tục thể hiện vai trò dẫn dắt trong xây dá»±ng chuá»—i nghị quyết về bảo đảm quyền con người trong biến đổi khí hậu, tại Khóa 53 Há»™i đồng Nhân quyền (tháng 6-7/2023), Việt Nam cùng vá»›i Bangladesh và Philippines Ä‘ã xây dá»±ng dá»± thảo nghị quyết về thúc đẩy sinh kế trong bối cảnh biến đối khí hậu và Ä‘ã được Há»™i đồng Nhân quyền thông qua bằng đồng thuận vá»›i 80 nÆ°á»›c tham gia đồng bảo trợ (Nghị quyết 53/6).

Tại các Khóa 53 và Khóa 54 (tháng 9-10/2023), Việt Nam tiếp tục cùng các nÆ°á»›c và các tổ chức quốc tế nhÆ° Tổ chức Lao Ä‘á»™ng quốc tế (ILO), Tổ chức Y tế thế giá»›i (WHO), Liên minh toàn cầu về vaccine và tiêm chủng (GAVI)… thúc đẩy các sáng kiến về “tiêm chủng và quyền con người”, “chống phân biệt đối xá»­, bạo lá»±c, quấy rối trên cÆ¡ sở giá»›i tại nÆ¡i làm việc” dÆ°á»›i hình thức các toạ Ä‘àm quốc tế bên lề các khóa họp và xây dá»±ng phát biểu chung tại Há»™i đồng Nhân quyền. Phù hợp vá»›i các quan tâm lá»›n trên thế giá»›i về quyền con người hiện nay, các sáng kiến của Việt Nam được các nÆ°á»›c hưởng ứng, tham gia Ä‘óng góp tích cá»±c.

Thí dụ, phát biểu chung về chủ đề tiêm chủng và quyền con người do Việt Nam chủ trì soạn thảo tại Khóa 54 Há»™i đồng Nhân quyền Ä‘ã thu hút hÆ¡n 60 nÆ°á»›c tham gia, ủng há»™. Chủ đề của phát biểu chung này mang tính thời sá»± trong bối cảnh đại dịch Covid-19 còn nhiều ảnh hưởng lâu dài, nhiều quốc gia Ä‘ang phát triển và nhiều nhóm dân cÆ° chÆ°a được tiếp cận đầy đủ vaccine phòng ngừa Covid-19 cÅ©ng nhÆ° nhiều loại vaccine tiêm chủng mở rá»™ng cÆ¡ bản.

Đoàn Việt Nam tham dá»± phiên họp bỏ phiếu và công bố kết quả thành viên Há»™i đồng Nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2023-2025 vào tháng 10/2022. (Ảnh: MOFA)

4. Việt Nam cÅ©ng tham gia sâu hÆ¡n vào công việc chung, thúc đẩy đối thoại và hợp tác tại Há»™i đồng Nhân quyền trên tinh thần “Tôn trọng và hiểu biết. Đối thoại và hợp tác. Tất cả các quyền. Cho tất cả mọi người”.

Việt Nam Ä‘ã có hÆ¡n 80 phát biểu quốc gia trong những cuá»™c họp của Há»™i đồng Nhân quyền về bảo đảm quyền con người trên những khía cạnh được cá»™ng đồng quốc tế quan tâm nhÆ° phát triển bền vững, ứng phó vá»›i biến đổi khí hậu, di cÆ°, thúc đẩy bình đẳng giá»›i, bảo đảm các quyền nhà ở, quyền lÆ°Æ¡ng thá»±c, quyền văn hoá, quyền phát triển, bảo vệ các nhóm dá»… bị tổn thÆ°Æ¡ng và tham gia 50 phát biểu chung về các chủ đề Ä‘a dạng của ASEAN, Phong trào Không liên kết, Nhóm Đồng quan Ä‘iểm[2], Nhóm Pháp ngữ và má»™t số nhóm liên khu vá»±c khác. Ta Ä‘ã thá»±c hiện rất trách nhiệm nghÄ©a vụ và quyền lợi chính của quốc gia thành viên Há»™i đồng Nhân quyền trong quá trình thÆ°Æ¡ng lượng, bỏ phiếu thông qua các dá»± thảo nghị quyết.

Việt Nam Ä‘ã có cách tiếp cận xây dá»±ng trong những vấn đề nhân quyền còn nhiều khác biệt, bị chính trị hóa, có nhiều cọ xát tại Há»™i đồng Nhân quyền nhÆ° tình hình các nÆ°á»›c cụ thể (Ukraine, Nga, Palestine, Sudan…), quan hệ giữa phát triển và nhân quyền, sức khỏe sinh sản và giáo dục giá»›i tính, quyền của người người đồng tính, song tính và chuyển giá»›i (LGBT), khoan dung tôn giáo...

Má»™t mặt, Việt Nam Ä‘óng góp vào cuá»™c đấu tranh chung của các nÆ°á»›c Ä‘ang phát triển bảo vệ nguyên tắc không chính trị hóa, không sá»­ dụng các vấn đề nhân quyền để can thiệp vào công việc ná»™i bá»™ của các quốc gia có chủ quyền.

Việt Nam cÅ©ng tham gia sâu hÆ¡n vào công việc chung, thúc đẩy đối thoại và hợp tác tại Há»™i đồng Nhân quyền trên tinh thần “Tôn trọng và hiểu biết. Đối thoại và hợp tác. Tất cả các quyền. Cho tất cả mọi người.

Thứ trưởng Ngoại giao Đỗ Hùng Việt

Mặt khác, Việt Nam Ä‘ã lắng nghe, tôn trọng các nhu cầu hợp tác, há»— trợ kỹ thuật của các nÆ°á»›c, thúc đẩy hợp tác, đối thoại để Há»™i đồng Nhân quyền có thể hành Ä‘á»™ng Ä‘áp ứng nhu cầu chính Ä‘áng của các nÆ°á»›c trong lÄ©nh vá»±c này.

5. Những dấu ấn từ năm đầu đảm nhiệm thành viên Há»™i đồng Nhân quyền nhiệm kỳ 2023-2025 cÅ©ng có những tác Ä‘á»™ng lan toả tích cá»±c đến các mảng công tác đối ngoại về nhân quyền khác.

Đóng góp của Việt Nam tại Há»™i đồng Nhân quyền Ä‘ã góp phần giúp cá»™ng đồng quốc tế hiểu rõ hÆ¡n về ná»— lá»±c, cam kết của ta trong bảo vệ và thúc đẩy quyền con người, qua Ä‘ó thúc đẩy quan hệ hợp tác của ta vá»›i các nÆ°á»›c, các tổ chức quốc tế.

Có thể tóm gọn trong Ä‘ánh giá của Quyền Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam là qua việc thể hiện vai trò thành viên tích cá»±c, có trách nhiệm tại Há»™i đồng Nhân quyền, thúc đẩy các sáng kiến, nhất là Nghị quyết 52/19, cùng vá»›i việc triển khai thá»±c hiện nghiêm túc các cam kết UPR, Ä‘ón thành công Báo cáo viên đặc biệt về quyền phát triển (tháng 11/2023), “Việt Nam Ä‘ã thể hiện vai trò tiên phong trong bảo vệ và thúc đẩy quyền con người”[3].

CÅ©ng trong năm 2023, các ná»™i dung về hợp tác tại Há»™i đồng Nhân quyền Ä‘ã được các nÆ°á»›c, trong Ä‘ó có các đối tác lá»›n quan tâm thúc đẩy trong trao đổi vá»›i Việt Nam, kể cả trong những hoạt Ä‘á»™ng đối ngoại của Lãnh đạo cấp cao của ta. Các nÆ°á»›c bạn bè, đối tác, Đồng quan Ä‘iểm, ASEAN… cÅ©ng Ä‘ã đẩy mạnh các cÆ¡ chế trao đổi sẵn có hoặc tổ chức các hoạt Ä‘á»™ng má»›i để trao đổi chuyên sâu vá»›i Việt Nam về hợp tác tại Há»™i đồng Nhân quyền. Vị thế thành viên Há»™i đồng Nhân quyền cÅ©ng góp phần giúp ta vận Ä‘á»™ng được các nÆ°á»›c ủng há»™ ta đấu tranh vá»›i những hoạt Ä‘á»™ng xuyên tạc tình hình ở Việt Nam tại các cÆ¡ chế, diá»…n Ä‘àn Liên hợp quốc.

6. Dù phần dài hÆ¡n của chặng đường còn ở phía trÆ°á»›c, vá»›i nhiều khó khăn thách thức nhÆ°ng vào thời Ä‘iểm này, có thể nhận định năm đầu tiên đảm nhiệm thành viên Há»™i đồng Nhân quyền 2023-2025 là thành công của Việt Nam vá»›i nhiều dấu ấn. Những dấu ấn Ä‘ó có Ä‘á»™ng lá»±c quan trọng từ sá»± quan tâm chỉ đạo sát sao và tham gia trá»±c tiếp của Lãnh đạo cấp cao của ta vào hoạt Ä‘á»™ng của Há»™i đồng Nhân quyền cÅ©ng nhÆ° sá»± tham gia, Ä‘óng góp hiệu quả, nhịp nhàng của các bá»™, ban, ngành thành viên Tổ công tác liên ngành về Há»™i đồng Nhân quyền, há»— trợ đắc lá»±c cho công tác Ä‘iều phối của Bá»™ Ngoại giao và vai trò “tuyến đầu” của Phái Ä‘oàn ta bên cạnh Liên hợp quốc, Tổ chức thÆ°Æ¡ng mại thế giá»›i và các tổ chức quốc tế khác tại Geneva (Thụy SÄ©).

Các cÆ¡ quan của ta Ä‘ã tích cá»±c, chủ Ä‘á»™ng phối hợp nghiên cứu, dá»± báo và tham mÆ°u cho cấp có thẩm quyền về hÆ°á»›ng tham gia và xá»­ lý của ta tại Há»™i đồng Nhân quyền, nhất là Ä‘ã Ä‘óng góp nhiều ý tưởng thiết thá»±c để xây dá»±ng các sáng kiến mà Việt Nam thúc đẩy tại Há»™i đồng Nhân quyền, không chỉ Ä‘áp ứng lợi ích, Æ°u tiên của ta mà còn phù hợp vá»›i quan tâm chung của cá»™ng đồng quốc tế. Nhờ vậy, các sáng kiến của ta tại Há»™i đồng Nhân quyền trong thời gian qua đều nhận được sá»± ủng há»™ rất rá»™ng rãi.

Đồng thời, các cÆ¡ quan thành viên Tổ công tác liên ngành cÅ©ng Ä‘ã thể hiện vai trò rất tích cá»±c trong công tác thông tin, tuyên truyền, kết nối hiệu quả vá»›i các cÆ¡ chế, mạng lÆ°á»›i báo chí tuyên truyền do các cÆ¡ quan này chủ trì. So vá»›i nhiệm kỳ Há»™i đồng Nhân quyền lần trÆ°á»›c (2014-2016), các thông tin, hoạt Ä‘á»™ng của ta tại Há»™i đồng Nhân quyền được phản ánh rá»™ng rãi, phong phú và hấp dẫn hÆ¡n trên báo chí trong và ngoài nÆ°á»›c.

Năm 2024 là năm bản lề của nhiệm kỳ thành viên Há»™i đồng Nhân quyền 2023-2025, vá»›i nhiều hoạt Ä‘á»™ng trọng tâm nhÆ° trình bày và đối thoại về Báo cáo quốc gia theo CÆ¡ chế UPR chu kỳ IV, tiếp tục thúc đẩy các sáng kiến, Æ°u tiên, nhất là sáng kiến về biến đổi khí hậu và quyền con người, kết hợp vá»›i công tác vận Ä‘á»™ng các nÆ°á»›c tiếp tục ủng há»™ Việt Nam lần đầu tiên tái ứng cá»­ thành viên Há»™i đồng Nhân quyền nhiệm kỳ 2026-2028. Vá»›i quyết tâm mạnh mẽ, sức mạnh từ sá»± Ä‘oàn kết và phối hợp chặt chẽ của cả hệ thống chính trị dÆ°á»›i sá»± quan tâm, chỉ đạo sát sao của Lãnh đạo Đảng và Nhà nÆ°á»›c, Việt Nam chắc chắn sẽ tiếp tục có những Ä‘óng góp quan trọng tại Há»™i đồng Nhân quyền, ghi dấu ấn trong năm 2024 và xa hÆ¡n, góp phần xây dá»±ng nền đối ngoại, ngoại giao Việt Nam vững mạnh, toàn diện, hiện đại, chuyên nghiệp và nâng tầm đối ngoại Ä‘a phÆ°Æ¡ng theo tinh thần Nghị quyết Đại há»™i XIII của Đảng và Chỉ thị 25-CT/TW của Ban Bí thÆ°.

-------------

[1] Việt Nam, Áo, Bangladesh, Bỉ, Bolivia, Brazil, Chile, Costa Rica, Fiji, Ấn Độ, Panama, Romania, Nam Phi và Tây Ban Nha.

[2] Nhóm Đồng quan Ä‘iểm có thành phần Ä‘a dạng, gồm khoảng 134 quốc gia Ä‘ang phát triển, đại diện cho 80% dân số thế giá»›i và 70% số thành viên Liên hợp quốc, vá»›i mục Ä‘ích chính là Ä‘iều phối, thúc đẩy các lợi ích, Æ°u tiên chung của các nÆ°á»›c Ä‘ang phát triển tại Liên hợp quốc nói chung và Há»™i đồng Nhân quyền nói riêng.

[3] Phát biểu khai mạc Há»™i thảo quốc tế tham vấn dá»± thảo Báo cáo quốc gia theo CÆ¡ chế UPR chu kỳ IV của Việt Nam, ngày 24/11/2023 của bà Ramla Khalidi, Quyền Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam, Trưởng Đại diện thường trú ChÆ°Æ¡ng trình Phát triển Liên hợp quốc tại Việt Nam.

 Äá»– HÙNG VIỆT

THỨ TRƯỞNG NGOẠI GIAO

Theo Báo Nhân Dân Điện tá»­

https://nhandan.vn/dau-an-viet-nam-trong-nam-dau-tien-dam-nhiem-cuong-vi-thanh-vien-hoi-dong-nhan-quyen-lien-hop-quoc-nhiem-ky-2023-2025-post797944.html