Cần khẳng định, vốn đầu tÆ° là nguồn lá»±c quan trọng trong đầu tÆ° phát triển kinh tế - xã há»™i đất nÆ°á»›c. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân, việc tổ chức triển khai thá»±c hiện còn nhiều bất cập, không ít dá»± án đầu tÆ° công không đạt được mục tiêu đặt ra ban đầu, dẫn đến nguồn lá»±c quan trọng này bị lãng phí, gây nhiều hệ lụy, khiến dÆ° luận xã há»™i bức xúc.

Không khó để nhận biết công trình, dá»± án chậm tiến Ä‘á»™, bị Ä‘á»™i vốn tại nhiều địa phÆ°Æ¡ng trong cả nÆ°á»›c. Tình trạng dá»± án "treo", dá»± án “đắp chiếu" cÅ©ng diá»…n ra tại nhiều địa phÆ°Æ¡ng trong cả nÆ°á»›c, gây rất nhiều hệ lụy, thiệt hại khó có thể Ä‘o đếm.

Tại TP Hồ Chí Minh, có 5 nhóm dá»± án trọng Ä‘iểm của thành phố bị chậm tiến Ä‘á»™ kéo dài. Trong danh mục các dá»± án giao thông chậm tiến Ä‘á»™ được thành phố quyết định đầu tÆ°, có 115 dá»± án sá»­ dụng vốn ngân sách, 67 dá»± án vÆ°á»›ng giải phóng mặt bằng, 8 dá»± án vÆ°á»›ng thủ tục đầu tÆ°. Dá»± án đường Cá»™ng Hoà - Trần Quốc Hoàn, dài 4 km, có vốn đầu tÆ° hÆ¡n 4.800 tá»· đồng, nhÆ°ng chÆ°a thá»±c hiện do vÆ°á»›ng khâu giải phóng mặt bằng. Tuyến Metro số 2 (Bến Thành - Tham LÆ°Æ¡ng) có tổng vốn đầu tÆ° gần 47.900 tá»· đồng, cÅ©ng phải lùi kế hoạch khởi công đến năm 2025, chậm hÆ¡n 10 năm so vá»›i kế hoạch ban đầu.

Tại Bình DÆ°Æ¡ng, dá»± án Bệnh viện Ä‘a khoa 1.500 giường (tổng mức đầu tÆ° 4.600 tá»· đồng) được khởi công từ năm 2014, đến nay sau 10 năm triển khai vẫn dang dở, bị bỏ hoang cho cỏ mọc.

Tại nhiều tỉnh, thành phố, còn vô số nhóm công trình giao thông, xây dá»±ng dân dụng…, được liệt vào danh sách các công trình có vốn đầu tÆ° công chậm tiến Ä‘á»™, tăng tổng mức đầu tÆ°, chÆ°a thể xác định thời hạn hoàn thành. Đơn cá»­ nhÆ° dá»± án Trung tâm triển lãm quy hoạch ở Khu Ä‘ô thị má»›i Thủ Thiêm TP Hồ Chí Minh (vốn đầu tÆ° 800 tá»· đồng) khởi công năm 2013, dá»± kiến hoàn thành năm 2015, nhÆ°ng sau 11 năm vẫn chÆ°a hoàn thành phần thô. Tại Hà Ná»™i, dá»± án xây dá»±ng hệ thống xá»­ lý nÆ°á»›c thải Yên Xá, có tổng đầu tÆ° 16.290 tá»· đồng dá»± kiến hoàn thành cuối năm 2022, đến nay nhiều Ä‘oạn Ä‘ang thi công thì bỏ dở…

Dá»± án nhà máy xá»­ lý nÆ°á»›c thải Yên Xá có công suất 270.000 m3/ngày Ä‘êm vá»›i hệ thống cống thu gom, cống bao và hệ thống đấu nối (dọc hai bên sông Tô Lịch và sông Lừ), khu vá»±c khu Ä‘ô thị má»›i Hà Đông vá»›i chiều dài gần 53 km. Ảnh: Trung Nguyên/Báo Tin tức

Có Ä‘iểm chung là rất nhiều công trình được triển khai bằng vốn đầu tÆ° công không được kiểm soát chặt chẽ bằng các quy định của pháp luật. Các công trình dù là trọng Ä‘iểm hay không trọng Ä‘iểm đều có vấn đề, từ khâu tÆ° vấn thiết kế, giám sát đến thi công, nghiệm thu công trình, thậm chí có tình trạng “quân xanh, quân đỏ” bắt tay nhau giữa chủ đầu tÆ° và nhà thầu. Hệ quả là công trình bị chậm tiến Ä‘á»™, chất lượng thi công không bảo đảm, gây thất thoát, lãng phí vốn đầu tÆ°. Có thể nói, các dá»± án đầu tÆ° công không phát huy được hiệu quả Ä‘ã gây lãng phí nguồn lá»±c cả về giá trị vốn cÅ©ng nhÆ° các hệ lụy khác. Về mặt kinh tế, ngân sách nhà nÆ°á»›c bị tổn thất nặng nề do các dá»± án chậm tiến Ä‘á»™ thường phải tăng mức vốn đầu tÆ°. Về mặt xã há»™i, lãng phí vốn đầu tÆ° công sẽ làm giảm niềm tin của người dân vào các cÆ¡ quan quản lý nhà nÆ°á»›c.

Có ý kiến cho rằng, lãng phí trong đầu tÆ° công biểu hiện ở nhiều hình thức khác nhau, nhÆ° việc đầu tÆ° dàn trải, nhiều dá»± án được phê duyệt mà chÆ°a có sá»± Ä‘ánh giá kỹ lưỡng về tính khả thi và hiệu quả kinh tế dẫn đến tình trạng có dá»± án hoàn thành đầu tÆ° nhÆ°ng không phát huy được hiệu quả. Lãng phí xuất hiện ngay từ bÆ°á»›c chuẩn bị đầu tÆ° (lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, báo cáo nghiên cứu khả thi, quyết định chủ trÆ°Æ¡ng đầu tÆ°, phê duyệt dá»± án, đấu thầu…) đến quá trình thá»±c hiện. Việc giám sát và quản lý các dá»± án đầu tÆ° công còn nhiều bất cập dẫn đến hiện tượng tiêu cá»±c, thất thoát vốn đầu tÆ°. Nhiều dá»± án kéo dài thời gian thá»±c hiện, phải Ä‘iều chỉnh nhiều trong quá trình thá»±c hiện làm tăng chi phí đầu tÆ° khiến hiệu quả không nhÆ° mong đợi và gây lãng phí lá»›n. Ngoài ra, sá»± thiếu đồng bá»™ trong quy hoạch và nghiên cứu dá»± án dẫn tá»›i chồng chéo, thiếu liên kết giữa các dá»± án cÅ©ng gây lãng phí nguồn lá»±c.

Để khắc phục tình trạng trên, cần cải tiến mạnh mẽ quy trình đầu tÆ° công ngay từ khâu lập dá»± án, tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm và giám sát trong thá»±c hiện dá»± án. Các dá»± án cần lập kế hoạch chi tiết, vá»›i sá»± tham gia của các cÆ¡ quan chuyên môn, đồng thời phải tuân thủ quy trình quản lý, kiểm tra, ứng dụng công nghệ số trong giám sát dá»± án, đặc biệt là giám sát tiến Ä‘á»™ và chi phí của công trình.

Bên cạnh Ä‘ó, chống tham nhÅ©ng và xá»­ lý nghiêm các trường hợp sai phạm trong các dá»± án đầu tÆ° công là yếu tố quan trọng để hạn chế lãng phí. Minh bạch quy trình đầu tÆ°, kiểm tra định kỳ, xá»­ lý công khai các hành vi vi phạm sẽ là sá»± răn Ä‘e cho những tổ chức, Ä‘Æ¡n vị, cá nhân có ý định trục lợi từ các công trình có vốn đầu tÆ° công.