Nhờ công nghệ AI và báo chí dữ liệu giúp má»—i cÆ¡ quan báo chí có nâng cao khả năng phân tích dữ liệu phản hồi từ công chúng. Ảnh minh họa

Số hóa dữ liệu để xây dá»±ng mô hình dữ liệu lá»›n cho tòa soạn

Ká»· niệm 100 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam là dịp để cùng nhau nhìn lại hành trình má»™t thế ká»· báo chí cách mạng phụng sá»± Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Đây cÅ©ng là cÆ¡ há»™i để má»—i cÆ¡ quan báo chí xác định rõ về tầm quan trọng của việc đổi má»›i công nghệ vá»›i những giải pháp mang tính chiến lược, để báo chí bÆ°á»›c vào ká»· nguyên má»›i.

Trong nhiều giải pháp về công nghệ, hiện đại hóa mô hình hoạt Ä‘á»™ng, đổi má»›i báo Ä‘iện tá»­ tạo sá»± hấp dẫn cho bạn đọc, phát triển báo chí dữ liệu sẽ là má»™t phần không thể thiếu trong má»—i tòa soạn.

Báo chí dữ liệu là má»™t lÄ©nh vá»±c má»›i mẻ nhÆ°ng là nguồn tài nguyên quý giá trong dòng chảy thông tin mà nhiều cÆ¡ quan báo chí thường vô tình lãng quên. Thông tin về các lÄ©nh vá»±c, các sá»± kiện, hình ảnh, video… là những dữ liệu quý được các cÆ¡ quan báo chí sá»­ dụng qua nhiều năm nhÆ°ng nếu không có hệ thống lÆ°u giữ, không biết phân loại, phân tích, khai thác vận hành sẽ dá»… bị lãng quên trong dòng chảy tin tức vô định.

Bằng cách khai thác sức mạnh của con số và thuật toán, báo chí dữ liệu sẽ mở ra góc nhìn má»›i mẻ, Ä‘a chiều, có sá»± biến Ä‘á»™ng và giải mã những vấn đề phức tạp của xã há»™i, chính trị, kinh tế... Mọi thứ đều được thể hiện bằng những con số thống kê cụ thể thay vì chỉ Ä‘ánh giá chung chung mang tính cảm tính, thiếu khách quan.

Ngoài ra, báo chí nhờ công nghệ AI và báo chí dữ liệu cÅ©ng má»—i cÆ¡ quan báo chí có nâng cao khả năng phân tích dữ liệu phản hồi từ công chúng, xu hÆ°á»›ng ngành hoặc hành vi tiêu dùng để đề xuất các chiến dịch phù hợp – Ä‘iều vốn Ä‘òi hỏi nhiều thời gian và nguồn lá»±c khi con con người đảm nhiệm.

Thá»±c tế Ä‘ã có nhiều cÆ¡ quan báo chí Ä‘i tắt Ä‘ón đầu, vận dụng linh hoạt những công nghệ tiên tiến vào hoạt Ä‘á»™ng, má»™t số cÆ¡ quan báo chí của trong nÆ°á»›c Ä‘ã phối hợp vá»›i những công ty công nghệ về dữ liệu của người Việt để xây dá»±ng và hình thành nên hệ thống quản lý, khai thác, sá»­ dụng dữ liệu của riêng tòa soạn mình. Rất nhiều Ä‘Æ¡n vị xác định trong chuyển đổi số và xây dá»±ng tòa soạn thông minh, dữ liệu Ä‘óng vai trò rất quan trọng, là tài sản, tài nguyên và là Ä‘iều kiện tiên quyết để thá»±c hiện chuyển đổi số. Việc phát triển báo chí dữ liệu là Ä‘iều kiện tiên quyết để hÆ°á»›ng đến sá»± phát triển ổn định và bền vững cho má»—i tòa soạn.

PGS.TS Nguyá»…n Thành Lợi, Tổng Biên tập Báo Kinh tế & Đô thị cho biết, trong những năm gần Ä‘ây chúng tôi Ä‘ã tập trung đầu tÆ° hệ thống lÆ°u trữ cho hệ thống dữ liệu ná»™i bá»™, lÆ°u trữ ảnh báo chí, xây dá»±ng được cÆ¡ sở dữ liệu cho báo Ä‘iện tá»­, báo in và các ấn phẩm phục vụ tốt cho mô hình tòa soạn há»™i tụ. Hiện báo Ä‘ang tâÌ£p trung Ä‘âÌ€u tÆ° sản xuất các sản phẩm báo chí dữ liêÌ£u đồng thời Ä‘Æ°a cÆ¡ sở dữ liệu lên các nền tảng số.

“Năm 2025, chúng tôi phát triển và xây dá»±ng các sản phẩm báo chí số, nền tảng số, số hóa dữ liệu để xây dá»±ng mô hình dữ liệu lá»›n, từ Ä‘ó xây dá»±ng và triển khai mô hình kinh tế số, triển khai dịch vụ thu phí đọc báo dá»±a trên các nền tảng ICT của báo. Đồng thời, xây dá»±ng các công cụ thu thập dữ liệu, Ä‘ánh giá, dá»± báo, theo dõi, giám sát chất lượng báo chí. Hình thành trung tâm dữ liệu Kinh tế & Đô thị, xây dá»±ng các dịch vụ để chuyển hóa dữ liệu phục vụ phát triển kinh tế số” PGS,TS Nguyá»…n Thành Lợi chia sẻ thêm.

Ngoài Báo Kinh tế & Đô thị, nhiều cÆ¡ quan báo chí khác cÅ©ng xây dá»±ng hệ thống dữ liệu vào hoạt Ä‘á»™ng của tòa soạn. Gần Ä‘ây nhân dịp ká»· niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nÆ°á»›c, Báo Sài Gòn Giải Phóng (SGGP) chính thức ra mắt công trình báo chí dữ liệu. Công trình sá»­ dụng các công cụ AI để số hóa, phân tích và trình bày dữ liệu, từ chuyển văn bản thành âm thanh, khôi phục các trang báo bị hỏng, đến nhận diện đặc trÆ°ng hình ảnh và tìm kiếm nhanh thông tin. Công trình được trình bày dÆ°á»›i nhiều hình thức Ä‘a phÆ°Æ¡ng tiện nhÆ° Longform, Infographic và video, giúp bạn đọc dá»… dàng tiếp cận thông tin và trải nghiệm.

Báo chí dữ liệu xu hÆ°á»›ng không thể đảo ngược

Không thể phủ nhận việc ứng dụng báo chí dữ liệu vào đời sống, tuy nhiên mọi thứ đều có tồn tại bên cạnh những mặt tích cá»±c mà công nghệ mang lại. Nhờ dữ liệu, người làm báo có thể tạo bài viết nhanh chóng từ dữ liệu lá»›n, nhÆ°ng ná»™i dung bài viết mà công cụ tạo ra thường khô cứng, thiếu chiều sâu phân tích, ngôn ngữ khuôn mẫu và không tạo được kết nối cảm xúc vá»›i Ä‘á»™c giả.

Nhận định về việc này, ThS. Nguyá»…n PhÆ°Æ¡ng Anh – Học viện Báo chí và Tuyên truyền chia sẻ: Mặc dù AI có thể thay thế con người ở khâu trình bày dữ liệu, nhÆ°ng nó chÆ°a đủ khả năng thay thế tÆ° duy phản biện, cái nhìn nhân văn và đạo đức nghề nghiệp của nhà báo. Vấn đề đặt ra là làm sao để khai thác AI hiệu quả, mà vẫn giữ được bản lÄ©nh, trách nhiệm và đạo đức người làm báo trong ká»· nguyên số.

ThS. Nguyá»…n PhÆ°Æ¡ng Anh nhận định: “Về bản chất, AI chỉ có thể tạo ra phản hồi dá»±a trên kho dữ liệu Ä‘ã được Ä‘Æ°a vào, hoàn toàn thiếu cảm xúc con người hay nhận thức sâu sắc về bối cảnh lịch sá»­, kinh tế, văn hóa, xã há»™i cụ thể, không có lý tưởng báo chí, không có sá»± nhạy cảm chính trị, càng không mang trong mình các giá trị nhân văn hay ý thức trách nhiệm xã há»™i nhÆ° nhà báo, những lao Ä‘á»™ng sống gắn bó trá»±c tiếp vá»›i thá»±c tiá»…n đời sống”.

Thá»±c tế cho thấy, các hệ thống AI có thể tá»± Ä‘á»™ng tạo ná»™i dung dá»±a trên dữ liệu đầu vào, nhÆ°ng lại không có khả năng thẩm định giá trị đạo đức, Ä‘á»™ tin cậy của nguồn tin hay bối cảnh lịch sá»­, xã há»™i cụ thể. Điều này dá»… dẫn đến việc lan truyền thông tin sai lệch, tin giả, tin giật gân hoặc ná»™i dung phiến diện, phân biệt gây tổn thÆ°Æ¡ng đến tổ chức, cá nhân.

Có thể nói, việc sá»­ dụng báo chí dữ liệu sẽ là xu hÆ°á»›ng không thể đảo ngược vá»›i má»—i cÆ¡ quan báo chí. Tuy nhiên, Ä‘iều quan trọng nhất là sá»­ dụng nhÆ° thế nào, việc Ä‘ào tạo, hÆ°á»›ng dẫn cho người làm báo xây dá»±ng kho dữ liệu và khai thác bài bản, tạo ra hiệu quả cao ra sao.

Để giải quyết bài toán này, Tiến sÄ© LÆ°Æ¡ng Đông SÆ¡n, giảng viên Viện Báo chí - Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho rằng: “Cần bổ sung các môn học, khóa học chuyên sâu về báo chí dữ liệu và phân tích dữ liệu lá»›n. Trong ká»· nguyên số, dữ liệu trở thành "nguyên liệu" quan trọng cho mọi hoạt Ä‘á»™ng báo chí. ChÆ°Æ¡ng trình Ä‘ào tạo bồi dưỡng sẽ giúp người làm báo, sinh viên báo chí thành thạo trong việc thu thập dữ liệu từ nhiều nguồn và xá»­ lý dữ liệu, phân tích dữ liệu bằng các công cụ thống kê và trí tuệ nhân tạo. Có nhÆ° vậy má»›i trá»±c quan hóa dữ liệu thành biểu đồ và đồ họa thông tin và cuối cùng là kể chuyện bằng dữ liệu má»™t cách hấp dẫn”.

Trong ká»· nguyên số, dữ liệu trở thành nguồn tài nguyên quý giá để phát hiện các xu hÆ°á»›ng, các thông tin ẩn hoặc các mẫu hành vi của công chúng. Má»—i nhà báo cần có khả năng khai thác, xá»­ lý và phân tích dữ liệu từ các nguồn khác nhau nhÆ° mạng xã há»™i, cÆ¡ sở dữ liệu công khai, hoặc dữ liệu thu thập qua các hệ thống tá»± Ä‘á»™ng.

Điều này Ä‘òi hỏi kiến thức về các phÆ°Æ¡ng pháp thống kê, phân tích dữ liệu, cÅ©ng nhÆ° kỹ năng sá»­ dụng các công cụ, phần mềm phân tích dữ liệu chuyên dụng. Chỉ nhÆ° vậy các nhà báo, phóng viên má»›i có thể tạo ra các ná»™i dung có chiều sâu, chính xác, phản ánh Ä‘úng các xu hÆ°á»›ng Ä‘ang diá»…n ra, giúp Ä‘á»™c giả hiểu rõ hÆ¡n về các vấn đề phức tạp.

Theo Báo NB&CL

https://congluan.vn/bao-chi-du-lieu-gop-phan-dinh-hinh-tuong-lai-cua-bao-chi-trong-ky-nguyen-so-10294148.html