Đã qua thời đối tượng Ä‘ánh cắp quyền truy cập các tài khoản mạng xã há»™i rồi mạo danh chủ tài khoản nhắn tin đề nghị chuyển há»™ tiền, vay tiền hoặc mua thẻ cào Ä‘iện thoại gá»­i cho chúng. Giờ Ä‘ây, tá»™i phạm sá»­ dụng công nghệ cao ngày càng nhiều “chiêu thức” và “bắt trend” theo các vấn đề “nóng” của xã há»™i.

Theo Ä‘ó, các đối tượng gọi Ä‘iện cho người dân, tá»± giá»›i thiệu là cán bá»™ của các cÆ¡ quan nhà nÆ°á»›c (cán bá»™ địa chính, văn phòng đăng ký đất Ä‘ai, cảnh sát khu vá»±c, bảo hiểm xã há»™i...) yêu cầu người dân kê khai, bổ sung thông tin căn cÆ°á»›c công dân, tài khoản định danh Ä‘iện tá»­... và Ä‘iều hÆ°á»›ng người dân kết nối Zalo để hÆ°á»›ng dẫn cài đặt các ứng dụng, truy cập website giả mạo (tải thông qua các đường link do đối tượng gá»­i, các ứng dụng, website này có chức năng hoặc chứa mã Ä‘á»™c có khả năng thu thập thông tin, chiếm quyền sá»­ dụng thiết bị của người dùng), sau Ä‘ó chiếm quyền sá»­ dụng thiết bị, tài khoản ngân hàng của người bị hại và chuyển toàn bá»™ số tiền trong tài khoản đến các tài khoản khác để chiếm Ä‘oạt.

Hay thủ Ä‘oạn khác của các đối tượng lừa đảo là tìm kiếm, thu thập thông tin cá nhân, mối quan hệ cá nhân được đăng tải công khai trên các tài khoản mạng xã há»™i, lấy những hình ảnh, video cÅ© của người dân… sau Ä‘ó sá»­ dụng công nghệ “Deepfake” (công nghệ ứng dụng trí tuệ nhân tạo) để tạo ra các sản phẩm công nghệ giả dÆ°á»›i dạng âm thanh, hình ảnh, video. Các đối tượng sá»­ dụng hình ảnh, video giả Ä‘ó thá»±c hiện cuá»™c gọi video Ä‘ể giả làm người thân vay tiền, giả làm con cái Ä‘ang du học nÆ°á»›c ngoài gọi Ä‘iện cho bố mẹ nhờ chuyển tiền Ä‘óng học phí, giả tạo các tình huống khẩn cấp cần phải chuyển tiếp gấp... Khi thá»±c hiện hành vi lừa đảo, các đối tượng sẽ phát lại video dÆ°á»›i hình thức mờ ảo, chập chờn nhÆ° Ä‘ang ở nÆ¡i sóng yếu làm cho người dân tin tưởng là thật và chuyển tiền cho đối tượng chiếm Ä‘oạt.

Thủ Ä‘oạn má»›i Ä‘ây nhất của tá»™i phạm công nghệ cao là tìm kiếm thông tin, hình ảnh, số Ä‘iện thoại của "con mồi" (phổ biến là hình ảnh, thông tin đăng tải trên các trang mạng xã há»™i hoặc tài khoản mạng xã há»™i), sau Ä‘ó chúng sẽ cắt ghép khuôn mặt của họ vào các hình ảnh Ä‘ã cắt ra từ video có ná»™i dung nhạy cảm ở các nhà nghỉ, khách sạn rồi liên hệ tống tiền...

Có thể nói, vá»›i sá»± há»— trợ của công nghệ hiện nay, rất nhiều hình thức lừa đảo được tá»™i phạm mạng sá»­ dụng và luôn có sá»± “cập nhật”, thay đổi phÆ°Æ¡ng thức liên tục. Chẳng hạn, để chống lại việc hack tài khoản ngân hàng và “tẩu tán” tiền, ngành ngân hàng Ä‘ã thá»±c hiện việc xác minh nhân thân bằng sinh trắc học, thế nhÆ°ng hiện nay Ä‘ã xuất hiện những chiêu thức của tá»™i phạm nhÆ° gọi video qua FaceTime, Zalo… nhằm ghi lại hình ảnh của nạn nhân để làm dữ liệu khi thá»±c hiện hack tài khoản.

Theo Cục An toàn thông tin (Bá»™ Thông tin và Truyền thông), các cuá»™c tấn công mạng Ä‘ã gia tăng Ä‘áng kể trong những tháng gần Ä‘ây. Chỉ riêng trong tháng 6/2024, cả nÆ°á»›c có 1.723 vụ tấn công mạng, tăng 46,3% so vá»›i cùng kỳ năm trÆ°á»›c. Đặc biệt, trong 6 tháng đầu năm 2024, số sá»± cố nghiêm trọng mà Cục An toàn thông tin phải Ä‘iều phối, xá»­ lý tăng gần 60% so vá»›i cả năm 2023.

Bá»™ Luật hình sá»± Việt Nam Ä‘ã có quy định về các hành vi lợi dụng không gian mạng lừa đảo chiếm Ä‘oạt tài sản có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sá»±, vá»›i mức hình phạt cao nhất lên đến 20 năm tù hoặc tù chung thân, tuy nhiên công tác phát hiện và xá»­ lý những đối tượng lừa đảo hiện nay là má»™t Ä‘iều không phải dá»…. Bởi, hầu nhÆ° những đối tượng, tổ chức thá»±c hiện lừa đảo có quy mô đều lại ở nÆ°á»›c ngoài và “vÆ°Æ¡n vòi” vào Việt Nam để hoạt Ä‘á»™ng.

HÆ¡n nữa, việc người dân hay doanh nghiệp bị lừa đảo, đều có liên quan phần nào đến việc lá»™ lọt thông tin cá nhân. Tuy nhiên, ngoài việc thông tin cá nhân bị lá»™ lọt do người dân bất cẩn trong việc bảo mật, cung cấp thông tin cho đối tượng, thì vấn nạn mua - bán thông tin cá nhân từ các tổ chức, cá nhân cÅ©ng cần phải được xá»­ lý nghiêm. Bởi, Ä‘ây là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, cÅ©ng là hình thức gián tiếp tiếp tay cho tá»™i phạm, gây ra nhiều bức xúc cho người dân.

Bên cạnh Ä‘ó, các Ä‘Æ¡n vị, doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp trong lÄ©nh vá»±c ngân hàng, tài chính cần phải đề cao việc bảo mật thông tin, bảo vệ dữ liệu của khách hàng, tránh bị “rò rỉ” ra ngoài.

TrÆ°á»›c sá»± thay đổi “chóng mặt” của các phÆ°Æ¡ng thức lừa đảo, hệ thống pháp luật và Ä‘á»™i ngÅ© thá»±c thi về phòng, chống tá»™i phạm sá»­ dụng công nghệ cao cÅ©ng cần phải luôn cập nhật, tạo “tường lá»­a” để kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xá»­ lý đối vá»›i hành vi vi phạm. Đồng thời, công tác quản lý Nhà nÆ°á»›c về Internet, viá»…n thông (nhất là quản lý về sim Ä‘iện thoại) cần phải được siết chặt hÆ¡n nữa. Bởi hiện nay, Ä‘a số các vụ lừa đảo đều khởi nguồn từ các cuá»™c Ä‘iện thoại qua “sim rác” và việc quản lý này còn nhiều bất cập.

Song song Ä‘ó, bản thân má»—i người dân cÅ©ng cần phải chủ Ä‘á»™ng cảnh giác trÆ°á»›c những thủ Ä‘oạn lừa đảo nhắm vào mình. Theo Ä‘ó, người dân cần ý thức được tầm quan trọng của việc bảo mật thông tin cá nhân, nêu cao tin thần cảnh giác, tuyệt đối không được làm theo hÆ°á»›ng dẫn từ người lạ gọi đến; không truy cập vào đường link do người lạ cung cấp qua email, Zalo, Facebook…; không khai báo thông tin cá nhân; không cung cấp mã OTP; hạn chế việc Ä‘Æ°a thông tin liên quan đến cá nhân, hình ảnh, video của mình hay không chia sẻ những hình ảnh mang tính chất riêng tÆ° lên mạng xã há»™i…. Đặc biệt, người dân cÅ©ng cần trình báo cÆ¡ quan chức năng khi bị lừa đảo hoặc nghi ngờ bị lừa đảo để có thể khoanh vùng, dò tìm và xá»­ lý đối tượng lừa đảo.