Thượng tá, nhà văn Phùng Văn Khai. 

Đây là quan Ä‘iểm của Thượng tá, nhà văn Phùng Văn Khai, Phó tổng biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân Ä‘á»™i.

Không chấp nhận cách viết mờ ám, cách nhìn “càn rỡ” vá»›i lịch sá»­

Phóng viên (PV): Trong địa hạt sáng tác văn chÆ°Æ¡ng về đề tài lịch sá»­, má»™t số cây bút Ä‘ang quan tâm, thá»­ nghiệm lý thuyết được gọi là “hÆ° cấu lịch sá»­”. Là nhà văn tâm huyết vá»›i đề tài này và Ä‘ã viết nhiều tác phẩm về lịch sá»­ dân tá»™c, đồng chí nghÄ© sao về xu hÆ°á»›ng này?

Thượng tá, nhà văn Phùng Văn Khai: Những người bàn luận về “hÆ° cấu lịch sá»­” Ä‘ang chia làm hai ý kiến. Đầu tiên là xu hÆ°á»›ng thêm thắt chi tiết, má»™t số lời nói, hành Ä‘á»™ng nhân vật, song không làm thay đổi dòng chảy lịch sá»­, tiểu sá»­ nhân vật. Má»™t xu hÆ°á»›ng khác là “giả lịch sá»­”, “hÆ° cấu lịch sá»­”-tức là chỉ mượn nhân vật, sá»± kiện lịch sá»­ làm cái cá»› còn lại thỏa sức tô vẽ, thậm chí thay đổi sá»± kiện lịch sá»­.

Là má»™t người yêu thích lịch sá»­, tập trung sáng tác tiểu thuyết lịch sá»­, tôi cho rằng Ä‘ã qua thời văn chÆ°Æ¡ng và sá»­ học hòa làm má»™t. Thời hiện đại, người viết sá»­ phải dá»±a tÆ° duy khoa học, nói có sách mách có chứng. Văn chÆ°Æ¡ng tồn tại là nhờ hÆ° cấu, bất cứ đề tài nào cÅ©ng cần hÆ° cấu, kể cả đề tài lịch sá»­. Song cần có má»™t Ä‘iểm dừng, má»™t lằn ranh vô hình mà cá nhân tôi gọi là “Ä‘áº¡o đức dân tá»™c”, thể hiện lý tưởng và niềm tin của cá»™ng đồng. Ví dụ, danh xÆ°ng Bá»™ Ä‘á»™i Cụ Hồ là do nhân dân yêu mến mà tôn vinh, trao tặng. Không thể vì má»™t vài trường hợp cá biệt quân nhân thoái hóa biến chất mà phủ nhận danh hiệu Bá»™ Ä‘á»™i Cụ Hồ-biểu tượng sáng ngời của chủ nghÄ©a anh hùng cách mạng Việt Nam. Vậy nên văn học viết về LLVT, CTCM không thể nào “giải thiêng”, bóp méo hình tượng Bá»™ Ä‘á»™i Cụ Hồ.

Thêm vào Ä‘ó, Luật Xuất bản hiện nay có quy định những ná»™i dung và hành vi bị cấm; trong Ä‘ó cấm “xuyên tạc sá»± thật lịch sá»­, phủ nhận thành tá»±u cách mạng; xúc phạm dân tá»™c, danh nhân, anh hùng dân tá»™c”.

Vậy nên, người viết văn theo Ä‘uổi xu hÆ°á»›ng “hÆ° cấu lịch sá»­” là quyền của họ; song luôn có pháp lý và đạo lý liên quan đến vấn đề này, người viết văn chắc chắn không thể tùy tiện vượt quá giá»›i hạn và vô nguyên tắc.

PV: Thắng lợi của cuá»™c kháng chiến chống Mỹ, cứu nÆ°á»›c của dân tá»™c ta Ä‘ã “Ä‘i vào lịch sá»­ thế giá»›i nhÆ° má»™t chiến công vÄ© đại của thế ká»· 20, má»™t sá»± kiện có tầm quan trọng quốc tế to lá»›n và có tính thời đại sâu sắc” nhÆ° Đảng ta từng Ä‘ánh giá. NhÆ°ng má»™t số người viết văn, qua tác phẩm hoặc qua phát ngôn và các hành Ä‘á»™ng khác, Ä‘ã cố tình hạ thấp tầm vóc lá»›n lao và bản chất chính nghÄ©a của cuá»™c chiến. Đồng chí lý giải nhÆ° thế nào về Ä‘á»™ng cÆ¡ của những cây bút này?

Thượng tá, nhà văn Phùng Văn Khai: Bản chất cuá»™c kháng chiến chống Mỹ, cứu nÆ°á»›c là cuá»™c kháng chiến Ä‘ánh Ä‘uổi giặc ngoại xâm và bè lÅ© tay sai, để giải phóng dân tá»™c, thống nhất đất nÆ°á»›c.

Tuy nhiên, thời gian qua vẫn có má»™t số cá nhân cố tình Ä‘ánh tráo khái niệm, cố chứng minh cuá»™c kháng chiến chống Mỹ, cứu nÆ°á»›c là má»™t cuá»™c "ná»™i chiến", "cuá»™c chiến ý thức hệ" hay là "cuá»™c chiến tranh ủy nhiệm" giữa các nÆ°á»›c lá»›n.

Những người viết văn Ä‘i theo quan Ä‘iểm sai trái, lệch lạc vốn xuất phát là những người có “dây mÆ¡ rá»… má” và hoài niệm về chế Ä‘á»™ tay sai trÆ°á»›c Ä‘ây. Suốt bao năm họ “nhai Ä‘i nhai lại” những luận Ä‘iểm hạ thấp cuá»™c kháng chiến chống Mỹ, cứu nÆ°á»›c nhÆ° má»™t lẽ tất yếu của việc “ăn cây nào rào cây Ä‘ó”. NhÆ°ng Ä‘áng quan ngại là má»™t số ít nhà văn sinh trưởng trong chế Ä‘á»™ ta, thậm chí có người từng là cán bá»™ cách mạng Ä‘ã bị lôi kéo, “tá»± diá»…n biến”, “tá»± chuyển hóa”, nói cùng giọng Ä‘iệu, viết cùng suy nghÄ© thiên kiến và Ä‘á»™ng cÆ¡ sai trái của các thế lá»±c thù địch, phần tá»­ bất mãn và cÆ¡ há»™i chính trị.

Tôi cho rằng, họ Ä‘ang “càn rỡ” vá»›i lịch sá»­, không thể chấp nhận được. Số ít nhà văn Ä‘ó Ä‘ang tá»± Ä‘ánh mất giá trị của mình trong lòng công chúng, vì Ä‘ó chỉ là những tiếng nói lạc lõng, tá»± bá»™c lá»™ tÆ° duy lệch lạc và tÆ° cách méo mó của mình. Những tác phẩm chứa những trang viết Ä‘á»™c hại nhÆ° vậy không thể xuất bản và phát hành chính thống vì nhận thức của toàn dân tá»™c Ä‘ã trưởng thành, có đủ bản lÄ©nh, trình Ä‘á»™ để nhận biết thế nào là Ä‘úng, thế nào là sai.

PV: Theo đồng chí, Ä‘âu là giải pháp căn cÆ¡ để góp phần phòng ngừa, ngăn chặn âm mÆ°u sá»­ dụng văn học vá»›i ý đồ chính trị không lành mạnh?

Thượng tá, nhà văn Phùng Văn Khai: Âm mÆ°u, thủ Ä‘oạn sá»­ dụng văn học để chống phá sá»± nghiệp cách mạng, con đường Ä‘i lên chủ nghÄ©a xã há»™i mà nhân dân ta lá»±a chọn Ä‘ã xuất hiện từ lâu. Khi có tác phẩm xấu Ä‘á»™c ra đời, hiển nhiên chúng ta cần phản ứng kịp thời, mạnh mẽ thông qua các phÆ°Æ¡ng tiện báo chí, truyền thông.

Điều tôi muốn nhấn mạnh là để phản bác các luận Ä‘iểm sai trái, thù địch trong văn học phải là người có nghề má»›i nhận diện và đấu tranh hiệu quả. Tác phẩm văn học là má»™t cấu trúc vá»›i nhiều thành tố hòa quyện, phải cẩn thận “bóc tách”, phân tích kỹ các thủ pháp nghệ thuật, hình tượng nhân vật, bối cảnh không gian, thời gian. Mục Ä‘ích cuối cùng là nhận diện Ä‘úng tác phẩm xấu Ä‘á»™c, tránh việc “chụp mÅ©” thiếu hiểu biết, phản tác dụng, nhất là tránh thu hút sá»± tò mò, hiếu kỳ của công chúng.

Trong bối cảnh hiện nay, việc phát huy vai trò của các há»™i văn học-nghệ thuật để nắm bắt tâm tÆ° nguyện vọng, định hÆ°á»›ng tÆ° tưởng cho các nhà văn là hết sức cần thiết. Ngoài má»™t số nhà văn Ä‘ã lạc lối vào hàng ngÅ© những kẻ phản Ä‘á»™ng, má»™t số nhà văn khác thá»±c ra chỉ là a dua, thiếu bản lÄ©nh chính trị hoặc là cá»±c Ä‘oan, đề cao “cái tôi” thái quá, thích nói ngược mọi chuyện, kể cả sá»± thật lịch sá»­. Do vậy, lãnh đạo các há»™i văn nghệ cần trao đổi thường xuyên để Ä‘á»™ng viên các nhà văn giữ vững bản lÄ©nh, lập trường tÆ° tưởng, không trá»±c tiếp sáng tác hoặc cổ xúy xu thế sáng tác “giải thiêng” lịch sá»­; thay vào Ä‘ó, tích cá»±c sáng tác nhiều tác phẩm giá trị về cuá»™c kháng chiến chống Mỹ, cứu nÆ°á»›c.

Điều quan trọng nhất là phải giúp các nhà văn luôn tá»± hào sâu sắc về lịch sá»­, nhận thấy sứ mệnh sáng tạo để xứng tầm vá»›i hiện thá»±c lá»›n lao của cuá»™c chiến tranh thần thánh của dân tá»™c ta. Có tác phẩm giá trị, phù hợp vá»›i quan Ä‘iểm chính thống sẽ góp phần “lấy cái đẹp dẹp cái xấu”, qua Ä‘ó góp phần nuôi dưỡng những giá trị lịch sá»­ tốt đẹp cho Ä‘á»™c giả.

Nuôi dưỡng cảm hứng tá»± hào viết về cuá»™c kháng chiến thần thánh của dân tá»™c

PV: DÆ° luận cho rằng sau thành tá»±u của thế hệ nhà văn lừng danh từng trá»±c tiếp tham gia cuá»™c kháng chiến chống Mỹ, cứu nÆ°á»›c, thế hệ nhà văn kế cận sẽ bị “ngợp”, rồi “hụt hÆ¡i” trong sáng tạo. Đồng chí suy nghÄ© gì về sá»± lo ngại này?

Thượng tá, nhà văn Phùng Văn Khai: Các nhà văn trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nÆ°á»›c Ä‘ã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh được giao. Chúng ta không thể Ä‘òi hỏi họ nhiều hÆ¡n nữa, nhất là khi Ä‘a số nhà văn thời chiến nay tuổi Ä‘ã cao, sức sáng tạo ít nhiều giảm sút.

Tôi cho rằng chúng ta cần đặt niềm tin vào tài năng của thế hệ nhà văn Ä‘Æ°Æ¡ng đại. Họ chÆ°a có nhiều sáng tác về cuá»™c kháng chiến chống Mỹ, cứu nÆ°á»›c, có thể họ chÆ°a có cảm hứng sáng tạo đủ lá»›n. Họ không có trải nghiệm thá»±c tế nhÆ° thế hệ nhà văn Ä‘i trÆ°á»›c, có lẽ vì thế nên nhiều cây bút chÆ°a muốn viết những Ä‘iều mà họ chÆ°a thật sá»± am hiểu. Do vậy, họ cần thời gian để tìm hiểu, suy tÆ° về hiện thá»±c lá»›n lao, kỳ vÄ© của cuá»™c chiến tranh vÄ© đại của dân tá»™c ta.

Khi Ä‘ã viết về má»™t giai Ä‘oạn lịch sá»­, các sá»± kiện, nhân vật, nếu nhÆ° không muốn nói là cả kết cục Ä‘ã có sẵn, sẽ tạo ra má»™t bất lợi cho người viết. NhÆ°ng nếu đặt ngược vấn đề là làm sao để kể lại má»™t câu chuyện mà ai cÅ©ng biết kết thúc sao cho hấp dẫn cÅ©ng là má»™t thá»­ thách thú vị rất Ä‘áng để người cầm bút chinh phục. Điều chúng ta cần làm hiện nay là nuôi dưỡng cảm hứng niềm tá»± hào, niềm Ä‘am mê sáng tác về đề tài cuá»™c kháng chiến thần thánh của dân tá»™c, từ Ä‘ó tạo sức hút, sức hấp dẫn để các nhà văn Ä‘Æ°Æ¡ng đại hào hứng cầm bút khai phá về đề tài này.

PV: Về lâu về dài, để có thêm nhiều sáng tác có giá trị về đề tài LLVT-CTCM, theo đồng chí, chúng ta cần chú trọng những vấn đề gì?

Thượng tá, nhà văn Phùng Văn Khai: Muốn có tác phẩm lá»›n về đề tài LLVT-CTCM, xứng tầm vá»›i sá»± hy sinh to lá»›n của thế hệ cha ông, chúng ta cÅ©ng nên kiên trì chờ đợi sá»± xuất hiện của những cây bút tài năng. Tất nhiên, tài năng văn chÆ°Æ¡ng không phải muốn là có. Việc nhà văn viết nhÆ° thế nào, thành công hay không còn phụ thuá»™c vào khả năng thiên phú, bản sắc văn phong và sá»± sáng tạo, sức tưởng tượng của má»—i người viết.

Các nhà nghiên cứu văn học Ä‘ã Ä‘úc kết ra má»™t giải pháp có tính quy luật, Ä‘ó là cần chủ Ä‘á»™ng tạo ra môi trường sáng tạo thật sá»± thuận lợi để tạo cú hích cho tác phẩm giá trị ra đời. Má»™t trong những tác phẩm văn chÆ°Æ¡ng viết về cuá»™c kháng chiến chống Mỹ, cứu nÆ°á»›c tạo được tiếng vang gần Ä‘ây là tiểu thuyết “MÆ°a đỏ” của nhà văn Chu Lai. Tổng cục Chính trị Quân Ä‘á»™i nhân dân Việt Nam, thông qua Nhà xuất bản Quân Ä‘á»™i nhân dân Ä‘ã đầu tÆ° chiều sâu cho nhà văn Chu Lai sáng tác. Nhà văn Chu Lai có Ä‘iều kiện tách mình ra khỏi đời sống thường nhật để hoàn thành cuốn tiểu thuyết giá trị, khi ông được tham dá»± nhiều trại sáng tác trong nhiều tháng trời. Vì vậy, ông Ä‘ã cho ra đời tiểu thuyết “MÆ°a đỏ” thu hút Ä‘ông đảo bạn đọc và được giá»›i chuyên môn Ä‘ánh giá cao.

Trong tình hình hiện nay, theo tôi, các cÆ¡ quan liên quan cần “chọn mặt gá»­i vàng”, đầu tÆ° tối Ä‘a để các nhà văn có đủ Ä‘iều kiện cần thiết, phát huy hết tài năng. Không nên đầu tÆ° dàn trải, nhỏ giọt, vì làm nhÆ° thế thường chỉ cho ra đời những tác phẩm “đọc được” nhÆ°ng khó có tác phẩm ấn tượng, có sức lan tỏa mạnh mẽ. Ngoài ra, việc tổ chức những cuá»™c thi sáng tác văn học dài hÆ¡i về đề tài LLVT- CTCM nói chung, về cuá»™c kháng chiến chống Mỹ, cứu nÆ°á»›c nói riêng, cÅ©ng cần được tính đến trong thời gian tá»›i.

PV: Trân trọng cảm Æ¡n đồng chí!

Theo Nhóm phóng viên VÄ‚N HÓA (thá»±c hiện)/Báo QĐND

https://www.qdnd.vn/phong-chong-tu-dien-bien-tu-chuyen-hoa/khong-duoc-loi-dung-van-chuong-de-xoa-nhoa-ban-chat-cuoc-khang-chien-vi-dai-cua-dan-toc-bai-4-trao-truyen-tu-hao-cho-cac-the-he-nguoi-viet-ve-chien-cong-da-di-vao-lich-su-the-gioi-tiep-theo-va-het-825876