Người dân vô tÆ° bày bán, ăn uống ngay trên vỉa hè, lòng đường (ảnh Trinh Phúc).

Ma trận thực phẩm đường phố

Hàng ngày, trên các con phố ở nhiều thành phố lá»›n cho đến đến các vùng thị trấn, thị tứ tình trạng hàng quán bày bán tràn lan, thiếu kiểm soát Ä‘ã trở thành thói quen xấu trong sinh hoạt hàng ngày của nhiều người dân.

Việc ăn uống tùy tiện Ä‘ã tạo Ä‘iều kiện cho những hàng quán tá»± phát mọc lên nhan nhản khắp nÆ¡i, thậm chí ngay bên cạnh hố rác, cống nÆ°á»›c thải. Tình trạng này phổ biến. Thủ Ä‘ô Hà Ná»™i cÅ©ng không ngoại lệ. Trên con phố Phạm Văn Bạch, quận Cầu Giấy, nÆ¡i tập trung nhiều cÆ¡ quan trung Æ°Æ¡ng, địa phÆ°Æ¡ng người ta dá»… dàng nhận thấy việc bán hàng ăn kém văn minh ngay trên vỉa hè vẫn thường xuyên diá»…n ra.

Tầm 6h sáng nhiều quán hàng, người bán hàng rong Ä‘ã bắt đầu bày hàng, bày biện hàng quán lên vỉa hè. NhÆ° má»™t thói quen, hàng vừa bày ra các thá»±c khách nhanh chóng tạt xe vào lề đường để mua hàng. Có người phi xe lên vỉa hè sau Ä‘ó tranh thủ ngồi luôn trên xe ăn sáng. Tất cả tạo nên bức tranh há»—n Ä‘á»™n của phố phường Hà Ná»™i.

Theo quan sát, người bán xôi, bán bánh mì, bán giò chả tay thoăn thoắt liên tục gói đồ ăn cho các thá»±c khách. Khách hàng là những trai thanh, gái lịch, dân văn phòng cho đến những người lao Ä‘á»™ng bình dân. Tất cả mua bán, ăn uống vô tÆ° nhÆ° chÆ°a từng có những cảnh báo liên quan đến nguy cÆ¡ mất an toàn vệ sinh thá»±c phẩm. 

Khi được phóng viên hỏi về ná»—i lo an toàn thá»±c phẩm khi ăn bên lề đường, vỉa hè, những quán hàng tạm bợ nhiều người Ä‘ã từ chối trả lời. Phản ứng này của người dân cÅ©ng dá»… hiểu, bởi Ä‘a phần họ đều do chủ quan nên má»›i lá»±a chọn việc ăn thức ăn đường phố ở những quán tạm ven đường, những nÆ¡i không cho thấy Ä‘ã có má»™t giấy chứng nhận nào từ phía cÆ¡ quan chức năng là có đảm bảo an toàn vệ sinh thá»±c phẩm.

Rời xa con phố Nguyá»…n Văn Bạch, phóng viên đến vá»›i phố Má»… Trì, quận Nam Từ Liêm. Tuyến phố này nối từ tòa nhà KeangNam cao nhất Hà Ná»™i đến gần khu vá»±c sân vận Ä‘á»™ng Mỹ Đình. Đường phố Má»… Trì vốn  nhiều bụi và hay tắc đường vào má»—i buổi sáng, những lúc tan tầm. Tuy nhiên, nÆ¡i Ä‘ây cÅ©ng có thể gọi là thiên đường của đồ ăn nhanh. Ngay bên vỉa hè gần cạnh Ä‘èn đỏ, nhiều quán hàng bày bán xôi, khoai luá»™c, ngô nÆ°á»›ng, bánh mì ....Ä‘ã sắp sẵn trong tÆ° thế phục vụ thá»±c khách má»—i khi được yêu cầu. 

Càng tắc đường, xe dừng Ä‘èn đỏ người bán hành càng bán được nhiều hàng. Thói quen ăn sáng ngay trên đường của nhiều người dân Ä‘ã được Ä‘áp ứng từ những gánh hàng rong không địa chỉ này. Thói quen mua bán, ăn uống ngay trên vỉa hè, lòng đường của người dân Thủ Ä‘ô hiện nay chÆ°a thể gọi là văn minh. Thá»±c trạng này tồn tại lâu dài nhÆ° thói quen khó bỏ, tiềm ẩn nguy cÆ¡ về mất vệ sinh an toàn thá»±c phẩm.

Không chỉ ở Hà Ná»™i mà nhiều thành phố khác, nhiều vùng quê khác của Việt Nam cÅ©ng diá»…n ra thói quen tÆ°Æ¡ng tá»±. Nhiều người Việt Nam xem chuyện ăn uống không mấy quan trọng, sẵn sàng ăn uống bất cứ thứ gì cảm thấy an toàn theo cảm nhận chủ quan mà ít khi để ý quán hàng Ä‘ó có đảm bảo vệ sinh, có giấy phép hay là không.

Bài toán cÅ© chÆ°a kịp giải, bài toán má»›i Ä‘ã đặt ra

Trong khi bài toán quản lý thức ăn đường phố Ä‘ang đặt ra cấp thiết hÆ¡n bao giờ hết sau những vụ ngá»™ Ä‘á»™c thá»±c phẩm gần Ä‘ây thì trong lÄ©nh vá»±c  an toàn thá»±c phẩm lại nảy sinh ra việc bán hàng ăn trên các nền tảng mạng xã há»™i. Nói về nguy cÆ¡ tiềm ẩn mất vệ sinh an toàn phải khẳng định các đồ ăn, thức uống bán trên các mạng xã há»™i cÅ©ng không kém cạnh các quầy hàng bày la liệt bên vỉa hè.

Hiện nay, các há»™i nhóm ẩm thá»±c được thành lập, các thá»±c khách chỉ cần ở nhà ra lệnh yêu cầu là đồ ăn được ship đến tận nÆ¡i. Thói quen này ngày má»™t phổ biến, Ä‘a số người mua không hề hay biết món ăn Ä‘ó được chế biến nhÆ° thế nào, người kinh doanh Ä‘ã có giấy phép hay chÆ°a. Anh Đỗng Ngọc Quang sống ở má»™t khu Ä‘ô thị ở phía Tây Hà Ná»™i chia sẻ, khu vá»±c anh nhiều bà ná»™i trợ tranh thủ nhàn rá»—i nấu ăn rồi bán trên mạng. Tất cả vừa tá»± nấu ăn, vừa tiếp thị bán hàng nhÆ° chÆ°a từng biết đến các quy định liên quan đến vệ sinh an toàn thá»±c phẩm.

Các thá»±c khách có nhu cầu nào thì trên mạng đều có người bán. Hiện việc nấu ăn để phục vụ khách hàng trên không gian mạng ngày càng phổ biến. Nhiều nhân viên văn phòng cÅ©ng tranh thủ làm thêm, nhiều bà ná»™i trợ tận dụng thời gian nhàn rá»—i để kinh doanh. Vá»›i những người kinh doanh tá»± phát nhÆ° thế này việc quản lý cÅ©ng Ä‘ang là vấn đề cần phải tính đến.

Vá»›i thói quen tiêu dùng ít khi quan tâm đến nguồn gốc thá»±c phẩm, Ä‘á»™ an toàn của thá»±c phẩm cho thấy ý thức của người tiêu dùng chÆ°a cao. Trong khi cÆ¡ quan quản lý chÆ°a có giải pháp tối Æ°u để quản lý ma trận thức ăn đường phố và đồ ăn nhanh bán trên các nền tảng mạng xã há»™i thì người tiêu dùng cần cảnh giác để bảo vệ bản thân. Tốt nhất tạo thói quen mua hàng ở những nÆ¡i đảm bảo vệ sinh an toàn thá»±c phẩm, được cấp phép và buôn bán má»™t cách chuyên nghiệp.

Bàn về vấn đề này, trao đổi vá»›i phóng viên báo Nhà báo & Công luận, PGS, TS Trần Đáng (Nguyên Cục Trưởng Cục Vệ Sinh An Toàn Thá»±c Phẩm Bá»™ Y Tế - Chủ Tịch Hiệp Há»™i Thá»±c Phẩm Chứng Năng Việt Nam) cho rằng,  quản lý thức ăn Ä‘Æ°Æ¡ng phố nÆ°á»›c ta cần phải học tập các nÆ°á»›c, ngay nhÆ° Trung Quốc nếu đến kiểm tra không đạt thì Ä‘óng cá»­a. Hoặc thức ăn đường phố của Nhật, trÆ°á»›c cá»­a có dán má»™t biển hiệu ví dụ màu xanh thì đủ Ä‘iều kiện, màu đỏ cảnh báo không nên vào ăn vì không đủ Ä‘iều kiện.

"Mình cần học tập các nÆ°á»›c, tá»± giác nhÆ° người Nhật, Tây Âu, Bắc Mỹ mà họ còn kiểm soát chặt chẽ nhÆ° vậy. Chứ không để người buôn bán tá»± quyết định nhÆ° nÆ°á»›c ta hiện nay. CÆ¡ quan quản lý cần kiểm tra đủ Ä‘iều kiện má»›i được mở cá»­a. ..cả thế giá»›i họ đều làm nhÆ° vậy" - ông Trần Đáng nhấn mạnh.

Ý thức của người dân rất quan trọng trong đảm bảo an toàn thá»±c phẩm

Sáng 15/5, trao đổi vá»›i phóng viên Báo Nhà báo & Công luận, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cho rằng, lÄ©nh vá»±c an toàn thá»±c phẩm, hiện nay theo Luật và Nghị định 15 của Chính phủ thì có 3 cÆ¡ quan chịu trách nhiệm Ä‘ó là Bá»™ Nông nghiệp Phát triển Nông thôn, Bá»™ Y tế, Bá»™ Công thÆ°Æ¡ng, ngoài ra còn có cấp ủy của chính quyền các cấp.

NhÆ°ng cÅ©ng phải nói đến ý thức của người dân trong vấn đề thá»±c hiện đảm bảo an toàn thá»±c phẩm. Để làm tốt công tác an toàn thá»±c phẩm, ngoài việc tổ chức triển khai tốt Luật An toàn Thá»±c phẩm, Nghị định 15 và các văn bản hÆ°á»›ng dẫn, cái đầu tiên cần làm tốt công tác tuyên truyền để nâng cao nhận thức. TrÆ°á»›c hết nhận thức của chính quyền các cấp. Không kém phần quan trọng cần nâng cao ý thức của người dân trong sá»­ dụng về an toàn thá»±c phẩm để đảm bảo sức khỏe cho mình và người thân trong gia Ä‘ình.

CÅ©ng theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, các cấp các ngành cÅ©ng cần tăng cường kiểm tra giám sát, đặc biệt kiểm tra giám sát đối vá»›i các bếp ăn tập thể, các cÆ¡ sở thức ăn đường phố. Vừa rồi các vụ lá»›n xảy ra, đều xảy ra ở quán bán thức ăn đường phố.

Ná»™i dung này Thủ tÆ°á»›ng Chính phủ, Bá»™ Y tế và các Bá»™ ngành có triển khai thá»±c hiện nhÆ°ng hiện nay chúng ta phải cần kiểm tra giám sát để các cÆ¡ sở thá»±c hiện tốt. Từ khâu nuôi trồng, thu hái, chế biến mục Ä‘ích cuối cùng để người dân sá»­ dụng thá»±c phẩm sạch.

Ngoài ra theo ông Tuyên, cần có sá»± kết hợp chặt chẽ giữa các cấp các ngành trong quản lý. Liên quan đến an toàn thá»±c phẩm không phải riêng của Bá»™ Y tế, các cấp các ngành đều phải vào cuá»™c.

Vì liên quan đến từ nuôi trồng, thu hái, lÆ°u thông trên thị trường đến chế biến, sá»­ dụng. Nuôi trồng thuá»™c trách nhiệm Bá»™ Nông nghiệp, chế biến lÆ°u thông thuá»™c quản lý của Bá»™ Công thÆ°Æ¡ng. Trong khi kiểm định trÆ°á»›c khi sá»­ dụng, kiểm định cÆ¡ sở sản xuất thuá»™c trách nghiệm của Bá»™ Y tế.

CÆ¡ bản nhất truyền thông làm sao nâng cao được ý thức của người dân. Tức chúng ta ăn chín uống sôi, hạn chế tối Ä‘a mua sản phẩm, thá»±c phẩm chÆ°a rõ nguồn gốc, hạn chế tối Ä‘a sá»­ dụng thức ăn đường phố chÆ°a đảm bảo vệ sinh thì Ä‘ó má»›i là Ä‘iều quan trọng. Nếu chúng ta triển khai đồng bá»™ các giải pháp Ä‘ó thì lÄ©nh vá»±c an toàn thá»±c phẩm sẽ cải thiện hÆ¡n.

Bài 2: Ngá»™ Ä‘á»™c thá»±c phẩm: Nguyên nhân chính từ Nghị định 15/2018/NĐ-CP?