Nhà báo Hồ Sỹ Minh – Phó Chủ tịch Thường trá»±c Há»™i Nghệ sỹ Nhiếp ảnh Việt Nam, Tổng Biên tập Tạp chí Nhiếp ảnh và Cuá»™c sống

AI chỉ Ä‘áp ứng nhu cầu thị giác chứ không phải nhu cầu thông tin

+ Trí tuệ nhân tạo Ä‘ang “ồn ào” đến mức chúng ta phải ngồi lại để bàn đến nó, theo nhìn nhận của ông, AI là áp lá»±c hay cÆ¡ há»™i đối vá»›i ảnh báo chí?

- Trong giai Ä‘oạn hiện nay, AI thật ra là má»™t cÆ¡ há»™i, má»™t cÆ¡ há»™i rất tốt nhÆ°ng mà cÅ©ng tạo ra những thách thức không nhỏ. Quan trọng là chúng ta nắm bắt, vận dụng nhÆ° thế nào để nó Ä‘i Ä‘úng hÆ°á»›ng và trong tầm kiểm soát để nó phục vụ tốt hÆ¡n cho công việc của mình. Còn đối vá»›i nhiếp ảnh thì không phải bây giờ mà sá»± thay đổi của lÄ©nh vá»±c này là má»™t hành trình gắn vá»›i công nghệ, thay đổi theo công nghệ từ rất lâu rồi. Từ máy ảnh phim đến máy ảnh kÄ© thuật số Ä‘ã có những chuyển mình lá»›n, giờ là trí tuệ nhân tạo thì sá»± thay đổi còn mạnh mẽ hÆ¡n nhiều lần…

Trên thá»±c tế tại thời Ä‘iểm này, các toà soạn báo ở Việt Nam, sá»­ dụng AI can thiệp vào ảnh chÆ°a nhiều, có lẽ từ lãnh đạo và các phóng viên ảnh cÅ©ng đều rất hiểu về bản chất của nó. Ở góc Ä‘á»™ chuyên môn, tôi cho rằng, ảnh báo chí mang giá trị cung cấp thông tin thời sá»±, hiện thá»±c minh chứng cho các sá»± kiện, sá»± việc Ä‘ang diá»…n ra là chính xác… thì tuyệt đối không dùng AI can thiệp vào ná»™i dung và bản chất thông Ä‘iệp của hình ảnh để đảm bảo sá»± trung thá»±c, khách quan cao nhất.

Còn đối vá»›i những ảnh, nhóm ảnh Ä‘òi hỏi thẩm mỹ, thu hút công chúng, thường có thể sá»­ dụng cắt ghép làm ảnh bìa theo dụng ý nào Ä‘ó của toà soạn… thì chúng ta sẽ sá»­ dụng AI ở má»™t chừng má»±c vừa đủ, phù hợp để có sản phẩm ảnh nét hÆ¡n, đẹp hÆ¡n nhÆ°ng tuyệt đối không làm thay đổi cảm xúc, bản chất nhân vật, chi tiết bối cảnh và ná»™i dung sá»± kiện. Đối vá»›i những ảnh mang tính thÆ°Æ¡ng mại, hoặc ảnh quảng cáo lồng ghép cần có sá»± can thiệp sâu của AI thì nên có chú thích rõ ràng, tránh gây hiểu lầm...

+ ThÆ°a ông, nhÆ° vậy việc sá»­ dụng AI trong tác nghiệp ảnh báo chí má»™t cách phù hợp sẽ giúp các nhà báo và tòa soạn nâng cao hiệu quả trong công việc, thu hút được Ä‘á»™c giả?

- Tôi không phủ nhận lợi ích mà các công cụ AI mang lại đối vá»›i ảnh báo chí nhÆ°ng chỉ nên coi Ä‘ó là má»™t “trợ lý ảo”, má»™t công cụ trong các khâu xây dá»±ng ý tưởng, biên tập ảnh Ä‘Æ¡n giản, sá»­ dụng ảnh do AI tạo ra chỉ là ảnh minh họa chứ không phải là má»™t tác phẩm ảnh báo chí. Và quan Ä‘iểm nhất quán của tôi là, đối vá»›i ảnh báo chí, tuyệt đối không sá»­ dụng ảnh từ AI. Báo chí là phải chụp trá»±c tiếp chân thật. Bởi Ä‘iểm mạnh nhất của ảnh báo chí Ä‘ó là tính trung thá»±c, là hiện thá»±c khách quan qua lăng kính của người làm báo.

Má»™t trong những trăn trở của tôi là vấn đề bản quyền tác phẩm hiện nay chÆ°a có hành lang pháp lý. Điều này dẫn đến việc sá»­ dụng AI nhÆ° công cụ trong lÄ©nh vá»±c ảnh còn ở mức “dè chừng”. Há»™i Nghệ sỹ Nhiếp ảnh Việt Nam Ä‘ã xây dá»±ng má»™t trang web dành riêng cho các há»™i viên đăng ảnh lên nhằm lan toả thông tin tá»›i công chúng, làm xong rồi nhÆ°ng chÆ°a đủ cÆ¡ sở để bảo vệ bản quyền cho các tác giả, vì vậy vẫn chÆ°a triển khai được. Chúng tôi có hàng triệu bức ảnh nhÆ°ng chÆ°a thể Ä‘Æ°a lên vì nếu không bảo vệ được bản quyền thì các tác phẩm sẽ bị Ä‘ánh cắp và làm dữ liệu cho AI sẽ sá»­ dụng và lúc Ä‘ó có thể sẽ “biến hóa” thành triệu triệu hình ảnh khác và không còn bản quyền, không còn sá»± chân thá»±c nữa.

Dữ liệu không có thì AI không làm được

+ Tôi hoàn toàn cảm thông vá»›i những lo ngại của ông. NhÆ°ng liệu những áp lá»±c Ä‘ó có dần trở thành “lá»±c cản” cho sá»± sáng tạo của người phóng viên ảnh? Sá»± cạnh tranh giữa AI và những người làm báo ảnh hiện nay Ä‘ang ở mức Ä‘á»™ nào, thÆ°a ông?

- Theo tôi Ä‘ó chỉ là khó khăn chứ không phải là lá»±c cản làm giảm Ä‘i nhiệt huyết của người phóng viên mà chính Ä‘iều ấy lại càng là Ä‘á»™ng lá»±c để chúng ta vượt lên.

Bạn hình dung rằng, trong những áp lá»±c Ä‘ó thì bản thân chúng ta càng phải vận dụng khéo léo, linh hoạt để AI Ä‘úng nghÄ©a là công cụ phục vụ mình tốt hÆ¡n chứ không thể thay thế sức lao Ä‘á»™ng sáng tạo thá»±c sá»± của người làm nghề. Giá trị cốt lõi của ảnh báo chí chính là tính chân thá»±c. Hiện thá»±c cuá»™c sống là thứ tồn tại vÄ©nh viá»…n trong ảnh báo chí dù trí tuệ nhân tạo Ä‘ang “lÅ©ng Ä‘oạn” cÅ©ng không thể thay thế sức lao Ä‘á»™ng, tác nghiệp trá»±c tiếp của người phóng viên ảnh. Cho nên ảnh báo chí luôn có giá trị đặc biệt bởi vì AI không tá»± chụp ảnh thá»±c tế mà chỉ khi phóng viên Ä‘Æ°a ảnh lên má»›i tạo thành dữ liệu để nó vẽ, cắt ghép, xá»­ lý, tạo ra sản phẩm.

Nếu không có dữ liệu của chúng ta, của con người sản xuất thì làm gì có ảnh do AI tạo ra. Do Ä‘ó, đối vá»›i ảnh thì tôi nghÄ© là AI rất khó để cạnh tranh vá»›i sức lao Ä‘á»™ng của người làm báo. Bản thân má»—i người làm nghề cần phải xác định rằng mình không được dá»… dãi vá»›i những sản phẩm đứng tên mình.

+ NhÆ°ng lo ngại là công chúng sẽ có phần dá»… dàng khi Ä‘ón nhận các sản phẩm từ AI “đẹp, bắt mắt” và lâu dần sá»± lạm dụng Ä‘ó khiến người làm nghề… mất Ä‘i vị thế?

- Đúng là có lo ngại khi công chúng Ä‘ang có quá nhiều thông tin, hình ảnh xung quanh nhÆ°ng tôi cho rằng chính báo chí phải là người cuối cùng để định hÆ°á»›ng dÆ° luận. Tôi nhá»›, cách Ä‘ây 30 năm Ä‘ã có má»™t phóng viên của Reuters dùng photoshop để thêm má»™t chút khói vào bức ảnh chụp Ä‘ám cháy nhằm tăng thêm tính nghiêm trọng của sá»± việc, ngay lập tức Ä‘ã bị Ä‘uổi ra khỏi tòa soạn. 30 năm trÆ°á»›c Ä‘ã làm nhÆ° vậy thì hiện tại tính ká»· luật, ká»· cÆ°Æ¡ng Ä‘ó phải được siết chặt hÆ¡n nữa.

Thá»±c tế AI chỉ có thể làm thỏa mãn những nhu cầu về thị giác chứ không Ä‘áp ứng được nhu cầu về thông tin và nhu cầu nắm bắt hiện thá»±c. Và các toà soạn cÅ©ng nhÆ° má»—i người làm báo đều phải xác định rõ Ä‘iều ấy. Chính sá»± tá»± trọng nghề nghiệp và khả năng định hÆ°á»›ng xã há»™i sẽ tạo nên chuẩn má»±c. Sá»± chuẩn má»±c… cÅ©ng chính là thÆ°á»›c Ä‘o, là ranh giá»›i cho việc sá»­ dụng AI nhÆ° thế nào. Điều này cÅ©ng rất cần có các buổi tập huấn kiến thức, kÄ© năng để định hÆ°á»›ng, nâng tầm văn hóa, nâng cao kÄ© năng trong sáng tạo tác phẩm ảnh trÆ°á»›c sức ép của AI…

+ Vâng, xin cảm Æ¡n ông!

Theo Hà Vân (Thá»±c hiện)/Báo NB&CL

https://www.congluan.vn/tri-tue-nhan-tao-co-lung-doan-cung-khong-the-thay-the-suc-lao-dong-cua-phong-vien-anh-post338272.html