Bài 2: “Chỉ tên” những nguyên nhân gây lãng phí

Má»™t trong những nguyên nhân hàng đầu gây lãng phí TSC là những hạn chế trong công tác quản lý. Nhiều cÆ¡ quan nhà nÆ°á»›c thiếu hệ thống quản lý hiệu quả để theo dõi và sá»­ dụng tài sản. Việc không có quy trình rõ ràng dẫn đến tình trạng tài sản không được bảo trì, bảo dưỡng Ä‘úng cách, gây hÆ° hỏng và lãng phí. HÆ¡n nữa, má»™t số bất cập trong các văn bản quy phạm pháp luật trong quản lý, sá»­ dụng TSC cÅ©ng dẫn tá»›i những khó khăn trong quá trình áp dụng trên thá»±c tế.

Luật Quản lý, sá»­ dụng TSC được Quốc há»™i khoá XIV thông qua và có hiệu lá»±c thi hành từ ngày 01/01/2018. Tuy nhiên, trong quá trình phát triển kinh tế - xã há»™i và há»™i nhập quốc tế, do sá»± biến Ä‘á»™ng nhanh, khó lường của kinh tế - chính trị thế giá»›i tác Ä‘á»™ng đến nền kinh tế Việt Nam, nên yêu cầu về việc quản lý, sá»­ dụng TSC cÅ©ng có sá»± thay đổi, dẫn đến má»™t số quy định tại Luật Quản lý, sá»­ dụng TSC Ä‘ã bá»™c lá»™ những Ä‘iểm không còn phù hợp. Đơn cá»­ nhÆ° việc phân cấp thẩm quyền được các bá»™, cÆ¡ quan trung Æ°Æ¡ng, địa phÆ°Æ¡ng thá»±c hiện theo nhiều tiêu chí khác nhau và phân cấp cho nhiều đối tượng khác nhau nhÆ°ng việc phân cấp này hiện chÆ°a bảo đảm thống nhất vá»›i Luật Tổ chức chính quyền địa phÆ°Æ¡ng do theo quy định của Luật này thì HĐND cấp tỉnh chỉ phân cấp cho chính quyền địa phÆ°Æ¡ng hoặc cÆ¡ quan nhà nÆ°á»›c cấp dÆ°á»›i…

Theo qui định, TSC thuá»™c cấp trung Æ°Æ¡ng do Chính phủ quản lý, cÆ¡ quan tham mÆ°u chính phủ là Bá»™ Tài chính và các cÆ¡ quan trá»±c tiếp quản lý tài sản công là các bá»™, ngành, trong khi TSC của các cÆ¡ quan huyện, xã do ủy ban nhân dân tỉnh quản lý. Tuy nhiên, trong má»™t số trường hợp khi sắp xếp lại cÆ¡ cấu Ä‘ã có sá»± chuyển đổi phạm vi quản lý dẫn tá»›i tình thiếu sát sao gây lãng phí lá»›n.

Rõ ràng, khi chuyển TSC cho các cÆ¡ quan, Ä‘Æ¡n vị ở nhiều địa bàn khác nhau nhÆ°ng các Ä‘Æ¡n vị má»›i lại không có nhu cầu, trong khi cÆ¡ chế quản lý vẫn còn nhiều bất cập khiến cho số TSC bị lãng phí vẫn ở mức cao. HÆ¡n nữa, khi muốn định giá để bán TSC cÅ©ng khó khi muốn tìm cÆ¡ quan định giá. Mặt khác, những vÆ°á»›ng mắc về quản lý TSC, pháp luật về quản lý, sá»­ dụng TSC vẫn chÆ°a đầy đủ, đồng bá»™. Má»™t số văn bản quy phạm pháp luật trong quản lý, sá»­ dụng TSC ban hành vẫn còn bất cập và chậm.

Đánh giá tiÌ€nh traÌ£ng nhiêÌ€u truÌ£ sở công không Ä‘Æ°Æ¡Ì£c sử duÌ£ng sau sắp xếp, Chính phủ cÅ©ng cho rằng, nguyên nhân laÌ€ do cÆ¡ sở dữ liệu quốc gia về TSC chÆ°a đầy đủ, quy định chi tiết và hÆ°á»›ng dẫn thi hành Luật Quản lý, sá»­ dụng TSC chÆ°a đầy đủ, chậm được sá»­a đổi, bổ sung. Việc xác định giá đất khởi Ä‘iểm bán đấu giá rất phức tạp do công năng, giá trị sá»­ dụng, vị trí của trụ sở không phù hợp vá»›i mục Ä‘ích kinh doanh, thÆ°Æ¡ng mại.

Đơn cá»­ nhÆ° những vÆ°á»›ng mắc trong quá trình cổ phần hoá trụ sở Hãng phim truyện Việt Nam (VFS) ở phố Thụy Khuê, Hà Ná»™i mà báo chí Ä‘ã từng đề cập trong suốt nhiều năm qua. Mặc dù nhiều doanh nghiệp có nguyện vọng đầu tÆ° vào lô đất này trong quá trình cổ phần hóa VFS, nhÆ°ng do vÆ°á»›ng mắc trong định giá đất và xác định giá trị doanh nghiệp, quá trình này Ä‘ã bị bế tắc, dẫn đến tình trạng lô "đất vàng" bị bỏ hoang nhiều năm. Theo Luật đất Ä‘ai hiện hành, việc chuyển quyền sá»­ dụng đất từ Nhà nÆ°á»›c sang tÆ° nhân phải thông qua đấu thầu dá»± án hoặc đấu giá quyền sá»­ dụng đất. Điều này gây khó khăn trong việc định giá tài sản nhà, đất công, dẫn đến bế tắc trong quá trình sắp xếp tài sản tại hầu hết các doanh nghiệp nhà nÆ°á»›c và Ä‘Æ¡n vị sá»± nghiệp.

Cùng vá»›i Ä‘ó, nhiều thông tin liên quan đến TSC không được công khai, khiến việc giám sát trở nên khó khăn. Điều này tạo ra cÆ¡ há»™i cho sá»± quản lý không hiệu quả và tham nhÅ©ng. Khi có hành vi tham nhÅ©ng, TSC có thể bị sá»­ dụng sai mục Ä‘ích hoặc giao cho những cá nhân, tổ chức không đủ năng lá»±c và hậu quả là tài sản không được phát huy giá trị Ä‘úng mức, gây lãng phí lá»›n cho ngân sách nhà nÆ°á»›c. Có thể thấy, lÄ©nh vá»±c TSC liên quan đến tất cả các ngành, các cấp, từ cấp xã lên đến cấp Trung Æ°Æ¡ng nên phạm vi quản lý rất lá»›n và việc quản lý TSC thể hiện trách nhiệm của người được giao quản lý TSC đối vá»›i việc phát huy và sá»­ dụng hiệu quả của tài sản công.

Má»™t nguyên nhân khác dẫn tá»›i tình trạng lãng phí TSC là do quy trình mua sắm tài sản không hiệu quả. Quy trình đấu thầu không minh bạch thường dẫn đến việc không công bằng trong việc lá»±a chọn nhà cung cấp. Trên thá»±c tế, nếu không có sá»± cạnh tranh công bằng, có thể xảy ra tình trạng mua sắm vá»›i giá cao hÆ¡n giá thị trường hoặc lá»±a chọn nhà cung cấp kém chất lượng, dẫn đến lãng phí ngân sách. Mặt khác, nhiều trường hợp mua sắm TSC không dá»±a trên nhu cầu thá»±c tế của cÆ¡ quan hoặc tổ chức và do những vÆ°á»›ng mắc về thủ tục, quy trình mua sắm có thể kéo dài dẫn tá»›i việc mất giá trị tài sản theo thời gian hoặc sá»± chậm trá»… trong việc cung cấp tài sản cần thiết. HÆ¡n nữa, nếu không có kế hoạch mua sắm đồng bá»™ vá»›i các dá»± án hoặc hoạt Ä‘á»™ng của cÆ¡ quan, tài sản có thể không được sá»­ dụng hiệu quả và Ä‘iều này cÅ©ng dẫn đến tình trạng dÆ° thừa tài sản hoặc tài sản không phù hợp vá»›i yêu cầu thá»±c tế.

Nhiều trụ sở cÆ¡ quan bỏ hoang dẫn đến xuống cấp nghiêm trọng. Ảnh: Lê Ngọc PhÆ°á»›c – TTXVN

Cuối cùng phải kể đến việc thiếu hụt về kỹ năng và kiến thức trong Ä‘á»™i ngÅ© nhân viên quản lý tài sản công cÅ©ng góp phần vào tình trạng lãng phí. Nhân viên thiếu kỹ năng quản lý thường gặp khó khăn trong việc theo dõi tình trạng và giá trị tài sản và khi không có kỹ năng quản lý, nhân viên có thể không biết cách tối Æ°u hóa việc sá»­ dụng tài sản, dẫn đến tình trạng tài sản bị sá»­ dụng sai mục Ä‘ích hoặc không được khai thác Ä‘úng mức, gây lãng phí tài nguyên. Mặt khác, nhân viên không đủ kỹ năng thường thiếu khả năng lập kế hoạch sá»­ dụng tài sản má»™t cách hợp lý dẫn tá»›i việc việc mua sắm thừa hoặc không phù hợp. Kỹ năng quản lý kém cÅ©ng khiến nhân viên khó phát hiện và xá»­ lý các vấn đề liên quan đến tài sản má»™t cách kịp thời, dẫn tá»›i tình trạng hÆ° hỏng kéo dài và chi phí sá»­a chữa tăng cao. Cùng vá»›i Ä‘ó, nhân viên thiếu kiến thức về các quy định và quy trình liên quan đến quản lý TSC có thể vi phạm quy định, dẫn đến nhiều hệ luỵ Ä‘áng tiếc.

Trong bài viết về “Chống lãng phí” má»›i Ä‘ây, Tổng Bí thÆ° Tô Lâm cÅ©ng nêu rõ: “Ngoài những nguyên nhân dẫn đến từng dạng thức lãng phí, còn do thá»±c thi các nghị quyết, chỉ thị, văn bản pháp luật về phòng, chống lãng phí trong thá»±c tế vẫn còn hạn chế; hệ thống tiêu chuẩn, định mức, chế Ä‘á»™, má»™t số chÆ°a phù hợp thá»±c tế nhÆ°ng chậm được sá»­a đổi, bổ sung; xá»­ lý lãng phí chÆ°a được đề cao, thường gắn vá»›i xá»­ lý tham nhÅ©ng nhÆ° hệ lụy kéo theo. ChÆ°a tạo được phong trào thi Ä‘ua rá»™ng khắp về thá»±c hành tiết kiệm, chống lãng phí cÅ©ng nhÆ° dÆ° luận xã há»™i mạnh mẽ để phê phán, lên án những hành vi gây lãng phí. Việc xây dá»±ng văn hóa tiết kiệm, không lãng phí trong xã há»™i chÆ°a được quan tâm Ä‘úng mức”.

Có thể thấy, lãng phí TSC không chỉ ảnh hưởng đến ngân sách nhà nÆ°á»›c mà còn cản trở sá»± phát triển bền vững của xã há»™i. Để khắc phục tình trạng này, cần phải có các giải pháp đồng bá»™ và chỉ khi có những thay đổi tích cá»±c, chúng ta má»›i có thể tối Æ°u hóa việc sá»­ dụng tài sản công, từ Ä‘ó nâng cao hiệu quả của hệ thống quản lý nhà nÆ°á»›c.