Các công ty công nghệ dùng AI để phát triển các ứng dụng hỏi-Ä‘áp vá»›i người dùng bằng nguồn dữ liệu chủ yếu từ các cÆ¡ quan báo chí mà họ không trả má»™t đồng nào cho phí bản quyền.

Lấy dữ liệu từ báo chí mà không cần trả má»™t đồng nào cho phí bản quyền

AI Ä‘ã và Ä‘ang thâm nhập sâu vào các tòa soạn báo lá»›n trên thế giá»›i, thậm chí Ä‘ang thay thế công việc của nhiều nhà báo "bằng da bằng thịt".

Trong gần hai thập ká»· qua, khi các công ty công nghệ nhÆ° Apple, Amazon, Google, Meta và Microsoft vÆ°Æ¡n lên trở thành những công ty có giá trị nhất thế giá»›i, thì cùng lúc Ä‘ó, rất nhiều cÆ¡ quan báo chí phải Ä‘óng cá»­a và nhiều nhà báo bị sa thải.

Điển hình nhÆ° tờ Bild – tờ báo lá cải bán chạy gần nhÆ° đứng đầu châu Âu, hồi tháng 7/2023, Ä‘ã thông báo sẽ sa thải hÆ¡n 100 nhân viên và chuyển công việc của họ cho máy móc đảm nhiệm.

Ở Mỹ, trong khi má»™t số tờ báo hàng đầu của Mỹ có lượt truy cập tăng mạnh trong vòng 1 năm qua nhờ ứng dụng công nghệ, thì ngành báo chí Mỹ Ä‘ã phải cắt giảm hàng vạn việc làm và trung bình má»—i tuần có 2,5 tờ báo Ä‘óng cá»­a chỉ tính riêng trong năm 2023.

Nhận định về thá»±c trạng này, nhà báo Nguyá»…n Đức Hiển - Phó Tổng Biên tập Báo Pháp luật TP HCM cho biết, AI thá»±c chất chỉ làm cho vị trí việc làm phải thuê người ở các cÆ¡ quan báo chí giảm Ä‘i, tức AI là thách thức vá»›i người lao Ä‘á»™ng trong ngành báo chí chứ không phải là kẻ đối đầu vá»›i các cÆ¡ quan báo chí.

"Vậy ai má»›i là Ä‘ối thủ thật sá»± của các cÆ¡ quan báo chí? Đó chính là các công ty công nghệ", nhà báo Nguyá»…n Đức Hiển nhận định. 

Phó Tổng Biên tập Báo Pháp luật TP HCM dẫn chứng, hãy thá»­ hình dung: CÆ¡ quan báo chí chi tiền cho nhân lá»±c, công nghệ để sáng tạo ra những sản phẩm báo chí hấp dẫn. Sau Ä‘ó, những sản phẩm ấy đến khán giả chủ yếu thông qua Google, Facebook hay các nền tảng mạng xã há»™i khác. Việc tìm kiếm ấy phần lá»›n mang về doanh thu quảng cáo về cho các công ty công nghệ và chỉ để lại má»™t phần không Ä‘áng kể cho các cÆ¡ quan báo chí.

Đáng lo ngại hÆ¡n, sá»± ra đời của các công nghệ tìm kiếm nhÆ° Chat GPT, hay các á»©ng dụng chạy bằng AI tÆ°Æ¡ng tá»± do các công ty công nghệ sở hữu còn tạo ra xu hÆ°á»›ng tìm kiếm zero-click searches - không nhấp chuá»™t, khi thông tin được hiển thị ngay lập tức mà không dẫn người dùng đến trang tin tức thá»±c sá»±. Điều Ä‘ó có nghÄ©a là bài báo không được trả view dù Ä‘ã được khán giả trải nghiệm.

Xu hÆ°á»›ng này Ä‘ã tăng đều đặn kể từ năm 2019. Má»™t nghiên cứu năm 2022 cho thấy má»™t ná»­a số lượt tìm kiếm bằng AI tạo sinh của Google (tức là lấy dữ liệu từ Google) là tìm kiếm không nhấp chuá»™t, và chỉ có má»™t phần rất nhỏ người dùng Facebook nhấp vào ná»™i dung trong bản tin của họ.

"Điều Ä‘áng lo ngại ở Ä‘ây chính là các công ty công nghệ dùng AI để phát triển các ứng dụng hỏi-Ä‘áp vá»›i người dùng bằng nguồn dữ liệu chủ yếu từ các cÆ¡ quan báo chí mà họ không trả má»™t đồng nào cho phí bản quyền.

Ngay cả ná»™i dung Ä‘ã được các cÆ¡ quan báo chí đặt ra các quy định về trả phí, chỉ dành riêng cho người bỏ tiền ra để được đọc-nghe-xem thì cÅ©ng có thể xuất hiện trong các ứng dụng tìm kiếm bằng AI do má»™t số công ty công nghệ tạo ra. Nói cách khác, bạn vào website của tờ báo thì phải trả phí để được xem, còn nếu dùng ứng dụng chạy bằng AI của công ty công nghệ thì... miá»…n phí", Phó Tổng Biên tập Báo Pháp luật TP HCM nhấn mạnh.

Nhà báo Nguyá»…n Đức Hiển - Phó Tổng Biên tập Báo Pháp luật TP HCM.

Má»™t dẫn chứng cụ thể, khi má»›i Ä‘ây vào ngày 27/6, Trung tâm Báo chí Điều tra (CIR) cho biết họ Ä‘ã kiện nhà sản xuất ChatGPT là OpenAI và Microsoft vì sá»­ dụng trái phép ná»™i dung của họ trên nền tảng trí tuệ nhân tạo. Tổ chức phi lợi nhuận này cho biết OpenAI Ä‘ã sá»­ dụng ná»™i dung của mình mà không được phép và không Ä‘Æ°a ra bồi thường, vi phạm bản quyền đối vá»›i hoạt Ä‘á»™ng báo chí của tổ chức.

Vụ kiện được đệ trình lên tòa án liên bang New York, mô tả hoạt Ä‘á»™ng kinh doanh của OpenAI là "được xây dá»±ng dá»±a trên việc khai thác các tác phẩm có bản quyền", Ä‘e dọa các nhà xuất bản tin tức.

Giám đốc Ä‘iều hành Monika Bauerlein của CIR cho biết: "Điều Ä‘ó cá»±c kỳ nguy hiểm. Sá»± tồn tại của chúng tôi phụ thuá»™c vào việc người dùng nhận thấy tác phẩm của chúng tôi có giá trị và ủng há»™ các tác phẩm Ä‘ó".

Xây dá»±ng các liên minh báo chí để đủ sức thÆ°Æ¡ng thuyết vá»›i các công ty công nghệ

"CÆ¡ quan báo chí cần tập trung phát triển các sản phẩm báo chí đặc thù, nếu Ä‘á»™c quyền thì càng tốt, và phải tìm cách bảo vệ bản quyền của những thông tin ấy. Các đề xuất lên chính phủ trong việc xây dá»±ng các quy định pháp luật nhằm quản lý cách hành xá»­ của các công ty công nghệ về vấn đề bản quyền báo chí là rất cần thiết", nhà báo Nguyá»…n Đức Hiển Ä‘ánh giá.

Theo ông Hiển, thế giá»›i không thiếu những ví dụ sinh Ä‘á»™ng về việc này. Đầu năm 2021, Úc Ä‘ã thông qua luật truyền thông má»›i yêu cầu các nền tảng công nghệ Facebook và Google phải trả phí cho cÆ¡ quan báo chí, truyền thông của Úc để được quyền liên kết, hiển thị ná»™i dung của họ trên trang cung cấp tin tức hoặc trong kết quả tìm kiếm.

Má»™t số công ty công nghệ cÅ©ng Ä‘ã bắt đầu ký kết các thỏa thuận để được tiếp cận ná»™i dung của các cÆ¡ quan báo chí. Điển hình, OpenAI, công ty được sở hữu phần lá»›n bởi Microsoft, Ä‘ã ký kết các thỏa thuận cấp phép vá»›i má»™t số cÆ¡ quan báo chí, truyền thông lá»›n nhất thế giá»›i bao gồm Associated Press (AP), Axel Springer, Le Monde và tập Ä‘oàn truyền thông Tây Ban Nha Prisa. 

Các cÆ¡ quan báo chí cần liên kết vá»›i nhau, xây dá»±ng các liên minh báo chí để đủ sức thÆ°Æ¡ng thuyết vá»›i các công ty công nghệ.

Tuy nhiên, ông Hiển cho rằng, những cÆ¡ quan báo chí nhỏ, mang tính chuyên ngành và địa phÆ°Æ¡ng vẫn chÆ°a đủ sức để mặc cả vá»›i các công ty truyền thông. Thậm chí, có những tờ báo phải đầu tÆ° nguồn lá»±c làm SEO để có thể Ä‘áp ứng nhu cầu tìm kiếm của bạn đọc trên các nền tảng tìm kiếm nhÆ° Google; hay có những cÆ¡ quan báo chí phải chấp nhận cấp phép miá»…n phí cho những trang tổng hợp tin tức để có thể được trả view, lan tỏa sản phẩm báo chí mà họ Ä‘ã dành nhiều công sức và tài lá»±c để thá»±c hiện. "Thá»±c trạng ấy vẫn còn xuất hiện ở nhiều quốc gia, trong Ä‘ó có Việt Nam", ông Hiển nói.

Má»™t số chuyên gia truyền thông khuyến nghị báo chí, đặc biệt là các cÆ¡ quan báo chí địa phÆ°Æ¡ng, cần liên kết vá»›i nhau, xây dá»±ng các liên minh báo chí để đủ sức thÆ°Æ¡ng thuyết vá»›i các công ty công nghệ.

Nếu má»™t cÆ¡ quan báo chí địa phÆ°Æ¡ng Ä‘á»™t ngá»™t mất tích trên các trang tìm kiếm hay các ứng dụng tin tức của các công ty công nghệ, Ä‘iều Ä‘ó không mấy ý nghÄ©a. NhÆ°ng nếu tất cả các tờ báo địa phÆ°Æ¡ng cùng lúc yêu cầu các ứng dụng tìm kiếm của Google, Chat GPT hay các ứng dụng tÆ°Æ¡ng tá»± ngừng quét và thu thập thông tin của họ, thì mọi chuyện có lẽ sẽ khác.

Phó Tổng Biên tập Báo Pháp luật TP HCM nhận định: "Câu hỏi lá»›n nhất là: Liệu các cÆ¡ quan báo chí, nhất là báo chí địa phÆ°Æ¡ng, có đủ nhận thức và hiểu biết về cách mà những công ty công nghệ sá»­ dụng AI để Ä‘ánh cắp bản quyền của họ hay không; và họ có đủ quyết tâm và sá»± liên kết chặt chẽ vá»›i nhau để có thể Ä‘àm phán?"

Để trả lời câu hỏi ấy, theo nhà báo Nguyá»…n Đức Hiển vai trò của Chính phủ là vô cùng quan trọng trong việc xây dá»±ng các chÆ°Æ¡ng trình tập huấn, nâng cao nhận thức của các cÆ¡ quan báo chí về giá trị của họ trong chuá»—i vận hành của các ứng dụng chạy bằng AI, phải khẳng định giá trị của tờ báo không thể bị thay thế bởi những công cụ AI; đồng thời xây dá»±ng hành lang pháp lý liên quan đến bản quyền báo chí trong bối cảnh các công ty công nghệ dùng AI Ä‘ang phát triển mạnh mẽ.

Theo Hoà Giang/Báo NB&CL

https://www.congluan.vn/cac-cong-ty-ai-an-cap-noi-dung-bao-chi-se-lam-suy-yeu-nguon-luc-va-pha-hoai-cac-mo-hinh-kinh-doanh-cua-nganh-bao-chi-post310313.html