Phóng viên tác nghiệp.

Báo chí có quá phụ thuá»™c vào nguồn tin từ mạng xã há»™i?

Vá»›i tính năng Æ°u việt, lan truyền nhanh, tính tÆ°Æ¡ng tác cao, nhÆ°ng chính tính nhanh nhạy Ä‘ó cÅ©ng chính là Ä‘iểm yếu của mạng xã há»™i (MXH) khi chỉ trong khoảnh khắc ngắn ngủi Ä‘ó, người dùng không đủ suy xét Ä‘á»™ chính xác của thông tin.

Ngoài việc tạo ra sức ép cạnh tranh về tốc Ä‘á»™ lan tỏa thông tin, MXH còn làm thay đổi cách thức làm báo truyền thống khi má»™t số phóng viên, đặc biệt là phóng viên trẻ Ä‘ã từ bỏ cách thu thập, tiếp cận và thẩm định thông tin truyền thống trên thá»±c tế, chuyển qua Ä‘i “săn tin” trên MXH. Thậm chí má»™t số tờ báo cÅ©ng chấp nhận cách thức khai thác thông tin này. Tuy nhiên, nếu nhà báo sá»­ dụng thông tin trên MXH bừa bãi, không kiểm chứng nguồn tin sẽ dẫn đến những hậu quả khó lường.

Bàn về vấn đề này, nhà báo Nguyá»…n Hoàng Nhật - Phó Tổng Biên tập Báo Ä‘iện tá»­ VietnamPlus chia sẻ: “Mạng xã há»™i Ä‘ã trở nên phổ biến và ăn sâu vào đời sống đến mức báo chí không thể quay lÆ°ng lại vá»›i nó. Theo thống kê, Việt Nam có tá»›i xấp xỉ 80% dân số tiếp cận vá»›i internet, 70% dân số có ít nhất 1 tài khoản mạng xã há»™i. Và khi ai cÅ©ng có trong tay má»™t chiếc smartphone thì có nghÄ©a là ai cÅ©ng có thể trở thành nhà báo công dân. Vậy nên báo chí không thể bỏ qua nguồn thông tin dồi dào và khổng lồ trên mạng xã há»™i.

Tuy nhiên, vá»›i đặc Ä‘iểm là dá»… ẩn danh, lan truyền nhanh, nên mạng xã há»™i trở thành môi trường thuận lợi cho hoạt Ä‘á»™ng phát tán tin giả, tin sai sá»± thật. Đã có nhiều cÆ¡ quan báo chí lá»›n trong nÆ°á»›c xây dá»±ng các chuyên mục chuyên về xác thá»±c thông tin trên MXH. Đi sâu vào những vấn đề công chúng trên MXH quan tâm, đồng thời có phản hồi để khẳng định thông tin Ä‘ó Ä‘úng, sai, là thông tin giả, thông tin thiếu khách quan, má»™t chiều hay Ä‘Æ¡n giản là chÆ°a được kiểm chứng.

Nghề báo được ví nhÆ° người canh gác cho sá»± tá»­ tế, minh bạch và trách nhiệm trong xã há»™i. Chính vì thế trong bất kỳ hoàn cảnh nào, người làm báo cần phải thể hiện rõ vai trò của mình là người xác thá»±c thông tin, hoặc Ä‘ào sâu những khía cạnh khác từ những thông tin, hình ảnh mà công dân Ä‘ã đăng tải. Đó là sá»± khác biệt giữa nhà báo công dân và nhà báo chuyên nghiệp. Tuy nhiên Ä‘iều này cÅ©ng làm nảy sinh má»™t vấn đề, Ä‘ó là liệu nhà báo có quá bị phụ thuá»™c và chạy theo xác minh thông tin trên mạng xã há»™i?”.

Tiếp tục định vị lại giá trị của mình

Người Việt đọc tin tức qua mạng xã há»™i hay qua báo chí là câu hỏi Ä‘ang được quan tâm. Trong Quý II năm 2024, bức tranh tiêu thụ tin tức tại Việt Nam cho thấy sá»± thay đổi năng Ä‘á»™ng, được Ä‘ánh dấu bởi sá»± khác biệt về sở thích giữa các thế hệ trên nhiều nền tảng kỹ thuật số. Theo dữ liệu từ Decision Lab, Facebook vẫn tiếp tục thống trị nhÆ° má»™t nguồn tin tức chính cho thế hệ trẻ, vá»›i 38% người thuá»™c thế hệ Z lá»±a chọn nền tảng mạng xã há»™i này.

Xu hÆ°á»›ng này nhấn mạnh sức ảnh hưởng bền vững của Facebook, dù phải đối mặt vá»›i sá»± cạnh tranh ngày càng tăng từ các kênh thông tin má»›i. Thế hệ Y, thường được xem nhÆ° là cầu nối giữa phÆ°Æ¡ng tiện truyền thông truyền thống và kỹ thuật số, thể hiện má»™t cách tiếp cận Ä‘a dạng hÆ¡n. Facebook vẫn là má»™t thành trì vững chắc, thu hút 31% người dùng thuá»™c thế hệ Y. Tuy nhiên, thế hệ này cÅ©ng có sá»± tÆ°Æ¡ng tác Ä‘áng kể vá»›i các trang tin tức địa phÆ°Æ¡ng, vá»›i 28% người dùng dá»±a vào các nền tảng này. Điều này cho thấy mặc dù MXH rất quan trọng, nhÆ°ng vẫn có má»™t nhu cầu Ä‘áng kể đối vá»›i ná»™i dung được Ä‘iều chỉnh theo bối cảnh và vấn đề địa phÆ°Æ¡ng.

Google nổi lên nhÆ° là má»™t cổng thông tin quan trọng, đặc biệt đối vá»›i thế hệ X, vá»›i 26% người thuá»™c nhóm này sá»­ dụng công cụ tìm kiếm khổng lồ để cập nhật tin tức. Con số này nhấn mạnh sá»± phụ thuá»™c liên tục vào các công cụ tìm kiếm để tổng hợp tin tức, má»™t xu hÆ°á»›ng phổ biến ở tất cả các thế hệ nhÆ°ng đặc biệt rõ ràng ở nhóm người lá»›n tuổi, những người có thể Æ°u tiên việc truy cập trá»±c tiếp vào các nguồn tin tức Ä‘áng tin cậy.

Chia sẻ về vấn đề này, nhà báo Lê Quốc Minh - Ủy viên Trung Æ°Æ¡ng Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân dân, Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung Æ°Æ¡ng, Chủ tịch Há»™i Nhà báo Việt Nam cho biết: “Xu thế chiếm lÄ©nh của MXH là có thật và việc Ä‘òi hỏi báo chí chính thống phải cạnh tranh, chạy theo, Ä‘i trÆ°á»›c MXH là Ä‘òi hỏi không thá»±c tế. Tuy vậy, báo chí chính thống không thể và không nên chạy theo MXH. Hiện nay ở Việt Nam có khoảng 100 triệu dân, má»—i người cầm trên tay chiếc smartphone là Ä‘ã sẵn sàng trở thành 1 cÆ¡ quan báo chí. Báo chí không thể cạnh tranh về tốc Ä‘á»™ thông tin vá»›i MXH”.

Vậy chúng ta nên làm gì trong bối cảnh này? “MXH và báo chí là hai lÄ©nh vá»±c tách rời. Báo chí không so sánh mình vá»›i MXH mà khuyến nghị các cÆ¡ quan báo chí phải có chiến lược truyền thông xã há»™i phù hợp. Đã có nhiều cÆ¡ quan báo chí Ä‘Æ°a thông tin lên MXH và nhiều sản phẩm có đến hàng triệu lượt người xem. Điều này cho thấy báo chí cần chiếm lÄ©nh các nền tảng MXH để có chủ trÆ°Æ¡ng truyền thông hiệu quả nhất” - nhà báo Lê Quốc Minh cho biết thêm. 

Cùng quan Ä‘iểm này, theo nhà báo Nguyá»…n Hoàng Nhật: “Nếu người làm báo tập trung quá nhiều vào những thông tin Ä‘ó, hay nói nôm na nhÆ° nhiều người là ngồi “hóng” MXH, cÅ©ng sẽ khiến nhiều người làm báo trở nên lười biếng, làm suy giảm lòng tin của công chúng đối vá»›i báo chí, trong khi đấy là mối quan hệ mà chúng ta cần bồi đắp”.

Có má»™t thá»±c tế cho thấy, thế hệ trẻ, thậm chí người lá»›n tuổi ngày nay có xu hÆ°á»›ng thích xem tin hÆ¡n là đọc tin. Sá»± giá»›i hạn của chiếc màn hình Ä‘iện thoại, cá»™ng thêm giá cÆ°á»›c vào mạng ngày càng rẻ, khiến người ta chỉ thích cắm mặt vào màn hình để xem các mẩu video ngắn chứa thông tin hÆ¡n là đọc má»™t bài báo. Vá»›i các tòa soạn, việc kiếm 1 triệu views từ các video ngắn dá»… dàng hÆ¡n việc kiếm 1.000 views từ các bài viết theo dạng văn bản. Những yếu tố Ä‘ó dẫn đến xu hÆ°á»›ng Ä‘á»™c giả sẽ ngày càng lười đọc báo, đặc biệt là những bài viết dài mà chỉ thích lÆ°á»›t qua những dòng trạng thái trên mạng xã há»™i hoặc đốt dung lượng vào các video ngắn.

Ở góc nhìn khác, nhà báo Nguyá»…n Hoàng Nhật cho rằng: Khi có quá nhiều thông tin trên mạng thì Ä‘ó lại là lúc để các cÆ¡ quan báo chí tiếp tục định vị lại giá trị của mình. Quy luật là khi Ä‘á»™c giả có xu hÆ°á»›ng bá»™i thá»±c thông tin, họ sẽ quay lại những giá trị cốt lõi. Trên thế giá»›i, lượng thuê bao đọc báo Ä‘ang tăng lên vá»›i tốc Ä‘á»™ khả quan, những bài báo dài, có đủ cả giá trị thông tin lẫn yếu tố phân tích, bình luận vẫn thu hút được nhiều người đọc, dÄ© nhiên là có chọn lọc. Nên báo chí má»™t mặt vẫn cần Ä‘áp ứng nhu cầu thông tin của Ä‘a số, nhÆ°ng cÅ©ng vẫn cần bồi đắp những giá trị mang tính cốt lõi của chính báo chí.

Theo Lê Tâm/Báo NB&CL

https://www.congluan.vn/suc-ep-tu-mang-xa-hoi-co-hoi-de-bao-chi-dinh-vi-lai-gia-tri-cua-minh-post316082.html