Ông Lê Quốc Minh tại buổi thuyết trình trong Phiên khai mạc Diá»…n Ä‘àn Báo chí toàn quốc 2024. (Ảnh: SÆ¡n Hải)

Mối quan hệ sóng gió và những nguy cÆ¡ hiện hữu

Vào trung tuần trÆ°á»›c, cÆ¡ quan giám sát cạnh tranh của Pháp Ä‘ã phạt Google 250 triệu euro vì vi phạm các quy tắc sở hữu trí tuệ của Liên minh châu Âu (EU) và không duy trì các thỏa thuận vá»›i các hãng tin Pháp. 

Theo Ä‘ó, cÆ¡ quan giám sát cạnh tranh của Pháp cho biết Google Ä‘ã Ä‘ào tạo chatbotBard - hiện được đổi tên thành Gemini - về ná»™i dung từ các nhà xuất bản và hãng tin tức vá»›i sá»± há»— trợ bởi trí tuệ nhân tạo mà không thông báo cho họ.

Cho tá»›i nay, Pháp không phải là quốc gia EU duy nhất tuyên chiến vá»›i Google về ná»™i dung tin tức. CÆ¡ quan giám sát cạnh tranh của Tây Ban Nha năm ngoái Ä‘ã bắt đầu má»™t cuá»™c Ä‘iều tra về các hành vi bị cáo buá»™c phản cạnh tranh ảnh hưởng đến các hãng tin và các ấn phẩm báo chí.

Tờ New York Times của Mỹ vào năm 2023 Ä‘ã kiện các đối thủ của Google làMicrosoft và OpenAI, công ty Ä‘ã tạo ra nền tảng trí tuệ nhân tạo nổi tiếng ChatGPT, cáo buá»™c họ sá»­ dụng hàng triệu bài báo của New York Times mà không được phép để giúp Ä‘ào tạo chatbot.

Nhìn nhận về vấn đề này, ông Lê Quốc Minh - Uá»· viên Trung Æ°Æ¡ng Đảng, Tổng biên tập Báo Nhân Dân, Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung Æ°Æ¡ng, Chủ tịch Há»™i Nhà báo Việt Nam cho rằng, Ä‘ã có thời gian rất dài báo chí phụ thuá»™c vào các nền tảng để phát hành. Hiện nay, mối quan hệ báo chí vá»›i các nền tảng, tỉ lệ tốt hÆ¡n không tăng lên.

Do các nền tảng Ä‘ã bão hoà nên nhiều cÆ¡ quan báo chí cho rằng không nên quá dá»±a vào  Ä‘ó để kiếm tiền nữa, chỉ là để thoả mãn sá»± tăng cường nhận diện thÆ°Æ¡ng hiệu. Trong khi Ä‘ó, làn sóng AI Ä‘ang ồ ạt tác Ä‘á»™ng vào hầu hết các góc cạnh của đời sống, trong Ä‘ó hoạt Ä‘á»™ng báo chí Ä‘ang chứng kiến rất nhiều sá»± thay đổi đến từ AI.

Trong năm 2023, số lượng tin tức AI tạo ra Ä‘ã tăng 13 lần vá»›i hÆ¡n 620 trang tin tức cung cấp bài viết hoàn toàn do máy viết ra. Những trang web này Ä‘ang sản xuất số lượng tin tức nhiều hÆ¡n cả những tờ báo lá»›n. Trang AI hàng đầu má»™t ngày có thể sản xuất ra 1.200 tin, trong khi Ä‘ó The New York Times - tờ báo lá»›n nhất thế giá»›i chỉ sản xuất được 250 tin bài trong má»™t ngày mà thôi.

Ông Lê Quốc Minh cho biết, các nền tảng mạng xã há»™i Ä‘ã không còn Æ°u tiên báo chí nữa, lượt truy cập các webside từ Facebook nay Ä‘ã giảm sút rất nhiều, trong năm ngoái giảm 48% so vá»›i năm trÆ°á»›c Ä‘ó. Các cÆ¡ quan báo chí sẽ tập trung nhiều hÆ¡n vào việc có lượt truy cập trá»±c tiếp từ Ä‘á»™c giả thay vì sá»­ dụng các nền tảng.

Má»™t vấn đề quan trọng ông Lê Quốc Minh nhắc tá»›i là việc tìm kiếm trong ká»· nguyên AI, theo Ä‘ó, tá»· lệ lượt truy cập từ các nền tảng tìm kiếm chiếm 50% lượt truy cập vào các cÆ¡ quan báo chí, nhÆ°ng các tập Ä‘oàn lá»›n nhÆ° Microsoft, Google Ä‘ang thá»­ nghiệm cái gọi là trải nghiệm tạo sinh tìm kiếm cung cấp ngay ná»™i dung thông tin cho người tìm thay vì các đường link dẫn đến trang báo.

“Sá»± Ä‘á»™t phá về AI sẽ gây rất nhiều khó khăn cho các cÆ¡ quan báo chí”, ông Minh nhận định. 

Thậm chí Google vào tháng 2 vừa qua thá»­ nghiệm loại bỏ tin tức khỏi kết quả tìm kiếm - tạo ra mối Ä‘e doạ lá»›n khi các công cụ search engine sá»­ dụng AI sẽ là thảm hoạ tiêu diệt truy cập của các cÆ¡ quan báo chí - không chỉ các máy tìm kiếm mà cả các trợ lý ảo AI cÅ©ng trả lời câu hỏi bằng cách lấy ná»™i dung của báo chí nhÆ°ng không thấy tên của các cÆ¡ quan báo chí trên các kết quả này.

Báo cáo của Viện nghiên cứu Reuters cho thấy, có đến 48% cÆ¡ quan báo chí hàng đầu Ä‘ang chặn các công ty AI nhÆ° Open AI hay Google không cho phép truy cập vào ná»™i dung của họ để huấn luyện các công cụ AI.

Liên minh truyền thông tin tức đại diện cho 2000 cÆ¡ quan báo chí trên thế giá»›i Ä‘òi hỏi có các quy định về pháp lý để bảo vệ các cÆ¡ quan báo chí.

Đã đến lúc phải kéo Ä‘á»™c giả trở về vá»›i mình

Câu chuyện tin giả Ä‘ã được nhắc đến rất nhiều kể từ khi cuá»™c bầu cá»­ tổng thống Mỹ vào năm 2016, còn tại Việt Nam tình trạng tin giả bùng phát đỉnh Ä‘iểm trong dịch bệnh Covid-19.  Ông Lê Quốc Minh nhận định, tin giả rất nguy hiểm, rất nhiều các hoạt Ä‘á»™ng trên thế giá»›i sá»­ dụng AI để thao túng, làm sai lệch hình ảnh, gây ra nhiều hiểm hoạ.

Các hệ thống công nghệ trên thế giá»›i sá»­ dụng ít nhất 30% ná»™i dung của báo chí để huấn luyện AI.

Ông Minh lấy ví dụ về việc Chính trường Anh hứng chịu “deep fake” đầu tiên vào tháng 10/2023 khi má»™t Ä‘oạn audio clip về nhà lãnh đạo đối lập Keir Starmer chá»­i thề vá»›i nhân viên lan truyền trên mạng, thu hút hàng triệu lượt xem trên nền tảng X ngay cả khi nó bị phát giác là giả mạo.

Hình ảnh deepfake khoả thân của ca sÄ© Taylor Swift lan tràn trên mạng xã há»™i X, thu hút hÆ¡n 27 triệu lượt xem cà hÆ¡n 260.000 like trong vòng 19 giờ trÆ°á»›c khi tài khoản lan truyền bị Ä‘ình chỉ.

“Hannah Arendt - nhà báo nổi tiếng ngưỡi Mỹ nói rằng, nguy hiểm lá»›n nhất giờ Ä‘ây không phải là chuyện mọi người tin vào những Ä‘iều dối trá mà là người ta sẽ chẳng tin vào cái gì nữa. Theo xu hÆ°á»›ng này thì ngay cả những thông tin chính thống cÅ©ng rất khó để lấy lòng tin ở người đọc”, ông Lê Quốc Minh cho hay. 

Tổng biên tập Báo Nhân Dân cho rằng, khi các nền tảng công nghệ Ä‘ang loại bỏ tin tức thì Ä‘ây chính là cÆ¡ há»™i để các cÆ¡ quan báo chí thá»±c sá»± Ä‘i theo chiến lược lấy Ä‘á»™c giả làm trung tâm, tập trung vào nhu cầu của người dùng để tăng tÆ°Æ¡ng tác và nâng số lượng Ä‘á»™c giả. Ngừng áp dụng cookies - lại là cÆ¡ há»™i để báo chí đặt cược vào dữ liệu Ä‘á»™c giả cho má»™t tÆ°Æ¡ng lai bền vững. 

Về những việc cần làm ngay trong thời gian tá»›i, ông Minh cho biết, hiện nay, các hệ thống công nghệ trên thế giá»›i sá»­ dụng ít nhất 30% ná»™i dung của báo chí để huấn luyện AI. Đừng lặp lại những sai lầm trÆ°á»›c Ä‘ây là cung cấp ná»™i dung miá»…n phí nữa.

Cần phải thúc đẩy để ban hành những quy định pháp lý nhằm bảo vệ tài sản trí tuệ của báo chí, để không bị sá»­ dụng và phân tích bởi các hệ thống AI mà không có sá»± chấp thuận và không có đền bù tài chính thoả Ä‘áng. 

Má»™t Ä‘iểm nữa là phải tìm ra thị trường ngách - tìm thấy nó sẽ tìm thấy mô hình kinh doanh, hãy dừng việc Ä‘i theo hình thức cổ Ä‘iển. Hãy xác định rõ đối tượng Ä‘á»™c giả để có thể phát triển những mô hình kinh tế báo chí vá»›i biên lợi nhuận cao, người dùng trung thành, hoặc mối quan hệ trá»±c tiếp vá»›i các nhà quảng cáo cụ thể mà không bị lệ thuá»™c vào các nền tảng công nghệ. 

“Ưu tiên digital không có nghÄ©a là Æ°u tiên mạng xã há»™i, báo chí phát triển nền tảng công nghệ không hiệu quả và sẽ không hiệu quả. Đã đến lúc phải kéo Ä‘á»™c giả trở về vá»›i mình. Báo chí trÆ°á»›c thời cÆ¡ của các nền tảng công nghệ là thế này: Bạn xây dá»±ng hÆ°Æ¡ng hiệu, nó phải đặc sắc. Bạn tập trung vào má»™t chủ đề cụ thể. Nhà quảng cáo biết rõ ná»™i dung. Nhóm phát triển Ä‘á»™c giả biết rõ ná»™i dung. Và ai là Ä‘á»™c giả má»›i là Ä‘iều cần quan tâm”, ông Lê Quốc Minh nhấn mạnh. 

Ông Lê Quốc Minh cho biết thêm, mô hình quảng cáo CPM Ä‘ã áp dụng nhiều thập ká»· qua Ä‘ã thất bại - lượng truy cập giảm kéo theo doanh thu giảm. Các cÆ¡ quan báo chí cần thá»­ nghiệm những mô hình quảng cáo sáng tạo má»›i mẻ để không phụ thuá»™c vào lượt truy cập. 

“Báo in mất giá trị nên đừng phí phạm ná»™i dung, nếu Ä‘ã tìm thấy ná»™i dung Ä‘ó trên internet rồi thì đừng Ä‘Æ°a lên báo in nữa, báo in phải là premium - sản phẩm cao cấp, mang lại những thông tin giá trị vá»›i chiều sâu cùng sá»± hiểu biết mà chỉ có con người má»›i có thể mang lại mà thôi”, ông Lê Quốc Minh nhận định.

Theo Hoàng Anh/Báo NB&CL

https://www.congluan.vn/bao-chi-truoc-nhieu-thach-thuc-va-chien-luoc-lay-doc-gia-lam-trung-tam-post290122.html?zarsrc=30&utm_source=zalo&utm_medium=zalo&utm_campaign=zalo