Bài 1: Muôn hình vạn trạng lãng phí tài sản công

Theo khoản 1, Điều 3 Luật Quản lý, sá»­ dụng tài sản công 2017, tài sản Nhà nÆ°á»›c (tài sản công - TSC) là tài sản thuá»™c sở hữu toàn dân do Nhà nÆ°á»›c đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý, bao gồm: TSC phục vụ hoạt Ä‘á»™ng quản lý, cung cấp dịch vụ công, bảo đảm quốc phòng, an ninh tại cÆ¡ quan, tổ chức, Ä‘Æ¡n vị; tài sản kết cấu hạ tầng phục vụ lợi ích quốc gia, lợi ích công cá»™ng; tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân; TSC tại doanh nghiệp; tiền thuá»™c ngân sách nhà nÆ°á»›c, các quỹ tài chính nhà nÆ°á»›c ngoài ngân sách, dá»± trữ ngoại hối nhà nÆ°á»›c; đất Ä‘ai và các loại tài nguyên khác. NhÆ° vậy có thể nói TSC là nguồn lá»±c ná»™i sinh của đất nÆ°á»›c, phục vụ phát triển kinh tế - xã há»™i, bảo đảm an ninh, quốc phòng, nâng cao vị thế quốc gia trong quan hệ quốc tế. Trên thá»±c tế, TSC Ä‘ã góp phần quan trọng vào quá trình sản xuất cÅ©ng nhÆ° quản lý xã há»™i, cung cấp tài chính cho đầu tÆ° phát triển, phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nÆ°á»›c. Tuy nhiên, trong quá trình quản lý và sá»­ dụng TSC, tình trạng lãng phí diá»…n ra khá phổ phiến, dÆ°á»›i nhiều dạng thức khác nhau. Điển hình là:

Thứ nhất, lãng phí TSC do chất lượng xây dá»±ng, hoàn thiện pháp luật chÆ°a Ä‘áp ứng được yêu cầu thá»±c tiá»…n công cuá»™c đổi má»›i. Việc này có thể nhìn thấy từ hàng loạt vụ đấu giá đất gần Ä‘ây, nổi bật là ở Thanh Oai (Hà Ná»™i). CÆ¡ quan chức năng Ä‘ã phải thẩm định 4.600 hồ sÆ¡ vá»›i hÆ¡n 1.000 cá nhân tham gia đấu giá 68 lô đất. Kết quả tổng số tiền huyện Thanh Oai dá»± kiến thu được từ phiên đấu giá quyền sá»­ dụng đất hôm 10/8 là 404,6 tá»· đồng, chênh lệch giá khởi Ä‘iểm 349 tá»· đồng (gấp khoảng 8 lần). NhÆ°ng trên thá»±c tế chỉ có chủ của 13 lô đất ná»™p tiền Ä‘úng hạn và huyện Thanh Oai chỉ thu được khoảng 60 tá»· đồng. Nguyên nhân là do, theo quy định của Luật Đấu giá tài sản, người tham gia đấu giá chỉ phải ná»™p tối Ä‘a 20% giá khởi Ä‘iểm của tài sản đấu giá trong khi giá khởi Ä‘iểm Ä‘Æ°a ra thấp, cho nên, khi không đạt kỳ vọng, nhiều người sẵn sàng bỏ cọc, nhất là những ai tham gia đấu giá không phải vì nhu cầu ở thá»±c. Bên cạnh Ä‘ó là Nghị định số 126/2020/NĐ-CP quy định thời gian hoàn thành nghÄ©a vụ ná»™p 100% tiền sá»­ dụng đất quá dài (chậm nhất là 90 ngày, kể từ ngày thông báo ná»™p tiền sá»­ dụng đất) vô tình giúp những kẻ đầu cÆ¡ có thêm thời gian “thoát hàng”.

Thứ hai, lãng phí TSC do quản lý, sá»­ dụng chÆ°a hiệu quả. Thông tin Bá»™ Tài chính Ä‘Æ°a ra tại Quốc há»™i ngày 6/11/2023 cho thấy Ä‘a số TSC sau khi sắp xếp thuá»™c phạm vi quản lý của UBND tỉnh. Vá»›i số này, hiện Ä‘ã xá»­ lý được 90% TSC, còn 10% tÆ°Æ¡ng Ä‘Æ°Æ¡ng gần 1.000 TSC chÆ°a được xá»­ lý, trong Ä‘ó khoảng 500 TSC “bỏ không, tạo nên sá»± lãng phí”. Có những TSC được đầu tÆ° cả trăm tá»· đồng, nhÆ°ng giờ biến thành kho chứa hàng cho doanh nghiệp nhÆ° Trung tâm Há»™i chợ triển lãm quốc tế Hải Phòng vá»›i biệt danh “nhà cánh diều”…

Cảnh hoang hóa, cỏ dại mọc cao ngút tại Bệnh viện Bạch Mai cÆ¡ sở 2. Ảnh: Tuấn Anh/TTXVN

Thứ ba, lãng phí TSC do chậm giải ngân vốn đầu tÆ° công. Ngày 8/10/2024, Thủ tÆ°á»›ng Phạm Minh Chính ký công Ä‘iện Ä‘ôn đốc đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tÆ° công những tháng cuối năm 2024. Công Ä‘iện nêu rõ, tá»· lệ giải ngân vốn đầu tÆ° công 9 tháng năm 2024 của cả nÆ°á»›c Æ°á»›c đạt 47,29% kế hoạch Thủ tÆ°á»›ng Chính phủ giao, thấp hÆ¡n cùng kỳ năm 2023 (51,38%), chÆ°a Ä‘áp ứng kỳ vọng đặt ra. Điều Ä‘ó có nghÄ©a chúng ta có tiền, nhÆ°ng không tiêu được, gây lãng phí nguồn lá»±c và làm chậm tiến Ä‘á»™ phát triển cÆ¡ sở hạ tầng của đất nÆ°á»›c. Thá»±c tế này không chỉ diá»…n ra trong năm nay mà còn có từ nhiều năm trÆ°á»›c. Ví dụ Ä‘iển hình là Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Việt Đức cÆ¡ sở 2 ở Phủ Lý (Hà Nam). Hai dá»± án này được khởi công từ năm 2015 vá»›i vốn đầu tÆ° là 9.000 tá»· đồng, dá»± kiến hoàn thành vào năm 2020. NhÆ°ng tá»›i tháng 7/2024, Bệnh viện Bạch Mai cÆ¡ sở 2 má»›i giải ngân được 2.575/4.500 tá»· đồng và con số này đối vá»›i Bệnh viện Việt Đức cÆ¡ sở 2 là 2.507/4.500 tá»· đồng. Đến nay, cả hai bệnh viện này má»›i chỉ Ä‘Æ°a vào sá»­ dụng má»™t phần nhỏ diện tích trong khi phần lá»›n vẫn bỏ không và có dấu hiệu xuống cấp.

ThÆ° tÆ°, lãng phí TSC trong quá trình cổ phần hoá, xá»­ lý thoái vốn của các doanh nghiệp nhà nÆ°á»›c, sắp xếp lại, xá»­ lý nhà, đất thuá»™c sở hữu Nhà nÆ°á»›c… Cổ phần hóa, thoái vốn nhà nÆ°á»›c tại doanh nghiệp là chủ trÆ°Æ¡ng lá»›n của Đảng và Nhà nÆ°á»›c nhằm nâng cao hiệu quả hoạt Ä‘á»™ng, huy Ä‘á»™ng nguồn lá»±c đầu tÆ° mở rá»™ng sản xuất kinh doanh, nâng cao năng lá»±c cạnh tranh cho doanh nghiệp, góp phần giảm bá»›t gánh nặng cho ngân sách, thúc đẩy đổi má»›i, phát triển nền kinh tế. Tuy nhiên, quá trình thá»±c hiện Ä‘ã xảy ra tình trạng thất thoát, lãng phí. Đơn cá»­, trong kết luận thanh tra số 1229/KL-TTCP ngày 30/5/2023 về việc thá»±c hiện sắp xếp lại, cổ phần hóa, thoái vốn các doanh nghiệp nhà nÆ°á»›c thuá»™c Bá»™ Xây dá»±ng, Thanh tra Chính phủ chỉ rõ, qua thanh tra về xá»­ lý tài chính, xác định giá trị doanh nghiệp để cổ phần hóa tại 10 công ty mẹ - tổng công ty, vi phạm về tài chính phải tiếp tục xá»­ lý vá»›i số tiền (tạm tính) là hÆ¡n 5.690 tá»· đồng. Các doanh nghiệp nhÆ° Tổng công ty Xi măng Việt Nam (Vicem), Tổng công ty Licogi (Licogi), Tổng công ty Đầu tÆ° nÆ°á»›c và môi trường Việt Nam (Viwaseen) khi xác định giá trị doanh nghiệp để cổ phần hóa Ä‘ã tính toán giá trị lợi thế thÆ°Æ¡ng mại, chi phí cÆ¡ há»™i chÆ°a đầy đủ, chính xác, vá»›i tổng số tiền thiếu khoảng 1.879 tá»· đồng...

Công việc khai thác quặng tại mỏ vàng PhÆ°á»›c SÆ¡n, tỉnh Quảng Nam. Ảnh: Dân trí.

Thứ năm, lãng phí tài nguyên thiên nhiên. Tài nguyên thiên nhiên, nhất là đất Ä‘ai, khoáng sản và nguồn nÆ°á»›c… là yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất. Việc nêu cao tinh thần thá»±c hành tiết kiệm, chống lãng phí trong lÄ©nh vá»±c quản lý, khai thác sá»­ dụng tài nguyên nhiên nhiên sẽ góp phần tăng thêm nguồn lá»±c phục vụ phát triển kinh tế - xã há»™i của đất nÆ°á»›c. Tuy nhiên, thá»±c tế cho thấy Ä‘ã có nhiều vụ việc thất thoát, lãng phí tài nguyên thiên nhiên. Đơn cá»­ huyện PhÆ°á»›c SÆ¡n (tỉnh Quảng Nam) được xem là “thủ phủ vàng” của cả nÆ°á»›c, nhÆ°ng sản lượng khai thác thường khác xa so vá»›i kết quả thăm dò, Ä‘ánh giá trữ lượng ban đầu. Đằng sau sá»± chênh lệch này phải chăng chính là thất thoát lá»›n.

Nói tóm lại, TSC là nguồn lá»±c cần phải quý trọng. Để TSC không rÆ¡i vào cảnh “cha chung không ai khóc”, cần phải chỉ rõ nguyên nhân gây ra tình trạng này cÅ©ng nhÆ° đề ra các giải pháp xá»­ lý rốt ráo, triệt để, trong Ä‘ó đặc biệt lÆ°u ý tá»›i trách nhiệm người đứng đầu để xây dá»±ng Đảng ta vững mạnh, “là đạo đức, là văn minh”.