Nhà báo Nguyá»…n Xuân Hải.

Hệ giá trị là sá»± tổng hợp nhiều giá trị tích cá»±c liên kết vá»›i nhau, phản ánh khát vọng hÆ°á»›ng tá»›i của con người và xã há»™i, vá»›i 3 chức năng là: Định hÆ°á»›ng cho suy nghÄ© và hành Ä‘á»™ng; hÆ°á»›ng dẫn niềm tin của xã há»™i vào thá»±c hiện các giá trị được Ä‘úc kết và công nhận. Điều chỉnh các hành vi của cá nhân và xã há»™i để hÆ°á»›ng vào thá»±c hiện các giá trị tốt đẹp, xá»­ lý các hành vi lệch chuẩn...

Giá trị văn hóa là kết quả sáng tạo, tích lÅ©y của má»™t cá»™ng đồng, dân tá»™c,  được phản ánh trong những nguyên tắc, chuẩn má»±c, đạo đức, tÆ° tưởng, tình cảm…của má»—i cá nhân và cá»™ng đồng, được cá»™ng đồng lá»±a chọn, thừa nhận và khao khát hÆ°á»›ng tá»›i, thông qua sá»± trải nghiệm lịch sá»­. Vậy giá trị văn hóa báo chí, tức là những “sáng tạo, tích lÅ©y của cá»™ng đồng báo chí được phản ánh trong những nguyên tắc, chuẩn má»±c, đạo đức, tÆ° tưởng, tình cảm…của má»—i cá nhân và cá»™ng đồng báo giá»›i, được cá»™ng đồng lá»±a chọn, thừa nhận và khao khát hÆ°á»›ng tá»›i”, là gì?

TrÆ°á»›c hết phải khẳng định: Hệ giá trị văn hóa báo chí là các chuẩn má»±c xã há»™i, nó định hÆ°á»›ng cho sá»± lá»±a chọn trong hành Ä‘á»™ng của nhà báo, các tòa soạn và cả nền báo chí. Những giá trị văn hóa báo chí cốt lõi là trung thá»±c, nhân văn, hiện đại giàu tính chiến đấu và khả năng định hÆ°á»›ng dÆ° luận xã há»™i. Vá»›i cá nhân nhà báo Ä‘ó là trung thá»±c, nhân văn, dấn thân vì lợi ích của nhân dân, có lòng tá»± trọng nghề nghiệp, tôn trọng và tuân thủ đạo đức nghề nghiệp.

Đạo đức nghề báo là má»™t phần đạo đức xã há»™i, là giá trị văn hóa báo chí quan trọng. Nó vừa thể hiện những giá trị chung được toàn thể loài người, không phân biệt môi trường sinh sống, chính kiến, niềm tin, truyền thống... cùng chia sẻ, vừa phản ánh những đặc thù tiêu biểu cho đời sống văn hóa, tâm linh, lý tưởng và niềm tin của quốc gia, dân tá»™c nÆ¡i nền báo chí ấy ra đời.

 á»ž nÆ°á»›c ta, Há»™i nghị Ban chấp hành lần thứ 5 (khoá X) Há»™i Nhà báo Việt Nam ngày 15-12-2015 Ä‘ã thông qua Quy định về đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam gồm 10 Ä‘iều cụ thể mà bất cứ người làm báo nào cÅ©ng cần phải tôn trọng, tôn thờ nó nhÆ° những người làm nghề Y tôn thờ  Lời thề Hippocrates. Đó chính là những giá văn hóa báo chí Định hÆ°á»›ng cho suy nghÄ© và hành Ä‘á»™ng; hÆ°á»›ng dẫn niềm tin, Điều chỉnh các hành vi của người làm báo, để hÆ°á»›ng vào thá»±c hiện các giá trị tốt đẹp, xá»­ lý các hành vi lệch chuẩn...

Từ những quy định chung của đạo đức người làm báo, từ thá»±c tiá»…n hoạt Ä‘á»™ng báo chí và từ sâu thẳm những xác tín nghề nghiệp của mình, tôi luôn cho rằng má»™t tác phẩm báo chí tốt và má»™t nhà báo có đạo đức phải (và luôn luôn) đảm bảo tuân thủ 4 yếu tố, 4 giá trị văn hóa báo chí cốt lõi sau: Thời sá»± - Trung thá»±c – Có tính định hÆ°á»›ng cao và Phù hợp vá»›i lợi ích của nhân dân.

Tính thời sá»± trong tác phẩm báo chí, trong hoạt Ä‘á»™ng nghề nghiệp báo chí là Ä‘iều dá»… có cái nhìn thống nhất, dá»… hiểu. Điều tôi muốn nhấn mạnh thêm ở Ä‘ây là tính trung thá»±c phải được hiểu là đạt đến mức Ä‘á»™ chân thá»±c, là phản ánh được  bản chất vấn đề (khác vá»›i sá»± khiên cưỡng tá»± nhiên chủ nghÄ©a theo kiểu thấy gì viết nấy, chụp gì in nấy); tính định hÆ°á»›ng cao tức là tính chính kiến, tính rõ ràng, minh bạch trong thể hiện quan Ä‘iểm của nhà báo và trên hết, tất cả những Ä‘iều mình nghÄ©, những việc mình làm, những câu chữ mình viết…phải luôn hÆ°á»›ng tá»›i giá trị nhân văn hÆ°á»›ng tá»›i lợi ích của nhân dân. Nhà báo phải là chá»— dá»±a tin cậy, vững chắc để nhân dân tham gia vào đấu tranh chống tham nhÅ©ng, tiêu cá»±c. Không chỉ cung cấp thông tin, trách nhiệm của người viết báo còn là định hÆ°á»›ng dÆ° luận.

Sức sống của báo chí là thông tin nhÆ°ng sá»± tồn tại của báo chí, sá»± phân biệt đẳng cấp của các cÆ¡ quan báo chí và má»—i nhà báo lại nằm ở chá»— anh có thể định hÆ°á»›ng dÆ° luận xã há»™i ở mức Ä‘á»™ nào bằng lượng thông tin trung thá»±c, khách quan, có kiểm chứng. Vai trò định hÆ°á»›ng dÆ° luận là khách quan, tất yếu và không thể thay đổi của báo chí. Báo chí ở ta ra đời là để Ä‘áp ứng nhiệm vụ tuyên truyền, nhiệm vụ công tác tÆ° tưởng. Cho nên, không thể đặt vấn đề chỉ thông tin mà không cần hÆ°á»›ng dẫn dÆ° luận xã há»™i (DLXH). Mặt khác, báo chí hÆ°á»›ng dẫn DLXH bằng cách thông tin. Nếu bỏ má»™t nhiệm vụ Ä‘i thì báo chí sẽ không còn là báo chí nữa.

Cá nhân tôi và những người làm báo cách mạng luôn khẳng định má»™t cách chắc chắn bằng tất cả xác tín nghề nghiệp của mình: Báo  chí không chỉ  thông tin mà còn  phải  hÆ°á»›ng dẫn dÆ° luận hay nói má»™t cách khác báo chí hÆ°á»›ng dẫn dÆ° luận bằng thông tin. Má»™t nhà báo có đạo đức nghề nghiệp phải nghiêm túc vá»›i công việc của mình, tôn trọng công chúng.  Khi nhà báo thấm nhuần được Ä‘iều ấy thì nhà báo sẽ tác nghiệp má»™t cách trung thá»±c, nhân văn vá»›i tính chính trị và nhạy cảm nghề nghiệp cao.  Và, tá»± thân những Ä‘iều Ä‘ó khẳng định rằng anh ta là má»™t nhà báo có đạo đức.

Nền báo chí cách mạng của chúng ta là má»™t nền báo chí nhân văn, dá»±a vững chắc trên nền tảng pháp luật và đạo đức. Chính vì vậy, trách nhiệm của người làm báo là phải Ä‘i đến cùng của sá»± thật, phải thông tin má»™t cách khách quan, trung thá»±c, không thiên vị và không bị chi phối bởi các lợi ích nhóm cÅ©ng nhÆ° lợi ích bên ngoài mà phải đặt lợi ích quốc gia và lợi ích của dân tá»™c lên trên hết. Suy cho cùng, Ä‘ó chính là vai trò định hÆ°á»›ng dÆ° luận xã há»™i của báo chí mà nếu coi nhẹ nó,  báo chí sẽ tá»± Ä‘ánh mất mình, Ä‘ánh mất sá»± tồn tại của mình!

Để làm tốt vai trò định hÆ°á»›ng dÆ° luận xã há»™i, báo chí và nhà báo chịu sá»± chi phối và quyết định của rất nhiều yếu tố của giá trị văn hóa báo chí. Tuy nhiên, có 2 yếu tố quan trọng nhất là tính chính trị và sá»± nhạy cảm nghề nghiệp.

Nghề báo là má»™t nghề thuá»™c lÄ©nh vá»±c chính trị - xã há»™i thông qua hoạt Ä‘á»™ng nghiệp vụ. TÆ° duy báo chí thể hiện rõ tính chính trị. Nó cho phép phóng viên có thể xác định vị trí chính trị của mình trong quá trình thông tin. Bản lÄ©nh chính trị vững vàng là má»™t yêu cầu không thể thiếu đối vá»›i má»—i phóng viên báo chí hiện nay. Sá»± nhạy cảm được coi là má»™t trong những phẩm chất nghề nghiệp quan trọng trong hoạt Ä‘á»™ng sáng tạo của má»™t phóng viên báo chí, thể hiện rõ đạo đức báo chí. Nhạy cảm để phát hiện những nhân tố má»›i, Ä‘iển hình má»›i. Nhạy cảm để nhận ra Ä‘úng bản chất Ä‘ích thá»±c của những vấn đề, con số, sá»± kiện...

Có thể khẳng định, nhạy cảm nghề nghiệp là má»™t yêu cầu quan trọng đối vá»›i phẩm chất cần có của má»™t nhà báo. Thá»±c tế cho thấy rằng, thông tin dù có tính chân thật cao nhÆ°ng còn phải xem thông tin Ä‘ó có lợi hay hại. Đã có rất nhiều thông tin khi được ra mặt báo rất chính xác nhÆ°ng có hại cho xã há»™i, thiệt hại cho nhân phẩm con người hoặc cho nền kinh tế đất nÆ°á»›c. NhÆ° vậy, tuy tin tức Ä‘Æ°a ra là hoàn toàn Ä‘úng, nhÆ°ng Ä‘úng mà không có lợi thì vẫn chÆ°a đủ. Chính vì thế mà nhà báo phải luôn tỉnh táo và phải biết quan tâm đến cái lợi, cái hại của má»—i thông tin trÆ°á»›c khi quyết định truyền Ä‘i trên các phÆ°Æ¡ng tiện thông tin đại chúng.

Trong những giá trị văn hóa báo chí Ä‘ã nêu, giá trị nhân văn phải được đặc biệt coi trọng bởi Ä‘ó là hồn cốt của báo chí cách mạng. Nhân văn là phẩm chất, là đặc tính và cÅ©ng là Ä‘ích hÆ°á»›ng của báo chí và người làm báo cách mạng. Trong bối cảnh chung của báo chí hiện nay, tiêu chí chung phải là: Sản phẩm số, báo chí số nhÆ°ng ná»™i dung của nó luôn mang đậm tính nhân văn và có sứ mệnh cao cả cổ vÅ© và lan truyền sá»± tá»­ tế. “Báo chí muốn đổi má»›i thì phải tìm về những giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng: Xác thá»±c, dẫn dắt, tiên phong, đổi má»›i, dấn thân. Giữ cái bất biến ấy để ứng vạn biến. Muốn Ä‘i xa thì càng phải về gần”, Bá»™ trưởng Bá»™ Thông tin & Truyền thông Nguyá»…n Mạnh Hùng Ä‘ã nhấn mạnh Ä‘iều này trong má»™t bài phát biểu của mình vá»›i Ä‘á»™i ngÅ© người làm báo.

Vá»›i Ä‘á»™i ngÅ© người làm báo Hà TÄ©nh, chúng tôi nghÄ© rằng họ phải được trang bị đủ yếu tố để phấn dấu trở thành má»™t nhân cách. Má»™t nhân cách được tạo nên bởi hai yếu tố bất di bất dịch, Ä‘ó là Phẩm chất và Năng lá»±c. Về năng lá»±c, các nhà báo phải được  trang bị đủ các kỹ năng nghề nghiệp được kiểm chứng qua các sản phẩm báo chí. Về phẩm chất, phải đặc biệt nhắc nhở các nhà báo chú trọng rèn luyện sá»± nhạy cảm nghề nghiệp bởi báo chí là nghề của sá»± sáng tạo và sá»± sáng tạo tác phẩm báo chí ngoài yếu tố sức mạnh cổ vÅ© cái má»›i, đấu tranh cho cái má»›i thắng lợi cÅ©ng rất dá»… làm tổn thÆ°Æ¡ng người khác!

Vá»›i các cÆ¡ quan báo chí, cần phải hiện đại hóa tòa soạn, đổi má»›i để phù hợp vá»›i sá»± phát triển của báo chí hiện đại. Đó là cuá»™c cách mạng chuyển đổi số. Trong hệ sinh thái truyền thông hiện đại, chuyển đổi số báo chí là má»™t tất yếu. Bởi vì, chỉ có chuyển đổi số má»›i có thể xây dá»±ng các cÆ¡ quan báo chí theo hÆ°á»›ng chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại; làm tốt sứ mệnh thông tin tuyên truyền phục vụ sá»± nghiệp cách mạng của Đảng, sá»± nghiệp đổi má»›i của đất nÆ°á»›c; đảm bảo vai trò dẫn dắt, định hÆ°á»›ng dÆ° luận xã há»™i, giữ vững chủ quyền thông tin trên không gian mạng; đổi má»›i hiệu quả trải nghiệm của Ä‘á»™c giả.

Theo Nhà báo Nguyá»…n Xuân Hải – Ủy viên BCH Há»™i Nhà báo Việt Nam, P. Trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, Chủ tịch Há»™i Nhà báo Hà TÄ©nh/Báo NB&CL

https://www.congluan.vn/cac-gia-tri-van-hoa-bao-chi-tao-ra-su-thong-nhat-ve-nhan-thuc-va-dinh-huong-hanh-vi-cho-nguoi-lam-bao-post333788.html