Vá»›i truyền thống hiếu học từ gia Ä‘ình, chàng thanh niên Nguyá»…n Tất Thành ham học hỏi, tìm hiểu những Ä‘iều má»›i lạ. Khi rời Tổ quốc tìm đường cứu nÆ°á»›c vào năm 1911, Nguyá»…n Tất Thành Ä‘ã chọn các nÆ°á»›c phÆ°Æ¡ng Tây vá»›i mong muốn thiết thá»±c: “Tôi muốn Ä‘i ra ngoài, xem nÆ°á»›c Pháp và các nÆ°á»›c khác. Sau khi xem xét họ làm thế nào, tôi sẽ trở về giúp đồng bào ta”. Khi trở thành lãnh tụ Nguyá»…n Ái Quốc, vá»›i Người, cuá»™c đấu tranh chống lại ách áp bức của thá»±c dân để giành lại tá»± do, Ä‘á»™c lập, giành lại quyền con người bao gồm cả việc nâng cao dân trí, nắm vững những tri thức của nhân loại.

Chỉ má»™t ngày sau khi đọc bản Tuyên ngôn Độc lập khai sinh ra nÆ°á»›c Việt Nam Dân chủ cá»™ng hòa, ngày 3/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Má»™t dân tá»™c dốt là má»™t dân tá»™c yếu”. Ngay từ những ngày đầu xây dá»±ng chính quyền nhân dân, Người coi nâng cao dân trí là má»™t nhiệm vụ quan trọng vừa cấp bách, vừa lâu dài. Người xác định: “Má»™t trong những công việc phải thá»±c hiện cấp tốc trong lúc này là nâng cao dân trí”[1]. Trong những ngày tháng gian nan vừa kháng chiến vừa kiến quốc, việc ra sức học tập để xóa nạn mù chữ - diệt “giặc dốt”, được coi nhÆ° má»™t công tác quan trọng không kém chống giặc ngoại xâm và “giặc Ä‘ói”.

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn trân trọng trí thức - những người nắm được nhiều tri thức. Người coi Ä‘ây là nguồn vốn trí tuệ quý của dân tá»™c, của kháng chiến.

TrÆ°á»›c năm 1945, thá»±c dân Pháp Ä‘ã có chính sách Ä‘ào tạo Ä‘á»™i ngÅ© trí thức bản địa vá»›i mục Ä‘ích phục vụ cho họ. NhÆ°ng nhiều người trong số Ä‘ó Ä‘ã đứng về phía cách mạng, sá»­ dụng những kiến thức của mình nhÆ° má»™t vÅ© khí trong cuá»™c đấu tranh giành Ä‘á»™c lập, tá»± do cho dân tá»™c. Có thể kể đến những trí thức yêu nÆ°á»›c tiêu biểu, nhÆ°: Phan Văn Trường, Nguyá»…n An Ninh, Phạm Ngọc Thạch, Nguyá»…n Hữu Thọ… rồi sau này là Trần Đại NghÄ©a, Đặng Văn Ngữ, Tôn Thất Tùng… vá»›i sá»± ngưỡng má»™ rất lá»›n của nhân dân.

Đánh giá cao vai trò của trí thức, trân trọng “tìm người tài đức”, Người nói vá»›i quốc dân trên báo Cứu quốc: “Nhân tài nÆ°á»›c ta dù chÆ°a có nhiều lắm nhÆ°ng nếu chúng ta khéo lá»±a chọn, khéo phân phối, khéo dùng thì nhân tài càng ngày càng phát triển càng thêm nhiều”[2].

Trong hai cuá»™c kháng chiến chống thá»±c dân Pháp và đế quốc Mỹ, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần nhắc đến nhiệm vụ học tập để nâng cao trình Ä‘á»™ nhận thức, nắm vững khoa học kỹ thuật quân sá»± của các cấp chỉ huy và chiến sÄ©. Năm 1949, Người căn dặn: “Quân nhân phải biết võ, phải biết văn, võ là nhÆ° tay phải, văn là nhÆ° tay trái của quân nhân. Biết võ, biết văn, má»›i là quân nhân hoàn toàn. Muốn biết thì phải thi Ä‘ua học.

Học không bao giờ cùng.

Học mãi để tiến bá»™ mãi.

Càng tiến bá»™, càng thấy cần phải học thêm”[3].

Từ những năm đầu tiên xây dá»±ng chủ nghÄ©a xã há»™i ở miền bắc và cả trong những năm chiến tranh ác liệt ở miền nam, Đảng và Nhà nÆ°á»›c ta thường xuyên gá»­i những sinh viên xuất sắc, những cán bá»™ khoa học trẻ đầy triển vọng Ä‘i học tập ở nÆ°á»›c ngoài để nắm bắt những tri thức khoa học kỹ thuật tiên tiến phục vụ trá»±c tiếp cho cuá»™c đấu tranh thống nhất đất nÆ°á»›c và công cuá»™c dá»±ng xây đất nÆ°á»›c sau này.

Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần đến thăm các Ä‘Æ¡n vị bá»™ Ä‘á»™i. Người khen ngợi, Ä‘á»™ng viên chiến sÄ© làm chủ các phÆ°Æ¡ng tiện kỹ thuật hiện đại để sáng tạo cách Ä‘ánh của Việt Nam, làm mất Æ°u thế những phÆ°Æ¡ng tiện kỹ thuật hiện đại của địch. Thá»±c tế lịch sá»­ của cả hai cuá»™c kháng chiến chống xâm lược trong thế ká»· 20 của Việt Nam Ä‘ã chứng minh rằng sức mạnh trí tuệ của dân tá»™c được phát huy mạnh mẽ trong Ä‘iều kiện chiến trường Việt Nam Ä‘ã thắng được các Æ°u thế chiến tranh hiện đại của hai cường quốc. Trong thế ká»· 20, bản lÄ©nh văn hóa của dân tá»™c khi hấp thụ thêm những thành tá»±u khoa học kỹ thuật hiện đại Ä‘ã tỏ rõ sức mạnh.

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người nhận thấy rõ, Ä‘ánh giá Ä‘úng và khÆ¡i nguồn mạnh mẽ sức mạnh trí tuệ của dân tá»™c trong cuá»™c đấu tranh giành và giữ Ä‘á»™c lập, tá»± do. Người căn dặn: “Xã há»™i càng Ä‘i tá»›i, công việc càng nhiều, máy móc càng tinh xảo. Mình mà không chịu học thì lạc hậu, mà lạc hậu là bị Ä‘ào thải, tá»± mình Ä‘ào thải mình”[4]. Người xác định rõ: “Trình Ä‘á»™ văn hóa của nhân dân nâng cao sẽ giúp chúng ta đẩy mạnh công cuá»™c khôi phục kinh tế, phát triển dân chủ. Nâng cao trình Ä‘á»™ văn hóa của nhân dân cÅ©ng là má»™t việc cần thiết để xây dá»±ng nÆ°á»›c ta thành má»™t nÆ°á»›c hòa bình, thống nhất, Ä‘á»™c lập, dân chủ và giàu mạnh”[5].

Đối vá»›i Chủ tịch Hồ Chí Minh, học tập là công việc thường xuyên của má»—i người dù ở cÆ°Æ¡ng vị nào nếu muốn mình luôn tiến bá»™. Học tập phải gắn liền vá»›i Ä‘á»™ng cÆ¡, mục Ä‘ích Ä‘úng đắn - học để phục vụ nhân dân, phục vụ cách mạng. Muốn học tập có kết quả tốt cần học tập toàn diện, học tập có phÆ°Æ¡ng pháp, lý luận phải gắn vá»›i thá»±c tiá»…n. Người đặt câu hỏi và trả lời: “Học ở Ä‘âu? Học ở trường, học ở sách vở, học lẫn nhau và học nhân dân, không học nhân dân là má»™t thiếu sót rất lá»›n”[6].

Chủ tịch Hồ Chí Minh Ä‘ã nêu tấm gÆ°Æ¡ng sáng về tinh thần học tập không ngừng nghỉ, mẫu má»±c thá»±c hiện phÆ°Æ¡ng châm học tập suốt đời. Việc học của má»—i người nhằm nâng cao trình Ä‘á»™ tri thức, mở rá»™ng hiểu biết của mình nhÆ°ng cÅ©ng đồng thời để hoàn thành công tác cách mạng. “Học để làm việc, làm người, làm cán bá»™. Học để phụng sá»± Đoàn thể, phụng sá»± giai cấp và nhân dân, phụng sá»± Tổ quốc và nhân loại”[7].

Chủ tịch Hồ Chí Minh là tấm gÆ°Æ¡ng vÄ© đại học tập không ngừng và để lại má»™t di sản tÆ° tưởng về giáo dục toàn diện, định hÆ°á»›ng nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài. Tấm gÆ°Æ¡ng Ä‘ó, tÆ° tưởng Ä‘ó, định hÆ°á»›ng Ä‘ó là khởi nguồn để khÆ¡i dậy tinh thần tá»± tin, tá»± chủ, tá»± hào dân tá»™c; hiện thá»±c hóa khát vọng phát triển đất nÆ°á»›c hòa bình, phồn vinh, hạnh phúc, văn minh nhÆ° tâm nguyện của Người.

[1]Hồ Chí Minh: Toàn tập. Nxb Chính trị quốc gia, Hà Ná»™i, 2011, t.4, tr.40.

[2]Hồ Chí Minh: sÄ‘d, t.4, tr.114.

[3]Hồ Chí Minh: sÄ‘d, t.6, tr.61.

[4]Hồ Chí Minh: sÄ‘d, t.12, tr.333.

[5]Hồ Chí Minh: sÄ‘d, t.10, tr.458 - 459.

[6]Hồ Chí Minh: sÄ‘d, t.6, tr.361.

[7]Hồ Chí Minh: sÄ‘d, t.6, tr.208.