AI há»— trợ trong quy trình sản xuất tin tức. Ảnh minh họa

AI há»— trợ sáng tác dá»… gặp những rủi ro về thông tin

Công nghệ số và AI Ä‘ang tạo ra má»™t làn sóng thay đổi trong báo chí hiện đại. Sá»± chuyển đổi sang các nền tảng kỹ thuật số không chỉ làm thay đổi cách thức sản xuất và tiêu thụ tin tức mà còn đặt ra những thách thức má»›i về tính minh bạch, sá»± trung thá»±c và Ä‘á»™ tin cậy của ná»™i dung.

Việc sá»­ dụng AI không chỉ gây ra rủi ro về pháp lý mà còn đạo đức người làm báo. Thứ được cho là các nguyên tắc và quy tắc ứng xá»­ nghề nghiệp mà các nhà báo và những người hoạt Ä‘á»™ng trong lÄ©nh vá»±c báo chí phải tuân thủ.

Trong lịch sá»­ phát triển của báo chí, những quy tắc đạo đức trong báo chí được đề cập đến từ rất sá»›m, ngay từ thế ká»· 17 ở vÆ°Æ¡ng quốc Anh Ä‘ã đề ra quy tắc vá»›i việc người làm báo phải tuân thủ các chuẩn má»±c nhÆ° “tính công bằng, nói sá»± thật và quan sát khách quan”.

Cho đến ngày nay, nhiều bá»™ quy tắc đạo đức cho nghề báo Ä‘ã được đề cập đến ở các quốc gia và tổ chức nghề nghiệp, về cÆ¡ bản các nguyên tắc đạo đức cốt lõi đối vá»›i nghề báo thống nhất bao gồm: Tôn trọng sá»± thật và biết rõ nguồn gốc; Bản lÄ©nh và công bằng trong tác nghiệp; Tuân thủ bí mật nghề nghiệp; Tôn trọng quyền riêng tÆ°; Không phân biệt hoặc định kiến; Khách quan và không vụ lợi.

Để tuân thủ các quy tắc đạo đức trên, Ä‘òi hỏi các nhà báo và những người làm việc trong lÄ©nh vá»±c báo chí phải xác minh rõ ràng và kiểm soát chặt chẽ từ nguồn thông tin đầu vào đến việc cẩn thận. Luôn tuân thủ quy trình nghiêm ngặt trong biên tập, tạo lập các sản phẩm truyền thông và truyền tải đến người nhận, đồng thời cÅ©ng phải có lập trường đạo đức cá nhân vững vàng.

Thạc sỹ Nguyá»…n Thị Thanh Nhàn - Khoa Chính trị học, Học viện Báo chí và tuyên truyền cho biết, khi người làm báo ứng dụng AI vào sáng tác hoặc dùng AI há»— trợ sáng tác má»™t tác phẩm báo chí, họ sẽ gặp những rủi ro khi thông tin hay thông Ä‘iệp được trình bày không khách quan, đầy đủ, bị bóp méo. Nguyên nhân xuất phát từ nguồn dữ liệu đầu vào và cách thức AI học hỏi, phân tích từ dữ liệu.

“Nếu dữ liệu đầu vào phản ánh những định kiến xã há»™i sẵn có (định kiến về chủng tá»™c, giá»›i tính, tình trạng kinh tế xã há»™i), AI sẽ phản ánh nó ra ở các kết quả. Thậm chí phức tạp hÆ¡n, hệ thống AI không chỉ sao chép hoặc củng cố thiên kiến trong dữ liệu gốc mà còn có thể kết hợp lại và tạo ra những thiên kiến má»›i. NhÆ° vậy, trong trường hợp này, sá»± thiên vị truyền thông không chỉ đến từ nhà báo, hãng truyền thông mà còn xuất phát từ kỹ sÆ°, công ty công nghệ và chính bản thân quá trình xá»­ lý kỹ thuật của AI”, thạc sỹ Nguyá»…n Thị Thanh Nhàn chia sẻ.

Cần có hÆ°á»›ng dẫn rõ ràng về các tiêu chuẩn đạo đức

Không chỉ tạo ra thông tin sai lệch, khi cÆ¡ quan báo chí sá»­ dụng AI còn tạo ra thách thức về bảo vệ quyền riêng tÆ°, khi AI thu thập dữ liệu cá nhân trên bình diện rá»™ng. Các công cụ AI cần lượng dữ liệu lá»›n để huấn luyện và hoạt Ä‘á»™ng. Báo chí có thể sá»­ dụng AI để phân tích dữ liệu không chỉ từ các nguồn công khai (mạng xã há»™i, diá»…n Ä‘àn, website). Quá trình này có thể thu thập vô số thông tin cá nhân, kể cả những thông tin nhạy cảm, mà chủ thể dữ liệu có thể không biết hoặc không đồng ý.

Để giải bài toán báo chí vừa tận dụng AI vừa không bị lệ thuá»™c AI, thạc sỹ Nguyá»…n Thị Thanh Nhàn gợi ý: Điều quan trọng đầu tiên là phải xây dá»±ng và thá»±c hành các tiêu chuẩn đạo đức trong tạo lập và sá»­ dụng AI trong lÄ©nh vá»±c báo chí và truyền thông; phải đề cao nguyên tắc: Minh bạch, Công lý và công bằng, Không gây hại và Tính chính trá»±c/bảo vệ dữ liệu. Các nguyên tắc đạo đức được luật hóa và hÆ°á»›ng dẫn thá»±c hành rá»™ng rãi có vai trò quan trọng hàng đầu trong giải quyết các thách thức liên quan đến định kiến, tin giả, bảo vệ quyền riêng tÆ° và bảo vệ nhóm đối tượng yếu thế. Bá»™ quy tắc đạo đức này cần được quy định và thá»±c hành rá»™ng rãi trong cả giá»›i học thuật, khoa học, nhà báo và các tòa soạn, hãng truyền thông lẫn chính quyền.
Thá»±c tế sá»± phát triển bùng nổ của AI trong báo chí cÅ©ng đặt ra nhiều câu hỏi về đạo đức nghề nghiệp. Khi các quyết định về ná»™i dung bị giao cho các thuật toán, việc kiểm soát và đảm bảo chất lượng thông tin trở thành má»™t thách thức.
Cùng quan Ä‘iểm về quan Ä‘iểm về việc này, nhà báo Đặng Sinh - biên tập viên, Báo Thanh Niên cho rằng: Để đảm bảo sá»± phát triển bền vững của báo chí trÆ°á»›c sá»± phát triển của trí tuệ nhân tạo, các cÆ¡ quan quản lý báo chí cần nhanh chóng có giải pháp tiếp cận, cập nhật và Ä‘Æ°a ra các quy định cụ thể liên quan đến việc ứng dụng AI đối vá»›i các cÆ¡ quan báo chí truyền thông và nhà báo. Cần có hÆ°á»›ng dẫn rõ ràng về các tiêu chuẩn đạo đức, chất lượng ná»™i dung và việc xá»­ lý thông tin tá»± Ä‘á»™ng nhằm giảm thiểu những rủi ro và bảo vệ Ä‘á»™c giả cÅ©ng nhÆ° uy tín của báo chí.

“Sá»± chuyển giao quyền sáng tạo từ con người sang máy móc cÅ©ng khiến báo chí đối mặt vá»›i nguy cÆ¡ mất bản sắc và dần bị lệ thuá»™c vào công nghệ. Nếu các nhà báo chỉ còn vai trò nhập dữ liệu, ra các lệnh cho AI, họ có thể trở thành những người máy trong lÄ©nh vá»±c sáng tạo. Điều này không chỉ làm giảm giá trị thá»±c sá»± của nghề báo mà còn khiến Ä‘á»™c giả không còn nhận thấy sá»± khác biệt trong cách thức truyền tải thông tin giữa các cÆ¡ quan báo chí”, nhà báo Đặng Sinh nhấn mạnh.

Theo Báo NB&CL

https://congluan.vn/su-dung-ai-trong-hoat-dong-bao-chi-nhung-thach-thuc-moi-ve-tinh-minh-bach-su-trung-thuc-10292509.html