Há»™i nghị Nhà báo Thế giá»›i 2025 tại Hàn Quốc, diá»…n ra từ 30/3 đến 5/4/2025.

Sự minh bạch được nhấn mạnh trong mọi cuộc thảo luận

+ Há»™i nghị Nhà báo Thế giá»›i là sá»± kiện thường niên, là diá»…n Ä‘àn quan trọng, thu hút sá»± tham gia của các nhà báo từ khắp nÆ¡i trên thế giá»›i và cÅ©ng là cÆ¡ há»™i để các nhà báo trao đổi thông tin, kết nối mạng lÆ°á»›i. Năm nay, Há»™i nghị Ä‘ã và Ä‘ang diá»…n ra các chủ đề chính nào, thÆ°a bà?

– Há»™i nghị này là cÆ¡ há»™i tốt để các nhà báo từ các quốc gia quy tụ, cùng thảo luận về những thách thức mà báo chí toàn cầu Ä‘ang phải đối mặt, cÅ©ng nhÆ° cùng đề xuất các giải pháp nhằm phát triển báo chí trong ká»· nguyên má»›i. Hai chủ đề lá»›n năm nay là: Báo chí trong thời đại AI và vai trò của báo chí trong ứng phó vá»›i biến đổi khí hậu.

Đặc biệt, các nhà báo Ä‘ã tập trung trao đổi sâu về việc sá»­ dụng AI trong báo chí – khi trí tuệ nhân tạo và mạng xã há»™i Ä‘ang thay đổi căn bản cách thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Tuy nhiên, cÅ©ng có sá»± nhấn mạnh rằng: AI không thể thay thế vai trò phân tích, Ä‘ánh giá và phản biện của con người trong nghề báo.

“AI không thể cảm nhận ná»—i sợ của má»™t người mẹ…”

+ Chủ đề về AI trong báo chí dù không má»›i nhÆ°ng vẫn nóng. Vá»›i cá nhân bà, Ä‘âu là Ä‘iều khiến bà đặc biệt ấn tượng khi trá»±c tiếp nghe các câu chuyện tại há»™i nghị?

– Tôi ngay lập tức bị thu hút bởi má»™t câu chuyện đầy cảm xúc và dÅ©ng cảm của nhà báo người Ba Lan Natalia Szewczak. Chị kể rằng vào dịp Giáng Sinh năm 2020, chị sinh Ä‘ôi hai bé Lena và Filip khi má»›i thai kỳ tháng thứ sáu. Hai con phải nằm phòng hồi sức tích cá»±c suốt 65 ngày.

Tưởng chừng Ä‘ó chỉ là câu chuyện cá nhân của má»™t người mẹ, nhÆ°ng chính trải nghiệm ấy Ä‘ã trở thành chất liệu cho má»™t bài Ä‘iều tra gây tiếng vang lá»›n tại Ba Lan. Bài báo phÆ¡i bày bất cập trong chính sách nghỉ thai sản: cha mẹ có con sinh non lại được nghỉ ngắn hÆ¡n người sinh đủ tháng. Bài báo khiến dÆ° luận dậy sóng và buá»™c chính phủ sá»­a luật. Natalia nói: “AI không thể viết bài báo này. AI không thể cảm nhận ná»—i sợ của má»™t người mẹ, không thể hiểu sá»± bất công trong má»™t Ä‘iều luật, và càng không thể đấu tranh để thay đổi nó”. Äó là má»™t trong những khoảnh khắc nhắc chúng tôi rằng: Nhà báo không chỉ Ä‘Æ°a tin – chúng tôi phải sống cùng sá»± thật để có thể kể nó ra.

Nhà báo Nhật Hoa (áo vest trắng) cùng các đồng nghiệp tại Há»™i nghị.

AI là công cụ, không phải chủ thể nghề báo

+ Nhiều ý kiến cho rằng AI là công cụ quyền năng Ä‘ang thay đổi cách chúng ta Ä‘Æ°a tin, viết bài và kể chuyện. Quan Ä‘iểm của bà nhÆ° thế nào?

– Điều này là không thể phủ nhận. NhÆ°ng câu hỏi đặt ra là: AI là bạn đồng hành hay là thách thức? Là trợ thủ hay là kẻ thay thế? Chúng ta cần tỉnh táo. Nhiều nhà báo trên thế giá»›i Ä‘ang sá»­ dụng AI hằng ngày: Để phân tích dữ liệu, rút ngắn văn bản, gợi ý tiêu đề, dá»±ng clip minh họa. Tại Mỹ, New York Times từng sá»­ dụng AI để xá»­ lý hÆ¡n 400 Ä‘oạn ghi âm trong má»™t cuá»™c Ä‘iều tra liên quan đến bầu cá»­ – tÆ°Æ¡ng Ä‘Æ°Æ¡ng 5 triệu từ. Nhờ Ä‘ó, họ rút ngắn 500 giờ ná»™i dung còn lại chỉ còn 5 giờ cần xem lại. NhÆ°ng Ä‘iều quan trọng là: Mọi chi tiết cuối cùng vẫn do con người kiểm chứng thủ công – không để sai lệch dù chỉ má»™t dấu chấm, má»™t sắc thái ngữ nghÄ©a. Đó là lý do tại sao sá»± minh bạch được đặt lên hàng đầu. Báo chí cần nói rõ: Khi nào dùng AI, dùng ở Ä‘âu, dùng nhÆ° thế nào. Vì niềm tin của Ä‘á»™c giả là thứ rất khó xây, nhÆ°ng lại dá»… mất.

Nhà báo Nhật Hoa trong chuyến công tác.

Không sợ hãi công nghệ – hãy dẫn dắt nó bằng đạo đức

+ NhÆ°ng song song vá»›i tiềm năng, cÅ©ng có nhiều lo ngại. AI ngày càng khó kiểm soát, thậm chí có thể bị lạm dụng…?

– Đúng vậy. Nhiều rủi ro Ä‘ã được cảnh báo rõ ràng tại há»™i nghị: từ deepfake, tin giả, thao túng thuật toán… Khi AI rÆ¡i vào tay những cá nhân hay tổ chức thiếu đạo đức, hậu quả là rất nghiêm trọng. AI có thể tạo ra video, hình ảnh, giọng nói gần nhÆ° không thể phân biệt vá»›i thật. Vậy nếu những ná»™i dung Ä‘ó lan truyền sai lệch, ai là người chịu trách nhiệm?

Má»™t chủ đề khác gây tranh luận dữ dá»™i là: bản quyền và quyền sở hữu dữ liệu báo chí. Nhiều công ty công nghệ lá»›n nhÆ° OpenAI hay Google bị cáo buá»™c sá»­ dụng bài viết, hình ảnh, dữ liệu báo chí để huấn luyện mô hình AI mà không xin phép, không trả phí. Tại châu Âu – đặc biệt là Ba Lan và Hàn Quốc – các tổ chức báo chí Ä‘ang yêu cầu rõ ràng về việc tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ. Má»™t đại biểu Ä‘ã phát biểu rất thẳng thắn: “Báo chí không thể trở thành kho dữ liệu miá»…n phí cho AI học tập”.

Nhà báo Nhật Hoa (Ä‘eo túi) cùng đồng nghiệp người Mỹ.

Sá»± thật không thể được sản xuất bằng thuật toán

+ Vậy vá»›i báo chí, Ä‘iều cần thiết lúc này là gì – hoang mang, hay chủ Ä‘á»™ng dẫn dắt công nghệ?

– Tôi thấy má»™t tinh thần rất rõ ràng lan tỏa tại há»™i nghị là: Không sợ hãi. Mà là chủ Ä‘á»™ng. Là dẫn dắt. Nhiều sáng kiến Ä‘ã được chia sẻ:

Má»™t số tòa soạn tổ chức các lá»›p học về AI cho công chúng, giúp người dân hiểu cách AI hoạt Ä‘á»™ng, cách phân biệt ná»™i dung do AI tạo ra.

Các tổ chức Ä‘ào tạo báo chí quốc tế mở rá»™ng chÆ°Æ¡ng trình huấn luyện về sá»­ dụng AI má»™t cách có đạo đức và minh bạch.

Thông Ä‘iệp mạnh mẽ mà chúng tôi mang theo từ Seoul là: AI là công cụ. NhÆ°ng chính con người quyết định công cụ ấy được dùng vào Ä‘âu – để phục vụ Ä‘iều gì. Không phải cứ có công nghệ là tiến bá»™, mà là khi công nghệ Ä‘i cùng đạo đức, Ä‘i cùng sá»± thấu cảm, Ä‘i cùng khát vọng phục vụ sá»± thật. Và khi má»™t nhà báo kể má»™t câu chuyện có thể làm thay đổi luật – từ chính trải nghiệm đời mình – ta biết rằng: Không công nghệ nào có thể thay thế trải nghiệm người thật, cảm xúc thật và đạo đức nghề thật.

+ Xin trân trọng cảm Æ¡n nhà báo Nhật Hoa!

Theo Hà Vân (Thá»±c hiện)/Báo NB&CL

https://www.congluan.vn/niem-tin-cua-doc-gia-la-thu-rat-kho-xay-nhung-lai-de-mat-post341216.html?zarsrc=30&utm_source=zalo&utm_medium=zalo&utm_campaign=zalo