Năm nào cÅ©ng vậy, khi con nghỉ hè là chị V.K ở Nam Từ Liêm, Hà Ná»™i, lại dọn dẹp SGK cÅ© của con để mang về quê cho các cháu học dÆ°á»›i lá»›p con mình tham khảo. NhÆ°ng năm nào cÅ©ng thế, chị V.K đều thấy có những cuốn SGK nhìn sÆ¡ qua là Ä‘ã biết chúng rất ít được sá»­ dụng, thậm chí không má»™t lần được giở ra đọc nhÆ° cuốn “Giáo dục Thể chất” hay cuốn “Hoạt Ä‘á»™ng Trải nghiệm, HÆ°á»›ng nghiệp”... Hỏi con, chị V.K được biết ná»™i dung những cuốn SGK này đều được thầy cô giáo thị phạm bằng hành Ä‘á»™ng, Ä‘á»™ng tác thá»±c tế, cho nên, cÆ¡ bản không cần dùng tá»›i SGK. Và thế là có những cuốn SGK, chị V.K mua cho con đầu năm học theo danh sách nhà trường yêu cầu, nhÆ°ng tá»›i lúc bế giảng gáy vẫn chẳng chút sờn.

Má»—i cuốn sách đều có tác dụng và có người sá»­ dụng. Vá»›i SGK, đối tượng sá»­ dụng chính là học sinh, nhÆ°ng rốt cuá»™c, chúng lại không được dùng đến thì rõ ràng là má»™t sá»± lãng phí không Ä‘áng có. Học sinh không sá»­ dụng những cuốn SGK có cÅ©ng có nguyên nhân vì ná»™i dung trong sách Ä‘ã được giáo viên thị phạm hay Ä‘ó là môn học ngoài trời nhÆ° Giáo dục Thể chất. NhÆ°ng rốt cuá»™c, phụ huynh học sinh vẫn phải mua vì cuốn SGK Ä‘ó nằm trong danh sách/bá»™ sách Ä‘ã được Há»™i đồng Chuyên môn nhà trường lá»±a chọn. Ngoài SGK còn có má»™t loạt sách tham khảo khác cÅ©ng nằm trong danh sách, nhÆ°ng khi giá»›i thiệu vá»›i phụ huynh học sinh, có trường không nói rõ Ä‘âu là danh mục bắt buá»™c phải mua, Ä‘âu là danh mục sách tham khảo, rốt cuá»™c, phụ huynh vẫn mua cho chắc, nhÆ°ng lại chÆ°a chắc được dùng.

Giá má»™t cuốn SGK in trên bìa không nhiều nhÆ° cuốn Hoạt Ä‘á»™ng Trải nghiệm, HÆ°á»›ng nghiệp lá»›p 9 trong bá»™ Kết nối tri thức vá»›i cuá»™c sống có giá là 9.000Ä‘, hay cuốn Giáo dục Thể chất lá»›p 9 trong bá»™ Kết nối tri thức vá»›i cuá»™c sống có giá là 14.000Ä‘. NhÆ°ng nếu tính tổng trên cả nÆ°á»›c, chắc chắn con số sẽ không hề nhỏ. Đặc biệt, nếu đặt trong bối cảnh năm học má»›i đủ khoản Ä‘óng góp thì má»—i thứ má»™t chút ấy sẽ trở thành gánh nặng đối vá»›i các gia Ä‘ình hoàn cảnh khó khăn. Cho nên, những cuốn SGK ít dùng, những cuốn sách tham khảo Ä‘ó, nếu được số hoá sẽ giúp ích rất nhiều.

Ở nhiều nÆ°á»›c, SGK cÅ©ng do nhà trường chọn. NhÆ°ng khi mua SGK, học sinh được cấp thêm tài khoản để truy cập vào bản số hoá của cuốn SGK Ä‘ó và tài khoản này gắn vá»›i học sinh cụ thể, chỉ có giá trị trong năm học, cho nên, Ä‘Æ¡n vị xuất bản SGK vẫn đảm bảo được bản quyền. Nhờ việc số hoá SGK nhÆ° vậy, học sinh cÆ¡ bản để bản cứng ở trường học, về nhà dùng bản mềm online, vì thế, học sinh còn tránh được cảnh phải oằn lÆ°ng mang ba lô đến trường (SGK nÆ°á»›c ngoài thường dùng giấy cứng, đẹp, nên khá nặng). Các loại sách tham khảo chính cÆ¡ bản cÅ©ng được nhà trường mua bản quyền đối vá»›i bản mềm và học sinh của trường có thể truy cập vào thÆ° viện trá»±c tuyến của nhà trường để đọc thông qua tài khoản định danh. Cùng vá»›i chất lượng giảng dạy thì sá»± phong phú về đầu sách tham khảo mà nhà trường có được trong thÆ° viện để cung cấp cho học sinh cÅ©ng là má»™t Ä‘iểm nhấn để thu hút thêm học sinh đến vá»›i mình, nhất là vá»›i các trường tÆ°.

Phụ huynh lá»±a chọn mua sách giáo khoa tại hệ thống nhà sách của Nhà Xuất bản Giáo dục Việt Nam. Ảnh: Thanh Tùng/TTXVN

Má»™t sá»± lãng phí khác là việc SGK khó tái sá»­ dụng. TrÆ°á»›c Ä‘ây, anh chị em có thể truyền nhau sá»­ dụng má»™t bá»™ SGK, nhÆ°ng giờ Ä‘ây, tình hình Ä‘ã khác. Hiện nay, có ít nhất 3 bá»™ sách là Cánh diều, Kết nối tri thức vá»›i cuá»™c sống và Chân trời sáng tạo để các nhà trường lá»±a chọn. Có nhà trường lá»±a chọn bá»™ sách này, có nhà trường lá»±a chọn bá»™ sách kia, cÅ©ng có nhà trường chọn vài cuốn bá»™ này, vài cuốn bá»™ kia. Thậm chí có nhà trường năm nay chọn bá»™ này, sang năm có thể lại thay đổi, khiến cho anh chị học xong lá»›p trÆ°á»›c khó có thể để lại cho em, cÅ©ng gây ra lãng phí. Ở khía cạnh này, trÆ°á»›c hết, sá»± ổn định trong lá»±a chọn SGK của nhà trường sẽ tạo ra sá»± liền mạch và tiếp nối. Bên cạnh Ä‘ó, sá»± góp mặt của má»™t nền tảng quyên góp, trao đổi sách cÅ© online để kết nối nhu cầu cÅ©ng mang tá»›i ý nghÄ©a xã há»™i lá»›n lao. Thay vì gom sách cÅ© bán giấy vụn, học sinh và phụ huynh hoàn toàn có thể đăng tải lên nền tảng rằng mình có những cuốn sách này trao tặng cho ai cần, cÅ©ng có thể là trao đổi lấy sách con mình cần…

SGK Ä‘óng má»™t vai trò quan trọng trong hệ thống trường học, là nguồn tài nguyên hữu ích cho cả giáo viên vá»›i tÆ° cách là người giảng dạy và học sinh tiếp thu kiến thức. NhÆ°ng tình trạng lãng phí SGK hiện nay cÅ©ng là má»™t thá»±c tế, cần khắc phục. Trong bối cảnh công nghệ số ngày má»™t phát triển, việc khắc phục tình trạng lãng phí SGK sẽ tạo ra cÆ¡ há»™i cho SGK Ä‘iện tá»­, nhÆ°ng cần phải thí Ä‘iểm, rút kinh nghiệm và há»— trợ đối vá»›i các gia Ä‘ình có hoàn cảnh khó khăn và khu vá»±c khó khăn (về mạng internet và thiết bị truy cập).