Tác phẩm giả mạo Thủ tÆ°á»›ng Anh Rishi Sunak Ä‘ã xuất hiện trên TikTok và Instagram trÆ°á»›c cuá»™c tổng tuyển cá»­. (Ảnh: AFP)

Tin giả ngày càng tinh vi vá»›i sá»± thao túng của AI

Má»›i Ä‘ây, tại cuá»™c Há»™i Ä‘àm giữa Há»™i Nhà báo Việt Nam và Há»™i Nhà báo Thái Lan diá»…n ra tại Hà Ná»™i, lãnh đạo của hai Há»™i Ä‘ã dành phần lá»›n thời gian để nhắc đến vấn nạn "tin giả" và nhận định Ä‘ây không còn là vấn đề của quốc gia mà là má»™t vấn đề lá»›n, gây tác Ä‘á»™ng khôn lường của khu vá»±c và thế giá»›i.

Theo nghiên cứu của Google DeepMind, việc tạo ra hình ảnh, video và âm thanh giả mạo con người phổ biến gần gấp Ä‘ôi so vá»›i hành vi tạo thông tin sai lệch bằng các công cụ nhÆ° chatbot AI. 

Deepfake của Thủ tÆ°á»›ng Anh Rishi Sunak cÅ©ng nhÆ° các nhà lãnh đạo toàn cầu khác Ä‘ã xuất hiện trên TikTok, X và Instagram trong những tháng gần Ä‘ây. Người ta lo ngại rằng, bất chấp ná»— lá»±c của các mạng xã há»™i trong việc gắn nhãn hoặc xóa ná»™i dung Ä‘ó, khán giả có thể không nhận ra Ä‘ây là ná»™i dung giả mạo và việc phổ biến ná»™i dung Ä‘ó có thể tác Ä‘á»™ng đến cá»­ tri.

Đánh giá về tác Ä‘á»™ng của tin giả trong thời kỳ công nghệ, Ths. LÆ°Æ¡ng Đông SÆ¡n - Giảng viên Viện Báo chí – Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền nhận định, sản phẩm của sá»± kết hợp giữa AI và thông tin sai lệch còn gọi là tin giả siêu thá»±c có thể bóp méo nhận thức của công chúng về các sá»± kiện và vấn đề xã há»™i, từ Ä‘ó tác Ä‘á»™ng đến cách họ Ä‘ánh giá tình hình và Ä‘Æ°a ra quyết định. Điều này có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng, từ các quyết định cá nhân nhỏ nhặt đến những quyết định quan trọng ảnh hưởng Ä‘ến cá»™ng đồng và quốc gia.

Tin giả siêu thá»±c có thể được sá»­ dụng nhÆ° má»™t công cụ để thao túng dÆ° luận, kích thích bạo lá»±c, gieo rắc sá»± chia rẽ và phá hoại sá»± ổn định xã há»™i. Trong lÄ©nh vá»±c chính trị, tin giả siêu thá»±c có thể làm xói mòn niềm tin vào các thể chế dân chủ, gây ảnh hưởng đến kết quả bầu cá»­ và thậm chí là kích Ä‘á»™ng xung Ä‘á»™t.

Về thách thức đối vá»›i nhà báo và các tổ chức báo chí, Ths. LÆ°Æ¡ng Đông SÆ¡n cho biết, sá»± tinh vi của tin giả siêu thá»±c, đặc biệt là deepfake, khiến việc phân biệt giữa thật và giả trở nên ngày càng khó khăn, ngay cả đối vá»›i những nhà báo giàu kinh nghiệm.

"Trong thời đại thông tin bùng nổ, công chúng ngày càng Ä‘òi hỏi các nhà báo và tổ chức báo chí phải cung cấp thông tin nhanh chóng và chính xác. Tuy nhiên, áp lá»±c này có thể dẫn đến việc các nhà báo vá»™i vàng công bố thông tin mà chÆ°a kiểm chứng kỹ lưỡng, tạo cÆ¡ há»™i cho tin giả siêu thá»±c lan truyền. Bên cạnh Ä‘ó, các nhà báo và tổ chức báo chí phải đối mặt vá»›i những rủi ro pháp lý và đạo đức nếu không thận trọng trong việc kiểm chứng và công bố thông tin", ông SÆ¡n nói.

Lấy AI thẩm định thông tin

Theo Ths. LÆ°Æ¡ng Đông SÆ¡n, để đối phó vá»›i loại tin giả này, việc áp dụng các giải pháp công nghệ hiện đại là vô cùng cần thiết.

"Các giải pháp này không chỉ tập trung vào việc phát hiện và loại bỏ tin giả mà còn ngăn chặn chúng ngay từ giai Ä‘oạn đầu sản xuất", ThS Đông SÆ¡n cho biết.

Đầu tiên, má»™t trong những công nghệ quan trọng nhất hiện nay, theo ông SÆ¡n là sá»­ dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo để phát hiện tin giả siêu thá»±c. Các hệ thống AI hiện đại có khả năng phân tích ngữ cảnh, đối chiếu thông tin từ nhiều nguồn và phát hiện những Ä‘iểm bất thường trong ná»™i dung thông tin. Má»™t ví dụ tiêu biểu là việc sá»­ dụng AI để phân tích video và hình ảnh nhằm phát hiện các dấu hiệu chỉnh sá»­a hoặc sản xuất bằng công nghệ deepfake.

Tiếp theo, các nền tảng truyền thông xã há»™i và công cụ tìm kiếm cÅ©ng Ä‘ang tích cá»±c triển khai các thuật toán học máy (machine learning) để tá»± Ä‘á»™ng phân loại và lọc bỏ các ná»™i dung tin giả trÆ°á»›c khi chúng lan truyền rá»™ng rãi. Các thuật toán này được thiết kế để nhận diện các dấu hiệu bất thường trong mẫu chia sẻ, tốc Ä‘á»™ lan truyền, hoặc thậm chí cả ngữ Ä‘iệu của các bài viết, từ Ä‘ó Ä‘ánh giá khả năng thông tin Ä‘ó là giả mạo.

Thêm vào Ä‘ó, việc sá»­ dụng công nghệ blockchain để quản lý nguồn gốc thông tin cÅ©ng là má»™t giải pháp tiềm năng. Blockchain có khả năng tạo ra má»™t hệ thống xác thá»±c minh bạch và không thể thay đổi, từ Ä‘ó giúp theo dõi nguồn gốc và lịch sá»­ của mọi thông tin, đảm bảo tính chính xác và Ä‘áng tin cậy.

AI có thể tạo ra ná»™i dung giả mạo hoặc thông tin, hình ảnh sai lệch khó phân biệt gây tổn hại lá»›n đến uy tín của cá nhân, tổ chức, thậm chí, tổn hại đến lợi ích quốc gia, dân tá»™c.

Cùng quan Ä‘iểm vá»›i Ths. LÆ°Æ¡ng Đông SÆ¡n, ông Phan Văn Tú - Chủ nhiệm bá»™ môn Báo chí - Khoa báo chí và truyền thông, Trường ĐH KHXH&NV TP. HCM nhấn mạnh, bên cạnh việc cung cấp kỹ năng khai thác thế mạnh AI để tác nghiệp báo chí, chúng ta còn cần dùng chính các công cụ AI để thẩm định thông tin.

Xác thá»±c nguồn tin mà cÆ¡ bản là việc Ä‘ánh giá Ä‘á»™ tin cậy của nguồn tin là má»™t kỹ năng quan trọng, bao gồm việc xác thá»±c nguồn gốc của thông tin, so sánh vá»›i các nguồn khác, và sá»­ dụng công cụ fact-checking để kiểm tra Ä‘á»™ tin cậy.

Điểm thú vị là hiện nay có khá nhiều công cụ tích hợp AI há»— trợ cho nhà báo trong quá trình thẩm định bên cạnh các công cụ truyền thống vốn Ä‘ang há»— trợ cho các fact-checkers nhÆ° Google Image, Tineye reverse image search, Whopostedwhat.com, Waybackmachine, Webarchive.org, InVID, WeVerify, ExifTool, Metapicz... 

Ông Phan Văn Tú cho rằng, bồi dưỡng kỹ năng tác nghiệp cho nhà báo trong giai Ä‘oạn hiện nay cần xem trọng việc cung cấp năng lá»±c thẩm định thông tin trÆ°á»›c sức tấn công của tin giả bị thao túng bởi AI. "Dùng các công cụ AI để trị các sản phẩm lá»—i từ AI là thủ pháp nhanh nhất giúp nhà báo, cÆ¡ quan báo chí không chỉ thá»±c hiện tốt vai trò của mình mà còn Ä‘óng góp vào việc nâng cao chất lượng thông tin và bảo vệ công chúng trÆ°á»›c các thông tin sai lệch và tác Ä‘á»™ng tiêu cá»±c của truyền thông", ông Tú nói. 

Tuy nhiên, ông Tú cÅ©ng chỉ ra rằng, năng lá»±c thẩm định thông tin của nhà báo không thể chỉ cậy vào các công cụ. Cần phải nói ngay rằng AI có thể há»— trợ phân tích ná»™i dung tin tức chứ không thể phát hiện tất cả các kiểu fake-news và thông tin bị thao túng. Phần mềm AI vẫn có thể bị Ä‘ánh lừa bởi chính các kỹ thuật AI mà chúng dùng để phát hiện.

"Không có công cụ nào là chiếc Ä‘Å©a thần, song, những công cụ AI phát hiện áº£nh/video giả vẫn là nguồn tài nguyên có giá trị nhÆ° má»™t phần của quy trình xác minh hoặc phÆ°Æ¡ng pháp thẩm tra", ông Phan Văn Tú nhận định.

Theo Hoà Giang/Báo NB&CL

https://www.congluan.vn/tin-gia-trong-thoi-ky-tri-tue-nhan-tao-dung-cac-cong-cu-ai-de-tri-cac-san-pham-loi-tu-ai-post308981.html