Nhà báo Nguyá»…n Xuân Hải – Ủy viên BCH Há»™i Nhà báo Việt Nam, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, Chủ tịch Há»™i Nhà báo Hà TÄ©nh trao đổi tại Diá»…n Ä‘àn Báo chí Toàn quốc 2024 trong vai trò là Diá»…n giả. Ảnh: Quang Hùng

Vai trò định hÆ°á»›ng dÆ° luận là khách quan, tất yếu và không thể thay đổi của báo chí

+ThÆ°a ông, ông nghÄ© nhÆ° thế nào về báo chí kiến tạo giải pháp và Ä‘ích đến của báo chí hiện đại là gì?

-Báo chí kiến tạo, báo chí giải pháp hay báo chí truyền cảm hứng… thá»±c chất là hành trình tìm lại những giá trị Ä‘ích thá»±c của chính mình. Mặt trái của cÆ¡ chế thị trường vá»›i những bon chen nghiệt ngã và chao chát đồng tiền, sá»± bành trÆ°á»›ng mạnh mẽ của mạng xã há»™i, sá»± lên ngôi của công nghệ số… đặt báo chí truyền thống trÆ°á»›c những thá»­ thách sống còn: Hoặc là vượt lên khẳng định giá trị Ä‘ích thá»±c của má»™t nền báo chí cách mạng nhân văn vốn có bằng sá»± chuyên nghiệp và hiện đại tất yếu hoặc rÆ¡i vào vòng xoáy của thÆ°Æ¡ng mại hoá, lá cải hoá và trục lợi thông tin. Đó chính là sá»± vượt thoát và thích ứng có tên gọi báo chí giải pháp, báo chí truyền cảm hứng hay báo chí kiến tạo. Bản chất của quá trình này được gọi tên chính xác là xác tín thông tin định hÆ°á»›ng dÆ° luận. Báo chí giải pháp, báo chí truyền cảm hứng, báo chí xác tín thông tin luôn hÆ°á»›ng đến sá»± chuyên nghiệp và nhân văn. Trong Ä‘ó, nhân văn là phẩm chất, là đặc tính và cÅ©ng là Ä‘ích hÆ°á»›ng. Trong bối cảnh chung của báo chí hiện nay, tiêu chí chung phải là: Sản phẩm số, báo chí số nhÆ°ng ná»™i dung của nó luôn mang đậm tính nhân văn và có sứ mệnh cao cả lan truyền sá»± tá»­ tế.

+Má»™t số ý kiến cho rằng vấn đề cốt yếu của báo chí là thông tin. Nhiệm vụ của má»™t nhà báo, má»™t tờ báo là cập nhật nhanh và nhiều thông tin còn tiếp nhận, phân loại, thẩm định và xác tín chất lượng thông tin là quyền của công chúng, của người đọc. Ông có bình luận gì về Ä‘iều này?

-Sức sống của báo chí là thông tin nhÆ°ng sá»± tồn tại của báo chí, sá»± phân biệt đẳng cấp của các cÆ¡ quan báo chí và má»—i nhà báo lại nằm ở chá»— anh có thể định hÆ°á»›ng dÆ° luận xã há»™i ở mức Ä‘á»™ nào bằng lượng thông tin trung thá»±c, khách quan, có kiểm chứng. Vai trò định hÆ°á»›ng dÆ° luận là khách quan, tất yếu và không thể thay đổi của báo chí. Báo chí ở ta ra đời là để Ä‘áp ứng nhiệm vụ tuyên truyền, nhiệm vụ công tác tÆ° tưởng. Cho nên, không thể đặt vấn đề chỉ thông tin mà không cần hÆ°á»›ng dẫn dÆ° luận xã há»™i. Mặt khác, báo chí hÆ°á»›ng dẫn dÆ° luận xã há»™i bằng cách thông tin. Nếu bỏ má»™t nhiệm vụ Ä‘i thì báo chí sẽ không còn là báo chí nữa. Cá nhân tôi và những người làm báo cách mạng luôn khẳng định má»™t cách chắc chắn bằng tất cả xác tín nghề nghiệp của mình: Báo chí không chỉ thông tin mà còn phải hÆ°á»›ng dẫn dÆ° luận hay nói má»™t cách khác báo chí hÆ°á»›ng dẫn dÆ° luận bằng thông tin. 

Giữ gìn phẩm giá và lÆ°Æ¡ng tâm nghề nghiệp là nguyên tắc tối thượng 

+Vậy, có thể diá»…n đạt má»™t cách ngắn gọn cÆ¡ chế cho việc định hÆ°á»›ng dÆ° luận của báo chí là gì, thÆ°a ông?

-Thiên chức và trách nhiệm xã há»™i, nghÄ©a vụ công dân của nhà báo là phải Ä‘Æ°a thông tin thời sá»±, trung thá»±c, khách quan, chính xác nhằm định hÆ°á»›ng dÆ° luận xã há»™i để báo chí thá»±c sá»± là tiếng nói tin yêu của Đảng, Nhà nÆ°á»›c, các Ä‘oàn thể xã há»™i, là diá»…n Ä‘àn của nhân dân, là vÅ© khí sắc bén chống lại các thế lá»±c phản Ä‘á»™ng, thù địch; là chiếc cầu hữu nghị gắn kết Việt Nam vá»›i bạn bè tiến bá»™ trên thế giá»›i. Theo Ä‘ó, nhà báo định hÆ°á»›ng thông tin thể hiện ở chá»— lá»±a chọn, xá»­ lý thông tin để má»—i thông tin khi lên mặt báo không gây tác Ä‘á»™ng tiêu cá»±c, không gây hậu quả xấu tá»›i xã há»™i.

+Từ thá»±c tế của hoạt Ä‘á»™ng báo chí trong thời gian qua, ông có thể nói thêm về việc cần và phải làm gì để báo chí và nhà báo thể hiện Ä‘úng và hiệu quả vai trò định hÆ°á»›ng dÆ° luận xã há»™i của mình?

-Thời gian qua, bên cạnh việc đề cao Ä‘iển hình, cổ vÅ© cái má»›i, đấu tranh cho cái má»›i thắng lợi, báo chí cÅ©ng Ä‘ã dành má»™t phần Ä‘áng kể cho chủ đề đấu tranh chống các hiện tượng tiêu cá»±c, các tệ nạn xã há»™i. Có thể nói, bằng tấm lòng vì nghÄ©a cả, cái tâm trong sáng của những người cầm bút, các nhà báo Ä‘ã không nề hà gian khổ, thâm nhập thá»±c tế để tạo nên những tác phẩm thấm đẫm hÆ¡i thở cuá»™c sống và có tính chiến đấu cao.

 Bản lÄ©nh chính trị vững vàng là má»™t yêu cầu không thể thiếu đối vá»›i má»—i phóng viên báo chí hiện nay.

Tuy nhiên, thời gian qua, có thể nhận thấy, những biến đổi tiêu cá»±c trong đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam Ä‘ang diá»…n ra ngày càng phức tạp và cho thấy dấu hiệu của sá»± tha hóa trong má»™t bá»™ phận nhà báo Việt Nam. Đó là sá»± tha hóa về đạo đức nói chung và đạo đức nghề nghiệp nói riêng. Thá»±c tế cho thấy, không ít những người làm báo và má»™t số cÆ¡ quan báo chí Ä‘ã thiếu nghiêm khắc trong việc tuân thủ Luật Báo chí và 10 Ä‘iều quy định đạo đức nghề nghiệp, coi nhẹ chức năng định hÆ°á»›ng thông tin nhÆ° là chức năng quan trọng hàng đầu của nền báo chí cách mạng... là những bài học Ä‘au xót và đầy cảnh tỉnh vá»›i bất cứ người làm báo nào.

Thá»±c tế ấy càng khẳng định việc giữ gìn phẩm giá và lÆ°Æ¡ng tâm nghề nghiệp là má»™t thá»­ thách mà những người làm báo cần coi Ä‘ó là má»™t nguyên tắc tối thượng của việc hành nghề. Nền báo chí cách mạng của chúng ta là má»™t nền báo chí nhân văn, dá»±a vững chắc trên nền tảng pháp luật và đạo đức. Chính vì vậy, trách nhiệm của người làm báo là phải Ä‘i đến cùng của sá»± thật, phải thông tin má»™t cách khách quan, trung thá»±c, không thiên vị và không bị chi phối bởi các lợi ích nhóm cÅ©ng nhÆ° lợi ích bên ngoài mà phải đặt lợi ích quốc gia và lợi ích của dân tá»™c lên trên hết. Suy cho cùng, Ä‘ó chính là vai trò định hÆ°á»›ng dÆ° luận xã há»™i của báo chí mà nếu coi nhẹ nó, báo chí sẽ tá»± Ä‘ánh mất mình, Ä‘ánh mất sá»± tồn tại của mình!

Để làm tốt vai trò định hÆ°á»›ng dÆ° luận xã há»™i, báo chí và nhà báo chịu sá»± chi phối và quyết định của rất nhiều yếu tố. Tuy nhiên, có 2 yếu tố quan trọng nhất là tính chính trị và sá»± nhạy cảm nghề nghiệp.

Nghề báo là má»™t nghề thuá»™c lÄ©nh vá»±c chính trị - xã há»™i thông qua hoạt Ä‘á»™ng nghiệp vụ. TÆ° duy báo chí thể hiện rõ tính chính trị. Nó cho phép phóng viên có thể xác định vị trí chính trị của mình trong quá trình thông tin. Bản lÄ©nh chính trị vững vàng là má»™t yêu cầu không thể thiếu đối vá»›i má»—i phóng viên báo chí hiện nay. Sá»± nhạy cảm được coi là má»™t trong những phẩm chất nghề nghiệp quan trọng trong hoạt Ä‘á»™ng sáng tạo của má»™t phóng viên báo chí, thể hiện rõ đạo đức báo chí. Nhạy cảm để phát hiện những nhân tố má»›i, Ä‘iển hình má»›i. Nhạy cảm để nhận ra Ä‘úng bản chất Ä‘ích thá»±c của những vấn đề, con số, sá»± kiện...

Có thể khẳng định, nhạy cảm nghề nghiệp là má»™t yêu cầu quan trọng đối vá»›i phẩm chất cần có của má»™t nhà báo. Thá»±c tế cho thấy rằng, thông tin dù có tính chân thật cao nhÆ°ng còn phải xem thông tin Ä‘ó có lợi hay hại. Đã có rất nhiều thông tin khi được ra mặt báo rất chính xác nhÆ°ng có hại cho xã há»™i, thiệt hại cho nhân phẩm con người hoặc cho nền kinh tế đất nÆ°á»›c. NhÆ° vậy, tuy tin tức Ä‘Æ°a ra là hoàn toàn Ä‘úng, nhÆ°ng Ä‘úng mà không có lợi thì vẫn chÆ°a đủ. Chính vì thế mà nhà báo phải luôn tỉnh táo và phải biết quan tâm đến cái lợi, cái hại của má»—i thông tin trÆ°á»›c khi quyết định truyền Ä‘i trên các phÆ°Æ¡ng tiện thông tin đại chúng.

Trong ná»— lá»±c chung cho sá»± phát triển của báo chí tỉnh nhà và sá»± trưởng thành về kỹ năng chuyên môn, sá»± hoàn thiện về đạo đức nghề nghiệp của Ä‘á»™i ngÅ© những người làm báo, Há»™i Nhà báo Hà TÄ©nh, các cÆ¡ quan báo chí, các há»™i viên cần phải Ä‘i sâu vào cuá»™c sống, đổi má»›i mạnh mẽ công tác thông tin, tuyên truyền để góp phần đổi má»›i tÆ° duy, nhận thức. Qua Ä‘ó, định vị rõ hÆ¡n về Hà TÄ©nh (về lợi thế so sánh trong tÆ°Æ¡ng quan quốc gia và quốc tế, những mâu thuẫn, thách thức Ä‘ang phải đối mặt và yếu kém, hạn chế) để từ Ä‘ó cả hệ thống chính trị và các tầng lá»›p nhân dân đồng thuận cao hÆ¡n, đồng thời nêu bật, làm rõ, truyền tải được những vấn đề trọng tâm, Ä‘á»™t phá mà Hà TÄ©nh Ä‘ang thá»±c hiện trong lá»™ trình phát triển trÆ°á»›c mắt và lâu dài.

Những nhiệm vụ chính trị cao cả và cÅ©ng là nhu cầu tá»± thân ấy của giá»›i báo chí chỉ có thể hoàn thành khi người làm báo luôn coi sá»± trung thá»±c, tôn trọng sá»± thật và tính chính trị cùng sá»± nhạy cảm nghề nghiệp nhÆ° là má»™t yêu cầu tối thượng và là kim chỉ nam cho hoạt Ä‘á»™ng báo chí!

+Xin trân trọng cảm Æ¡n ông!