Ngày 28/3, Myanmar rung chuyển bởi trận Ä‘á»™ng đất Ä‘á»™ lá»›n 7,7, khiến ít nhất 2.970 tòa nhà dân cÆ°, 150 tòa nhà tôn giáo ở Myanmar bị đổ sập hoặc hÆ° hỏng. Thái Lan cÅ©ng bị ảnh hưởng nặng nề khi 2.000 công trình bị thiệt hại vá»›i mức Ä‘á»™ khác nhau, trong số Ä‘ó có tòa nhà cao tầng Ä‘ang xây dở ở thủ Ä‘ô Bangkok đổ sập chỉ trong vài giây.

Trong trận Ä‘á»™ng đất giải phóng năng lượng tÆ°Æ¡ng Ä‘Æ°Æ¡ng 334 quả bom nguyên tá»­ này, số người chết và bị thÆ°Æ¡ng lên tá»›i hàng nghìn.

Theo Giáo sÆ° Daniel Aldrich, Giám đốc ChÆ°Æ¡ng trình Nghiên cứu Khả năng Phục hồi tại Đại học Northeastern (Mỹ), có nhiều yếu tố khiến Ä‘á»™ng đất ở Myanmar gây thiệt hại lá»›n về vật chất, nhÆ°ng vấn đề cốt lõi là các nÆ°á»›c Ä‘ang phát triển nhÆ° Myanmar tụt hậu về luật và tiêu chuẩn xây dá»±ng.

Má»™t báo cáo gần Ä‘ây về mức Ä‘á»™ sẵn sàng ứng phó thảm họa của Myanmar cho thấy nÆ°á»›c này dá»… bị ảnh hưởng bởi các thảm họa thiên nhiên nghiêm trọng. Báo cáo cÅ©ng nhấn mạnh rằng Myanmar thiếu hệ thống cảnh báo sá»›m Ä‘áng tin cậy và có ít kinh nghiệm xá»­ lý Ä‘á»™ng đất lá»›n hÆ¡n so vá»›i các thảm họa khác nhÆ° lÅ© lụt, bão và hỏa hoạn. Các tòa nhà cao 10 tầng chủ yếu làm bằng bê tông và gạch, nhÆ°ng thiết kế của các công trình này chÆ°a thá»±c sá»± tính đến các biện pháp chống Ä‘á»™ng đất.

Vá»›i Thái Lan, má»™t báo cáo Ä‘ánh giá khả năng chuẩn bị ứng phó thảm họa cho thấy nÆ°á»›c này có tình trạng nghiên cứu và phát triển không đầy đủ trong lÄ©nh vá»±c khoa học Ä‘á»™ng đất và sóng thần, thiếu bảo trì thích hợp đối vá»›i các cÆ¡ sở quan trọng để giảm thiểu thiệt hại do Ä‘á»™ng đất và sóng thần, đồng thời thiếu nhận thức về nguy cÆ¡ này.

Theo Giáo sÆ° Alrich, má»™t phần vấn đề ở các nÆ°á»›c Ä‘ang phát triển là họ có nhiều Æ°u tiên khác nhau trong khi ngân sách lại hạn chế. Ông cho rằng khả năng cao là các nhà quy hoạch ở những nÆ°á»›c này chÆ°a từng xem Ä‘á»™ng đất là má»™t Æ°u tiên hàng đầu, khác hẳn vá»›i quốc gia giàu có và thường xuyên hứng chịu Ä‘á»™ng đất là Nhật Bản. Ông Aldrich nói rằng ở Nhật Bản, má»™t trận Ä‘á»™ng đất mạnh nhÆ° thế này chÆ°a từng khiến má»™t tòa nhà Ä‘ang xây dá»±ng bị sập nhÆ° tòa nhà ở Bangkok.

Nhật Bản Ä‘ã phải đối mặt vá»›i Ä‘á»™ng đất thường xuyên đến mức họ buá»™c phải hành Ä‘á»™ng. Thế còn vá»›i Việt Nam vốn ít xảy ra Ä‘á»™ng đất thì sao? Chúng ta Ä‘ã hành Ä‘á»™ng ở mức Ä‘á»™ nào để chuẩn bị cho má»™t kịch bản xấu về Ä‘á»™ng đất?

Ví dụ của Thái Lan cho thấy dù má»™t quốc gia không nằm trên vành Ä‘ai Ä‘á»™ng đất chính nhÆ° Myanmar, nhÆ°ng nếu không có sá»± chuẩn bị tốt về cÆ¡ sở hạ tầng, thiệt hại gián tiếp nhÆ°ng nghiêm trọng vẫn có thể xảy ra. Điều Ä‘ó cÅ©ng có thể Ä‘úng vá»›i Việt Nam.

Trận Ä‘á»™ng đất ngày 28/3 ở Myanmar chỉ khiến má»™t số tòa nhà ở Hà Ná»™i, Bình DÆ°Æ¡ng và TP. Hồ Chí Minh rung lắc ở mức Ä‘á»™ khiến Ä‘èn chùm Ä‘ung Ä‘Æ°a, bể cá gợn sóng nhẹ, đồ đạc loảng xoảng hay gây cảm giác chóng mặt, nôn nao. Dù vậy, người dân sống và làm việc trong các cao ốc cÅ©ng Ä‘ã cảm thấy bất an, hoảng loạn, chen chân tháo chạy xuống đường, tiềm ẩn nguy cÆ¡ gây thÆ°Æ¡ng tích trong quá trình Ä‘ó.

TrÆ°a 28/3, nhiều người dân Ä‘ang làm việc tại tòa nhà Viettel Tower, Quận 10 Ä‘ã cảm nhận rung lắc và tháo chạy xuống khuôn viên của tòa nhà. áº¢nh: Báo Tin tức

Điều này cÅ©ng dá»… hiểu vì đất nÆ°á»›c chúng ta, đặc biệt là các thành phố lá»›n, không thường xuyên xảy ra Ä‘á»™ng đất, nên người dân không có kỹ năng ứng phó vá»›i loại hình thiên tai này má»™t cách bài bản và thành phản xạ nhÆ° người dân Nhật Bản. Tuy nhiên, phòng xa không phải là chuyện thừa, ít nhất nhất là về quy chuẩn xây dá»±ng nhà cá»­a và nhận thức của má»—i cá nhân.

Về mặt xây dá»±ng, theo Ä‘ánh giá của báo chí và các chuyên gia, nhiều công trình ở Việt Nam chỉ áp dụng các biện pháp kháng chấn ở mức cÆ¡ bản, chÆ°a đầy đủ và chi tiết.​ Các chung cÆ° thÆ°Æ¡ng mại tại Việt Nam chÆ°a được áp dụng các công nghệ tiên tiến đề phòng Ä‘á»™ng đất nhÆ° cách ly nền móng, thiết bị hấp thu dao Ä‘á»™ng… do chi phí cao và thiếu chuyên môn kỹ thuật. Chúng ta cÅ©ng Ä‘ã có tiêu chuẩn TCVN 9386:2012 về thiết kế công trình chịu Ä‘á»™ng đất, nhÆ°ng việc áp dụng tiêu chuẩn này trong thá»±c tế còn hạn chế, đặc biệt là trong các công trình nhỏ và vừa của người dân.

Thiết nghÄ©, nếu Ä‘ã có quy định và tiêu chuẩn về chống Ä‘á»™ng đất trong xây dá»±ng thì cần phải thá»±c hiện và giám sát thá»±c hiện nghiêm túc để phòng xa, cho dù nguy cÆ¡ trÆ°á»›c mắt là thấp. Nếu chúng ta để xảy ra các sá»± kiện gây hậu quả nặng nề rồi má»›i thá»±c hiện thì sẽ phải trả giá bằng nhiều thiệt hại về nhân mạng và tài sản, tÆ°Æ¡ng tá»± nhÆ° việc chúng ta chỉ siết chặt quy định, tiêu chuẩn phòng cháy chữa cháy sau khi Ä‘ã xảy ra quá nhiều vụ cháy làm quá nhiều người chết.

Về mặt nhận thức, cÅ©ng tÆ°Æ¡ng tá»± nhÆ° các bài học về phòng cháy chữa cháy hay phòng ngừa các loại thiên tai khác, đừng để đến lúc có hậu quả rồi má»›i học được bài học đắt giá. Trong thá»±c tế, má»—i khi thế giá»›i có trận Ä‘á»™ng đất lá»›n hay thiên tai lá»›n xảy ra, chúng ta má»›i nhấn mạnh tá»›i các kỹ năng thoát hiểm, kỹ năng đảm bảo an toàn cho bản thân và gia Ä‘ình. Trong khi Ä‘ó, những kỹ năng này nên được tuyên truyền thường xuyên bằng nhiều hình thức.

Có lẽ trận Ä‘á»™ng đất ở Myanmar nên là sá»± kiện để chúng ta nghiêm túc nhìn lại công tác phòng xa cho kịch bản Ä‘á»™ng đất mạnh ở Việt Nam, để đảm bảo những ngôi nhà, những căn há»™ chung cÆ° mà chúng ta gọi là tổ ấm không biến thành mối nguy hiểm đến tính mạng.