Nhiều chuyên gia Ä‘ánh giá, Ä‘ây thá»±c sá»± là cuá»™c “cách mạng” về đất nông nghiệp, mang tính Ä‘á»™t phá, kỳ vọng nhiều thay đổi trong thời gian tá»›i.

Nhiều quy định má»›i vá»›i đất nông nghiệp

Luật Đất Ä‘ai sá»­a đổi hoàn thiện cÆ¡ chế, chính sách về quản lý, sá»­ dụng đất nông nghiệp theo hÆ°á»›ng mở rá»™ng hạn mức nhận chuyển quyền sá»­ dụng đất nông nghiệp lên không quá 15 lần hạn mức giao đất tại địa phÆ°Æ¡ng.

Bên cạnh Ä‘ó, mở rá»™ng đối tượng được nhận chuyển nhượng quyền sá»­ dụng đất trồng lúa cho tổ chức kinh tế, cá nhân không trá»±c tiếp sản xuất nông nghiệp. Quy định này, theo đại diện Ban soạn thảo Luật Đất Ä‘ai, nhằm tạo Ä‘iều kiện cho các tổ chức, cá nhân có năng lá»±c về vốn, khoa học kỹ thuật có quyền tiếp cận đất Ä‘ai, đầu tÆ° sản xuất nông nghiệp hàng hóa, hạn chế tình trạng bỏ hoang hoặc sá»­ dụng đất nông nghiệp manh mún không hiệu quả.

Luật cÅ©ng bổ sung quy định người sá»­ dụng đất nông nghiệp được chuyển đổi cÆ¡ cấu cây trồng, vật nuôi, được sá»­ dụng má»™t diện tích đất để xây dá»±ng công trình phục vụ trá»±c tiếp sản xuất nông nghiệp. Bên cạnh Ä‘ó, cho phép người sá»­ dụng đất nông nghiệp được kết hợp vá»›i thÆ°Æ¡ng mại, dịch vụ, chăn nuôi, trồng cây dược liệu… nhÆ°ng không được làm thay đổi loại đất Ä‘ã được xác định theo quy định của Luật Đất Ä‘ai.

Theo PGS.TS Nguyá»…n Quang Tuyến, Trường Đại học Luật Hà Ná»™i, những quy định má»›i về đất nông nghiệp của Luật Đất Ä‘ai năm 2024 Ä‘ã thể chế hóa được Nghị quyết 18 của Há»™i nghị lần thứ V Ban Chấp hành Trung Æ°Æ¡ng Đảng.

“Từ Nghị quyết 18, soi vào những quy định má»›i về đất nông nghiệp của Luật Đất Ä‘ai năm 2024 chúng ta thấy rằng, các quy định má»›i Ä‘ã tháo được những Ä‘iểm nghẽn pháp lý, phát huy nguồn lá»±c đất Ä‘ai. Hiện nay, chúng ta cho phép các tổ chức, cá nhân không trá»±c tiếp sản xuất nông nghiệp cÅ©ng được nhận chuyển nhượng quyền sá»­ dụng đất nông nghiệp. Cùng vá»›i Ä‘ó, tăng giá»›i hạn, hạn mức giao đất, nhận chuyển nhượng quyền sá»­ dụng đất, rồi tích tụ tập trung đất Ä‘ai và chuyển mục Ä‘ích sá»­ dụng đất”, PGS.TS Phạm Quang Tuyến cho hay.

Theo PGS.TS Phạm Quang Tuyến, Luật Đất Ä‘ai (sá»­a đổi) Ä‘ã tạo ra má»™t “khoảng rất rá»™ng” trong chuyển đổi cÆ¡ cấu cây trồng, vật nuôi và tăng tính hấp dẫn trong lÄ©nh vá»±c đất nông nghiệp. Theo Ä‘ó, Luật Ä‘ã có những sá»± thay đổi rất tích cá»±c trong việc bảo vệ quyền, lợi ích cho người dân. Đồng thời, Ä‘ã tháo gỡ được các Ä‘iểm nghẽn pháp lý giúp cho cá»™ng đồng doanh nghiệp, nhà đầu tÆ° trong nÆ°á»›c, ngoài nÆ°á»›c và các tổ chức, cá nhân không trá»±c tiếp sản xuất nông nghiệp có thể tham gia vào thị trường quyền sá»­ dụng đất nông nghiệp. Điều này giúp khắc phục tình trạng manh mún về ruá»™ng đất thông qua cÆ¡ sở pháp lý là tích tụ tập trung đất Ä‘ai, tạo Ä‘iều kiện Ä‘Æ°a các công nghệ vào và nâng cao năng suất lao Ä‘á»™ng, giảm giá thành nông sản, hÆ°á»›ng tá»›i nền nông nghiệp sản xuất xanh, sạch, có thể cạnh tranh và chinh phục thị trường của những quốc gia phát triển. 

Thêm nữa, vá»›i việc sá»­a đổi Luật Đất Ä‘ai cÅ©ng Ä‘ang tạo ra má»™t mô hình, má»™t sá»± chuyển đổi hoặc là sá»± kết hợp để làm bất Ä‘á»™ng sản du lịch, nông nghiệp. Đây là má»™t hÆ°á»›ng nhằm nâng cao hiệu quả sá»­ dụng đất nông nghiệp.

Phó Tổng thÆ° ký Liên Ä‘oàn ThÆ°Æ¡ng mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Đậu Anh Tuấn cÅ©ng cho rằng, có rất nhiều kỳ vọng cho những chính sách má»›i, Ä‘á»™t phá liên quan đến đất nông nghiệp trong Luật Đất Ä‘ai 2024. Khi Ä‘i vào cuá»™c sống, những quy định má»›i được kỳ vọng là sẽ tạo ra Ä‘á»™ng lá»±c phát triển kinh tế, khai thác tối Ä‘a nguồn lá»±c đất Ä‘ai, xây dá»±ng nền nông nghiệp tiên tiến.

“Theo góc nhìn của tôi, Luật Đất Ä‘ai 2024 Ä‘ã bảo vệ tốt quyền lợi cho người nông dân khi phải bị thu hồi đất, giải phóng mặt bằng. Cùng vá»›i Ä‘ó, luật sẽ nâng cao việc sá»­ dụng đất theo hÆ°á»›ng thị trường, hiện đại. Má»™t số chế định rất quan trọng nhÆ° mở rá»™ng đối tượng chuyển nhượng đất lúa. TrÆ°á»›c Ä‘ây chỉ có những người sản xuất được chuyển nhượng cho nhau thì chỉ ở phạm vi rất nhỏ, nhÆ°ng nay mọi cá nhân, tổ chức có năng lá»±c đều được nhận chuyển nhượng. Nếu nhÆ° người ta nhận chuyển nhượng mà tổ chức bài bản hÆ¡n, hiệu quả hÆ¡n, chất lượng cao hÆ¡n thì đất Ä‘ai sẽ phát huy hết tiềm năng, giúp phát triển nông nghiệp”, ông Tuấn nhận định.

Ông Đậu Anh Tuấn kỳ vọng rằng, chế định này sẽ có thể giúp nền nông nghiệp sản xuất hàng hoá theo hÆ°á»›ng xuất khẩu, há»™i nhập quốc tế. Thêm nữa, chế định này cÅ©ng sẽ huy Ä‘á»™ng được thêm nhiều nguồn lá»±c vào phát triển nông nghiệp.

Tạo hành lang pháp lý đồng bá»™, tránh ‘ngoại biên’ chính sách 

Vá»›i 260 Ä‘iều, có hiệu lá»±c kể từ ngày 1/1/2025, Luật Đất Ä‘ai là luật rất đồ sá»™, các quy định của Luật Đất Ä‘ai quá lá»›n, nhiều chính sách lá»›n trong luật chỉ quy định má»™t cách nguyên tắc, chủ trÆ°Æ¡ng và phải được cụ thể, hÆ°á»›ng dẫn ở những văn bản dÆ°á»›i luật.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Nguyá»…n Thị Mai PhÆ°Æ¡ng cho biết, theo thống kê sÆ¡ bá»™, có hÆ¡n 65% ná»™i dung các văn bản dÆ°á»›i luật giao Chính phủ, các bá»™ ngành quy định chi tiết. Chính phủ Ä‘ã phân công soạn thảo 16 văn bản quy định chi tiết Luật Đất Ä‘ai.

“Hiện nay, Chính phủ, các bá»™ ngành nhÆ° Bá»™ Tài nguyên và Môi trường, Bá»™ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Ä‘ang tích cá»±c ngày Ä‘êm triển khai, bởi quy định nhÆ°ng không có thủ tục, Ä‘iều cụ thể Ä‘i kèm thì quy định của luật không thá»±c hiện được. Ban hành kịp thời Ä‘ã quan trọng, nhÆ°ng quan trọng nữa phải đồng bá»™, và phải phù hợp vá»›i chủ trÆ°Æ¡ng chính sách trong luật Ä‘ã quy định”, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Nguyá»…n Thị Mai PhÆ°Æ¡ng nhấn mạnh.

Ở góc Ä‘á»™ quản lý, ông Lê Văn Bình, Phó Vụ trưởng Vụ Đất Ä‘ai, Bá»™ Tài nguyên và Môi trường cho biết, theo Kế hoạch do Phó Thủ tÆ°á»›ng Chính phủ Trần Hồng Hà ký, sẽ có 9 nghị định và 6 thông tÆ° nhằm triển khai thi hành Luật Đất Ä‘ai. Riêng về đất nông nghiệp, chủ yếu ở Nghị định quy định chi tiết má»™t số Ä‘iều của Luật Đất Ä‘ai. Má»™t số vấn đề Ä‘ang gặp khó khăn, vÆ°á»›ng mắc là xác định cá nhân trá»±c tiếp sản xuất nông nghiệp; xác định quy hoạch đất trồng lúa để các địa phÆ°Æ¡ng phải phân bổ Ä‘úng chỉ tiêu quốc gia; hÆ°á»›ng dẫn trường hợp sá»­ dụng đất nông nghiệp Ä‘a mục Ä‘ích; hÆ°á»›ng dẫn các trường hợp doanh nghiệp thỏa thuận vá»›i người dân để nhận quyền chuyển đổi đất trồng lúa, quy định thủ tục hành chính để ghi nhận các thỏa thuận dân sá»± này…

PGS.TS Nguyá»…n Quang Tuyến, Trường Đại học Luật Hà Ná»™i nhận định, Ä‘ây là thách thức rất lá»›n khi đất Ä‘ai liên quan đến 118 luật và liên quan trá»±c tiếp đến hÆ¡n 20 luật, Ä‘òi hỏi sá»± đồng bá»™ của Luật Đất Ä‘ai so vá»›i các văn bản pháp luật khác. Do Ä‘ó, các văn bản dÆ°á»›i luật phải quy định cụ thể, chi tiết, thống nhất, đồng bá»™, phù hợp thá»±c tiá»…n để các cÆ¡ quan thá»±c thi có thể áp dụng thá»±c hiện. Nếu có sá»± xung Ä‘á»™t hoặc khác biệt về quy trình sẽ gây Ä‘ình trệ trong thá»±c tiá»…n, tạo ra chi phí không cần thiết khi thá»±c hiện

“Trong tổ chức thá»±c cần phải quy định rất cụ thể, rất chi tiết, từng bÆ°á»›c má»™t thì các cÆ¡ quan thá»±c thi má»›i dá»±a vào các quy định Ä‘ó để thá»±c hiện. Điểm Ä‘áng lÆ°u ý là khi xây dá»±ng quy định dÆ°á»›i luật cần tránh các kẽ hở hay gọi là ngoại biên của chính sách. Tránh tình trạng lợi dụng kẽ hở tạo lợi ích nhóm, vụ lợi… Tức là chúng ta phải tạo ra má»™t hành lang pháp lý đầy đủ, đồng bá»™, chi tiết, cụ thể thì các ngành, địa phÆ°Æ¡ng má»›i có thể thá»±c hiện được”, PGS.TS Phạm Quang Tuyến nhấn mạnh.