Tham dá»± phiên thảo luận về “Phóng sá»±, phóng sá»± Ä‘iều tra và hành trình làm Ä‘iều có ích” có nhà báo Lê Quốc Minh - Ủy viên Trung Æ°Æ¡ng Đảng, Tổng biên tập báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung Æ°Æ¡ng, Chủ tịch Há»™i Nhà báo Việt Nam và nhiều phóng viên nhà báo yêu mếm mảng phóng sá»± Ä‘iều tra.

Phiên thảo luận do nhà báo Đỗ Doãn Hoàng - Báo Ä‘iện tá»­ Dân Việt Ä‘iều phối cùng vá»›i các diá»…n giả: nhà báo Phùng Công Sưởng - Phó Tổng biên tập báo Tiền Phong; nhà báo Lê Anh Đạt - Phó Tổng Biên tập thường trá»±c Báo Đại Ä‘oàn kết; nhà báo Hồ Trí – Đài Truyền Hình Việt Nam; nhà báo Võ Mạnh Hùng - Báo Ä‘iện tá»­ VietnamPlus; nhà báo Chu Trung Đức - kênh VOV giao thông, Đài Tiếng nói Việt Nam và Ä‘ông đảo người làm báo, bạn đọc yêu mếm thể loại phóng sá»±, phóng sá»± Ä‘iều tra...

Phát biểu khai mạc tại phiên thảo luận, nhà báo Đỗ Doãn Hoàng cho biết: Đã nói đến phóng sá»± Ä‘iều tra là làm má»™t thể loại mà các tòa soạn đầu tÆ° nhiều nhất, tốn nhiều tiền, tốn diện tích báo, nhuận bút. Đổi lại tác phẩm báo chí Ä‘iều tra cÅ©ng có hiệu ứng trong xã há»™i lá»›n nhất.

Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng cho rằng, quan trọng chúng ta đầu tÆ° nhÆ° thế nào? Ä‘óng góp cho xã há»™i ra sao? chúng ta sẽ bàn thảo làm sâu hÆ¡n về những vấn đề này. Phiên thảo luận hôm nay có các nhà báo Ä‘ã có nhiều kinh nghiệm, Ä‘oạt được nhiều giải thưởng báo chí về phóng sá»± Ä‘iều tra. Tất cả sẽ cùng nhau chia sẻ những kinh nghiệm về việc tìm kiếm, triển khai đề tài này.

Điều tra là khó, khổ và cô Ä‘Æ¡n

Theo nhà báo Phùng Công Sưởng: Phiên họp thật sá»± cần thiết trong thời Ä‘iểm báo chí vừa phải làm kinh tế báo chí, thá»±c hiện chuyển đổi số, bị cạnh tranh vá»›i mạng xã há»™i nhÆ°ng chúng ta vẫn luôn nói về má»™t lÄ©nh vá»±c cốt cán của báo chí. Má»™t thể loại ra đời sá»›m và vẫn giữ được nguyên giá trị, má»™t thể loại được coi là "búa bổ" có sức mạnh kinh khủng. TrÆ°á»›c Ä‘ây các bài Ä‘iều tra có sức hút lá»›n, là "nền Ä‘á tảng" trên má»—i trang báo giấy, thu hút sá»± quan tâm của Ä‘ông đảo công chúng. Thể loại Ä‘iều tra có sá»± tích hợp của nhiều thể loại báo chí khác, há»™i tụ đủ các thể loại báo chí, Ä‘iều tra thường là những vấn đề lá»›n mà không thể loại nào có được. Người làm Ä‘iều tra cần có kiến thức sâu rá»™ng về pháp luật, hiểu biết xã há»™i.

Nói về triển khai các phóng sá»± Ä‘iều tra ở nhiều tòa soạn hiện nay, nhà báo Phùng Công Sưởng chia sẻ, Ä‘ây có sá»± lúng túng hiện hữu ngay tại má»—i cÆ¡ quan báo chí dẫn đến thiếu hụt tác phẩm, đặc biệt là tác phẩm Ä‘iều tra chất lượng, thiếu những cÆ¡ quan báo chí phát triển mạnh mẽ thể loại này. 

Nhà báo Phùng Công Sưởng - Phó Tổng biên tập báo Tiền Phong- phát biểu tại phiên thảo luận.

Nói về những khó khăn rủi ro, các vấn đề về pháp lý phóng viên Ä‘iều tra gặp phải, nhà báo Phùng Công Sưởng cho biết, phóng viên Ä‘iều tra dá»… bị “phản công” nhất bởi đối tượng bị bài báo đề cập thường là các tổ chức, cá nhân có quyền, có tiền, có quan hệ Ä‘a dạng. vậy nên họ sẵn sàng “sống chết” vá»›i nhà báo. Trong nhiều trường hợp các nhà báo Ä‘iều tra bị cô Ä‘Æ¡n (đồng nghiệp, cÆ¡ quan không hiểu), thị phi lời đồn Ä‘oán, dÆ° luận không tốt sau má»—i tác phẩm, sau má»—i lần các đối tượng khiếu nại, khiếu kiện thậm chí tố cáo, vu khống…

Chia sẻ về những giải pháp để có những phóng sá»± Ä‘iều tra hấp dẫn, Phó Tổng biên tập báo Tiền Phong chia sẻ: Cần tiếp tục có chÆ°Æ¡ng trình, giáo trình, có Ä‘á»™i ngÅ© nhân sá»± để Ä‘ào tạo các phóng viên Ä‘iều tra ngay từ khi các em còn học đại học. Tăng cường trao đổi kinh nghiệm kỹ năng nghề nghiệp vá»›i các nhà báo Ä‘iều tra có kinh nghiệm vá»›i mục Ä‘ích truyền nghề, truyền cảm hứng cho các thế hệ phóng viên Ä‘iều tra. Cần có cÆ¡ chế chính sách phù hợp về Ä‘iều kiện làm việc, thu nhập, nhằm khuyến khích những cây viết lÄ©nh vá»±c này yên tâm công tác...

Để an toàn hÆ¡n khi làm phóng sá»± Ä‘iều tra

Theo nhà báo Lê Anh Đạt - Phó Tổng biên tập Thường trá»±c Báo Đại Đoàn Kết: Báo giấy nếu không có thể loại Ä‘iều tra sẽ ít ai đọc, chúng ta cần có những tiếp cận má»›i trong bối cảnh có nhiều thay đổi khó Ä‘oán trÆ°á»›c được. Điều tra là má»™t thể loại nguy hiểm, dá»… bị kiện tùng, thậm chí Ä‘i vào vòng lao lý, Ä‘iều này cho thấy thể loại này nguy hiểm và rủi ro nhÆ° thế nào. Sai xuống vá»±c, thắng lên vinh quang nhÆ°ng Ä‘iều quan trọng là cuối cùng là chúng ta tạo ra những Ä‘iều có ích cho xã há»™i.

Nhà báo Lê Anh Đạt - Phó Tổng Biên tập thường trá»±c Báo Đại Ä‘oàn kết.

Điều tra báo chí khác Ä‘iều tra của công an và các cÆ¡ quan chức năng khác. Nhà báo không phải là công chức thi hành công vụ, được há»— trợ công cụ bảo vệ và hành lang pháp lý đặc thù để thá»±c hiện nhiệm vụ, khi Ä‘iều tra nhập vai có dấu hiệu nguy hiểm, liên quan các hành vi vi phạm pháp luật.

Nhà báo Lê Anh Đạt chia sẻ: phóng viên có thể trở thành tá»™i phạm nếu không báo cáo, ví dụ nhÆ° việc nhập vai đường dây mua bán hàng hóa pháp luật, tham gia sá»± kiện có vấn đề, đều này có thể bị quy là thúc đẩy phạm tá»™i, hoặc là phạm tá»™i. Nhà báo Lê Anh Đạt gợi ý, khi Ä‘iều tra nhập vai có dấu hiệu nguy hiểm, liên quan các hành vi vi phạm pháp luật, Tòa soạn nên có kế hoạch và thông báo vá»›i cÆ¡ quan công an, chính quyền địa phÆ°Æ¡ng để tránh những rủi ro sau này.

Đối tượng bị phản ánh có thể sá»­ dụng tất cả mối quan hệ để làm thay đổi tình hình từ mua chuá»™c đến Ä‘e dọa, nhÆ°: mối quan hệ quen biết, mối quan hệ công tác, mối quan hệ xã há»™i, mối quan hệ thân tình…

Nhà báo Lê Anh Đạt nhấn mạnh: "Các bài Ä‘iều tra nên thá»±c hiện từ sá»± ủng há»™ của nguồn tin trung thành. Có nguồn tin, có bạn đọc thì có tất cả. Bởi vậy, cá»±c kỳ nguy hiểm nếu bị nguồn tin phản bá»™i. Ngoài ra cần coi trọng đến công tác lÆ°u trữ tài liệu. Có những tác phẩm hoàn thành sứ mệnh, vấn đề Ä‘ã được giải quyết, nhÆ°ng vẫn bị kiện, hầu tòa. Bởi vậy, việc lÆ°u trữ tài liệu là cá»±c kỳ quan trọng".

Cần có bản lÄ©nh, tri thức và trình Ä‘á»™ tác nghiệp

Có nhiều tác phẩm truyền hình hấp dẫn được phát trên sóng của Đài Truyền hình Việt Nam, nhà báo Hồ Trí chia sẻ: Làm phóng sá»± Ä‘iều tra ngoài những khó khăn trong quá trình triển khai đề tài thì sau Ä‘ó còn gắn vá»›i ná»—i sợ hãi. Không phải vì ná»™i dung hình ảnh nhạy cảm, bạo lá»±c mà sợ khi được chia sẻ trên mạng xã há»™i có thể sẽ có những phản ánh trái chiều. Những hình ảnh chân thá»±c được phát sóng có những ý kiến mà cho rằng Ä‘ó dàn dá»±ng… nhÆ°ng tôi nghÄ© nếu chúng ta làm Ä‘úng sẽ vượt qua được những áp lá»±c từ dÆ° luận Ä‘ó.

Nhà báo Hồ Trí – Đài Truyền hình Việt Nam và các đại biểu trao đổi tại phiên họp.

"Ngoài ra, tôi nghÄ© Ä‘iều quan trọng hÆ¡n nữa là sá»± đồng hành, sá»± tin tưởng của lãnh đạo cÆ¡ quan, lãnh đạo trá»±c tiếp quản lý đối vá»›i những thông tin, hình ảnh mà mình thu thập được. Tôi nghÄ© hành trình làm Ä‘iều tra là hình trình cô Ä‘Æ¡n, của những Ä‘iều tiếng mà người làm báo Ä‘iều tra phải vượt qua"- nhà báo Hồ Trí thông tin thêm.

Chia sẻ về hành trình dành được nhiều giải thưởng báo chí ở thể loại phóng sá»± Ä‘iều tra, nhà báo Võ Mạnh Hùng cho biết: Tôi Ä‘ã dành được 9 Giải Báo chí Quốc gia, để có những giải thưởng Ä‘ó đầu tiên là sá»± ủng há»™ của cÆ¡ quan, từ tòa soạn. Trong suốt hành trình, tôi được tạo Ä‘iều kiện để vượt qua những khó khăn thá»­ thách. Từ khi tôi được giải báo chí năm 2013 tôi luôn mong muốn theo Ä‘uổi lÄ©nh vá»±c báo chí Ä‘iều tra.

"Làm tác phẩm báo chí Ä‘iều tra khó khăn nhÆ°ng cÅ©ng rất đầy vinh quang, làm Ä‘iều tra có rất nhiều mối nguy hiểm, Ä‘ó là ná»—i sợ hãi, dá»… bị phản bá»™i, sá»± "quay xe" của đồng nghiệp. Trong quá trình Ä‘iều tra tôi Ä‘ã gặp không ít những tình huống nguy hiểm khi Ä‘i tác nghiệp má»™t mình. Bị các đối tượng, các doanh nghiệp tìm mọi cách để Ä‘e dọa, để can thiệp. Trong trường hợp này nếu không có sá»± ủng há»™ từ đồng nghiệp, từ tòa soạn thì sẽ khó hoàn thành những tuyến bài chất lượng. Tôi hi vọng các bạn trẻ sẽ tiếp tục theo Ä‘uổi và Ä‘am mê hÆ¡n trong hành trình nhiều khó khăn nhÆ°ng cÅ©ng đầy vinh quang này", nhà báo Võ Mạnh Hùng thông tin.

Còn nhà báo Chu Trung Đức - kênh VOV giao thông, Đài Tiếng nói Việt Nam thì cho rằng: "Mặc dù má»›i theo dõi mảng đề tài về Ä‘iều tra, nhÆ°ng tôi nghÄ© làm Ä‘iều tra sẽ mở ra nhiều kỹ năng cho người làm báo má»›i vào nghề, nhận được sá»± chia sẻ kinh nghiệm của nhiều đồng nghiệp. Phóng viên làm Ä‘iều tra ở bất cứ hoàn cảnh nào cÅ©ng cần vượt qua áp lá»±c bị theo dõi, bị mua chuá»™c bằng rất nhiều tiền, thập chí phải Ä‘ánh đổi các mối quan hệ, khi Ä‘ã có những vụ việc bị can thiệp từ các mối quan hệ thân quen..."

Nhà báo Nguyá»…n Hồng Vinh, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung Æ°Æ¡ng Đảng, Nguyên Tổng biên tập Báo Nhân dân, Nguyên Phó Trưởng Ban Thường trá»±c Ban Tuyên giáo Trung Æ°Æ¡ng, Nguyên Chủ tịch Há»™i Nhà báo Việt Nam.

Chia sẻ tại phiên thảo luận, nhà báo Nguyá»…n Hồng Vinh, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung Æ°Æ¡ng Đảng, Nguyên Tổng biên tập Báo Nhân dân, Nguyên Phó Trưởng Ban Thường trá»±c Ban Tuyên giáo Trung Æ°Æ¡ng, Nguyên Chủ tịch Há»™i Nhà báo Việt Nam khẳng định, phiên thảo luận rất có ích vá»›i má»—i người làm báo. Điều cả xã há»™i quan tâm, nhà báo mang lại gì cho xã há»™i, cho người dân. Tóm lược lại, có lẽ để làm Ä‘iều có ích tốt hÆ¡n nữa vá»›i nhà báo Ä‘iều tra là cần có 3 phẩm chất: Bản lÄ©nh, tri thức và trình Ä‘á»™ tác nghiệp. Ngoài ra, họ phải khẳng định mình làm việc có ích cho xã há»™i, cho nhân dân. Do vậy, Ä‘iều kiện là cần dấn thân và Ä‘i tá»›i cùng vụ việc.

"Tuy nhiên nếu chỉ có bản lÄ©nh mà thiếu tri thức thì không được. Phải hiểu được thá»±c chất vấn đề, hiểu pháp luật quy định ra sao. Đây là hai Ä‘iều rất quan trọng. Ngoài ra, để bạn đọc Ä‘ón nhận phải là cách viết, cách trình bày thế nào bảo đảm tính thuyết phục, tính hấp dẫn" nhà báo Nguyá»…n Hồng Vinh chia sẻ thêm.

Phát biểu tại phiên thảo luận, nhà báo Hồ Quang Lợi, nguyên Phó Chủ tịch Thường trá»±c Há»™i Nhà báo Việt Nam chia sẻ: Ở thể loại phóng sá»± Ä‘iều tra, câu hỏi đặt ra là ai bảo vệ phóng viên làm Ä‘iều tra. Trong thời gian qua Há»™i Nhà báo Việt Nam luôn luôn nghÄ© về những người làm báo, khi họ tác nghiệp coi họ nhÆ° Ä‘ang ra trận. Tối nghÄ© trÆ°á»›c tiên cần bảo vệ nhà báo bằng pháp luật, bảo vệ những người dấn thân Ä‘i vào những đề tài khó.

Nhà báo Hồ Quang Lợi, nguyên Phó Chủ tịch Thường trá»±c Há»™i Nhà báo Việt Nam.

"Tuy nhiên cần có những quy định rõ ràng hÆ¡n, ngoài ra cần có sá»± vào cuá»™c của những cÆ¡ quan Ä‘Æ¡n vị, những người thá»±c thi pháp luật để bảo vệ người làm báo. Phóng viên bị lâm nguy khi tác nghiệp cần có sá»± bảo vệ của cả tập thể, người đứng đầu cÆ¡ quan báo chí. Tuy nhiên không ai bảo vệ mình tốt hÆ¡n là việc tá»± bảo vệ mình, phải trang bị cho mình đầy đủ kÄ© năng, hiểu biết về pháp luật, hiểu về các vấn đề xã há»™i. Và Ä‘iều quan trọng nhất là mình bảo vệ mình. Hãy biết bảo vệ mình trÆ°á»›c khi được người khác bảo vệ. Muốn bảo vệ được lẽ phải, bảo được sá»± thật người làm báo phải biết bảo vệ mình trên mặt trật nguy hiểm là mặt trận Ä‘iều tra" nhà báo Hồ Quang Lợi nhấn mạnh.