VTV Ä‘ã có nhiều bản tin, phóng sá»± lên tiếng về vụ vi phạm bản quyền chÆ°Æ¡ng trình Gặp nhau cuối năm - Táo Quân 2025. Ảnh: VTV

Các hình thức vi phạm bản quyền ngày càng tinh vi hÆ¡n

Tại Việt Nam hiện nay, bảo há»™ quyền tác giả đối vá»›i tác phẩm báo chí được quy định rõ tại nhiều luật và văn bản dÆ°á»›i luật, nhÆ°: Bá»™ luật Dân sá»± năm 2015, Luật Sở hữu trí tuệ Ä‘ã quy định rõ ràng về hành vi xâm phạm đối vá»›i tác giả và đối vá»›i quyền liên quan bao gồm bản ghi âm, bản ghi hình, chÆ°Æ¡ng trình phát sóng; Nghị định 17/2023/NĐ-CP quy định chi tiết quyền tác giả, quyền liên quan. Ngoài ra bảo vệ bản quyền báo chí còn có nêu rõ trong Luật Báo chí 2016, Nghị định số 131/2013/NĐ-CP, Nghị định số 22/2018/NĐ-CP…

Chỉ cần thá»±c hiện thật nghiêm những quy định Ä‘ó thì chuyện xâm phạm bản quyền báo chí không xảy ra, hoặc diá»…n ra rất ít. Thế nhÆ°ng, diá»…n biến trên thá»±c tế những năm qua và hiện nay cho thấy Ä‘iều ngược lại. Các hành vi xâm phạm bản quyền trên không gian mạng rất nghiêm trọng và tồn tại dÆ°á»›i nhiều hình thức khác nhau.

Cùng vá»›i sá»± phát triển của công nghệ, các hình thức vi phạm ngày càng tinh vi. Nghiêm trọng hÆ¡n, đằng sau hành vi vi phạm bản quyền là những hoạt Ä‘á»™ng vá»›i mục Ä‘ích xấu, gây ảnh hưởng đến tâm lý người dân và trật tá»± an toàn xã há»™i.

Nhiều đối tượng, chủ các tài khoản mạng xã há»™i, các kênh trên mạng xã há»™i Ä‘ã tá»± ý sao chép “xào” ná»™i dung để kiếm tiền từ quảng cáo, bán sản phẩm. Chèn ná»™i dung của báo chí vá»›i quảng cáo để đăng tải trên mạng xã há»™i. Tinh vi hÆ¡n, các đối tượng còn sá»­ dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để tá»± Ä‘á»™ng lấy cắp. Từ má»™t video gốc, các chủ tài khoản có thể tạo ra hàng loạt các video cắt ghép, chỉnh sá»­a nhằm chống lại công cụ rà quét bản quyền của các nền tảng mạng xã há»™i.

Tại Đài Truyền hình Việt Nam (VTV), tính riêng trong năm 2024, Trung tâm Sản xuất và Phát triển ná»™i dung số Ä‘ã Ä‘ánh chặn và xá»­ lý trên 43.000 trường hợp vi phạm bản quyền, yêu cầu gỡ bỏ và hạn chế nhiều kênh vi phạm lá»›n. Tuy nhiên, tình trạng này vẫn diá»…n ra tràn lan trên các nền tảng mạng xã há»™i nÆ°á»›c ngoài, đặc biệt là Tiktok, Facebook và YouTube.

Khi những ná»™i dung vi phạm bản quyền của VTV không bị xá»­ lý, không có chế tài mạnh dá»… dẫn tá»›i việc các Ä‘Æ¡n vị trá»±c tiếp sản xuất không dám đầu tÆ° mạnh tay cho các ná»™i dung của mình. Khi Ä‘ó sẽ khó có những ná»™i dung được đầu tÆ° nghiêm túc, công phu để tạo ra những tác phẩm truyền hình hấp dẫn.

Các sản phẩm báo chí được tạo ra bởi sức lao Ä‘á»™ng, trí tuệ, tâm huyết của các nhà báo phóng viên cần phải được bảo vệ. Ảnh: Toàn VÅ©

TÆ°Æ¡ng tá»±, các tác phẩm báo chí chủ đề về bóng Ä‘á luôn là má»™t trong những ná»™i dung được công chúng quan tâm, nhÆ°ng Ä‘ây cÅ©ng là lÄ©nh vá»±c bị vi phạm bản quyền nhiều nhất hiện nay.

Nhà báo Nguyá»…n Tùng Điển, Tổng biên tập Tạp chí Bóng Ä‘á chia sẻ: Má»—i cán bá»™, phóng viên, biên tập viên chúng tôi mất khá nhiều công sức, trí tuệ để tạo nên những tác phẩm báo chí chuyên sâu về bóng Ä‘á, tuy nhiên nhiều thông tin hình ảnh, bài viết của tạp chí cÅ©ng bị xâm phạm. Đã có khá nhiều quy định, chế tài, được Ä‘Æ°a vào Luật Báo chí, kể cả việc trích dẫn cÅ©ng đều có quy định rõ, tuy nhiên hiện nay tình hình vi phạm vẫn cứ diá»…n ra tràn lan. 

“Có rất nhiều trang web, kênh youtube và các nền tảng mạng xã há»™i khác chuyên thá»±c hiện việc copy. Có trang thông tin họ làm giả hoàn toàn, thậm chí hầu hết ná»™i dung, hình ảnh giống vá»›i Tạp chí chúng tôi, chỉ có khác là tên miền. Mục Ä‘ích là chạy quảng cáo. Má»™t số trang tin tổng hợp trong nÆ°á»›c cÅ©ng lá»±a chọn má»™t số bài nổi bật của tạp chí để “xào” lại. Admin quản lý của các kênh Facebook, Tiktok khi thiếu bài viết phân tích về bóng Ä‘á cÅ©ng “nhặt” ná»™i dung của tạp chí sau Ä‘ó cho AI đọc, gắn hình ảnh, clip vào sau Ä‘ó up lên Facebook, Tiktok… việc này xảy ra nhiều lần”, nhà báo Nguyá»…n Tùng Điển cho biết thêm.

Sá»­ dụng công nghệ AI để kiểm soát vi phạm bản quyền

Thá»±c tế hiện nay, người sá»­ dụng mạng xã há»™i khi vào má»™t số fanpage, group, trang Facebook, Tiktok có lượng người đăng ký lá»›n thường thấy các chủ kênh này chỉ trích dẫn vắn tắt ná»™i dung của cÆ¡ quan báo chí hoặc cóp nhặt từng Ä‘oạn để tạo thành má»™t bài viết của mình. Không trích dẫn hoàn toàn, mà tá»± ý thay đổi tít, tiêu đề khiến người đọc hiểu sai, hiểu thiếu về vấn đề, từ Ä‘ó chê trách, dùng nhiều lời lẽ thô tục. Những bình luận trên mạng xã há»™i không được kiểm soát có thể gây tác Ä‘á»™ng cá»±c kỳ tồi tệ tá»›i nhân vật, ná»™i dung bài viết và ảnh hưởng xấu tá»›i nhận thức chung của xã há»™i.

TrÆ°á»›c những vi phạm tràn lan về vi phạm bản quyền, nhiều cÆ¡ quan báo chí Ä‘ã chủ Ä‘á»™ng thá»±c hiện các giải pháp để bảo vệ quyền lợi cho riêng Ä‘Æ¡n vị mình. Đã có tòa soạn Ä‘ã thành lập tổ pháp lý, có nhiệm vụ tìm kiếm, bảo vệ bản quyền, chống xâm phạm và xá»­ lý xâm phạm bản quyền tác phẩm báo chí.

Có tòa soạn sẵn sàng tâm thế khởi kiện bất cứ cá nhân, tổ chức nào ăn cắp bản quyền tác phẩm ra tòa để Ä‘òi lại quyền lợi chính Ä‘áng cho mình, vá»›i mục Ä‘ích cao hÆ¡n là để răn Ä‘e trên diện rá»™ng. Nhiều tòa soạn Ä‘ã phối hợp vá»›i báo bạn cùng chí hÆ°á»›ng đồng tâm, hợp lá»±c lại thành má»™t liên minh, tuyên chiến vá»›i bất kỳ hành vi ăn cắp bản quyền nào.

Sá»­ dụng công nghệ AI để kiểm soát vi phạm bản quyền. Ảnh minh họa

Ngoài các giải pháp về liên kết, hợp tác thì việc chủ Ä‘á»™ng bảo vệ, áp dụng các giải pháp công nghệ hiện nay cÅ©ng cần được coi trọng hÆ¡n bao giờ hết. Đối vá»›i má»—i cÆ¡ quan báo chí, tài sản số được xem là bản quyền số, vấn đề bảo vệ bản quyền cÅ©ng là bảo vệ tài sản của Ä‘Æ¡n vị, Ä‘ó là công sức trí tuệ của nhiều cán bá»™, phóng viên của tòa soạn.

Ông Hoàng Đình Chung - Giám đốc Trung tâm Bản quyền số (Há»™i Truyền thông số Việt Nam) chia sẻ: “Các đối tượng sá»­ dụng công nghệ để Ä‘ánh cắp, vi phạm bản quyền thì các cÆ¡ quan báo chí cÅ©ng cần đầu tÆ° công nghệ, các công nghệ này phải theo kịp và nắm bắt được những vi phạm về bản quyền sẽ phát sinh. Công nghệ có thể tham gia và việc há»— trợ đăng ký bản quyền, há»— trợ chuyển dịch bản quyền, giúp cho hoạt Ä‘á»™ng phân phối diá»…n ra tá»± Ä‘á»™ng, liên kết các Ä‘Æ¡n vị sáng tạo ná»™i dung từ Ä‘ó bảo vệ được bản quyền. Đặc biệt công nghệ có thể há»— trợ vấn đề pháp lý và phát hiện cảnh báo các vi phạm”.

"Ngày nay chúng ta hoàn toàn có thể sá»­ dụng công nghệ AI để tìm kiếm việc trùng lắp ná»™i dung, AI có thể phân tích các hình ảnh từ video, Ä‘ánh giá được video của cÆ¡ quan báo chí bị lấy cắp ở giây nào, phút nào, xác định được hình ảnh Ä‘ó có vi phạm bản quyền hay không. Thay vì kiểm soát rá»™ng khắp ở nhiều nền tảng trên internet chúng ta có thể kiểm soát ở những vị trí mà AI cảnh báo", ông Hoàng Đình Chung nhấn mạnh.

Có thể nói bảo vệ quyền tác giả, tác phẩm báo chí chính là bảo vệ giá trị, công sức của việc sáng tạo tri thức của người làm báo. Quan trọng hÆ¡n việc bảo vệ tác phẩm báo chí trên môi trường số là bÆ°á»›c Ä‘i quan trọng để xây dá»±ng xã há»™i mà mọi người đều phải tuân thủ nghiêm túc các quy định của pháp luật, không tiếp tay cho những hoạt Ä‘á»™ng vi phạm pháp luật. Bên cạnh Ä‘ó cÅ©ng cần sá»± vào cuá»™c quyết liệt của các cÆ¡ quan chức năng, các nền tảng mạng xã há»™i xuyên biên giá»›i chặn đứng những vi phạm này.