Nhà báo Thôi Hữu (1919 -1950) thời kỳ làm Báo Vệ Quốc Quân. Ảnh tÆ° liệu. 

Theo thống kê trong cuốn “CHÂN DUNG CÁC NHÀ BÁO LIỆT SĨ” do Há»™i Nhà báo Việt Nam tái xuất bản má»›i Ä‘ây, chỉ tính đến năm 1979, cả nÆ°á»›c có hÆ¡n 400 nhà báo Ä‘ã hy sinh trên các chiến trường ác liệt chống thá»±c dân, đế quốc xâm lược và khi làm nhiệm vụ quốc tế tại Lào, Campuchia…, Ä‘em đến những bản tin, bài phóng sá»±, bức ảnh nóng hổi, mang tính thời sá»± và chủ nghÄ©a anh hùng cách mạng của quân và dân ta. Kể từ khi Đảng ta và báo chí cách mạng còn hoạt Ä‘á»™ng bí mật, đến kháng chiến chống thá»±c dân Pháp vá»›i thắng lợi lịch sá»­ của chiến dịch Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn Ä‘á»™ng địa cầu”, rồi kháng chiến chống Mỹ xâm lược, giải phóng miền Nam thống nhất đất nÆ°á»›c bằng chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sá»­ vào ngày 30-4-1975.

Qua nghiên cứu cuốn “CHÂN DUNG CÁC NHÀ BÁO LIỆT SĨ” nói trên, trong số 400 nhà báo liệt sÄ© trên cả nÆ°á»›c, riêng ở Thanh Hóa Ä‘ã có 34 nhà báo hi sinh! Tôi vẫn nhá»›, trong những năm Ä‘ang công tác, vá»›i ý thức trách nhiệm của mình, tôi cùng má»™t số phóng viên báo Thanh Hóa và cán bá»™ văn phòng Há»™i Nhà báo tỉnh, bố trí Ä‘i gặp gỡ trá»±c tiếp má»™t số thân nhân, gia Ä‘ình nhà báo liệt sÄ© ở cÆ¡ sở. Thá»±c tế thì con số các nhà báo liệt sÄ© ở tỉnh ta còn cao hÆ¡n 34 trường hợp Ä‘ã được thống kê, do má»™t số đến nay vẫn chÆ°a tìm được hài cốt, hoặc do các Ä‘Æ¡n vị cÅ© của các nhà báo Ä‘ó Ä‘ã giải thể, không còn địa chỉ chính xác để tra cứu ...!

Có dịp tìm hiểu thêm quá trình hoạt Ä‘á»™ng, trưởng thành, lý tưởng cách mạng cao đẹp của các nhà báo liệt sÄ© cÅ©ng nhÆ° hoàn cảnh gia Ä‘ình của họ, chúng tôi hết sức khâm phục, cảm Ä‘á»™ng  và cảm thấy càng phải tri ân các nhà báo liệt sÄ© quê Thanh. Có thể nói, Ä‘ó là những anh hùng, tấm gÆ°Æ¡ng mãi mãi sáng ngời vá»›i tất cả chúng ta, chứ không riêng gì các đồng nghiệp báo chí!

TrÆ°á»›c tiên,  phải kể đến 2 nhà báo lá»›n là liệt sÄ© tiêu biểu, đồng thời là 2 nhà hoạt Ä‘á»™ng cách mạng xuất sắc ở tỉnh ta, là nhà báo Thôi Hữu và nhà báo Trần Mai Ninh.

Thôi Hữu, tên thật là Nguyá»…n Đắc Giá»›i ( bút danh Tân Sắc ), sinh năm 1914, quê huyện Hoằng Hóa, vào Đảng cá»™ng sản Đông DÆ°Æ¡ng 1943; thuá»™c biên chế báo Sá»± Thật, rồi báo Vệ Quốc quân; hy sinh ngày 16-12-1950 tại Việt Bắc trong lúc làm nhiệm vụ. Thời bấy giờ, Thôi Hữu, Tố Hữu là lá»›p nhà báo, nhà văn tiêu biểu của cách mạng tháng tám. Đến nay, nhiều người trong chúng ta vẫn nhá»› về câu chuyện tình bạn, tình đồng chí giữa 2 nhà báo lá»›n này, vào cuối năm 1943, khi Tố Hữu nhắc đến Thôi Hữu rằng: “ Nhá»› mày, nhá»› mãi mày, người đồng chí thủy chung. Nhá»› mãi tiếng cười khanh khách của mày trong má»™t buổi chiều buồn ở Thành phố Huế Ä‘au thÆ°Æ¡ng, bị chiếm Ä‘óng, những ngày Ä‘en tối nhất” (trích Hồi ký của đồng chí Tố Hữu xuất bản năm 1981).

Còn vá»›i nhà báo cách mạng Trần Mai Ninh, thì hẳn Ä‘ông đảo các nhà báo ở Thanh Hóa chúng ta đều biết đến sá»± nghiệp báo chí của con người nổi tiếng này, bởi tên Anh Ä‘ã và Ä‘ang được chọn mang tên “Giải báo chí Trần Mai Ninh” của tỉnh (theo Nghị quyết của Đại há»™i lần thứ nhất, thành lập Há»™i nhà báo tỉnh Thanh Hóa, tháng 6-1993 và được UBND tỉnh bảo trợ).

Trần Mai Ninh tên thật là Nguyá»…n Thường Khanh (bút danh Tô Chí, Mạc Đỗ, Hồng Diên), sinh 1917, tại Thành phố Thanh Hóa, tham gia hoạt Ä‘á»™ng báo chí 1937, hy sinh năm 1948 trong khi làm công tác tuyên truyền cách mạng tại vùng cá»±c Nam Trung bá»™. Ông từng tham gia viết bài, in báo, vẽ minh họa trên tờ Tá»± Do-tờ báo của Đảng bá»™ tỉnh Thanh Hóa năm 1940, cùng đồng chí Đặng Châu Tuệ - má»™t lãnh đạo chủ chốt của Đảng bá»™ tỉnh bấy giờ.

Tên tuổi của hai nhà báo Thôi Hữu và Trần Mai Ninh Ä‘ã được đặt tên cho má»™t trường học và má»™t đường phố của Thành phố Thanh Hóa.

Ngoài ra, chúng tôi còn biết cụ thể thêm về thân thế, sá»± nghiệp, hoàn cảnh gia Ä‘ình của các nhà báo liệt sÄ© khác ở tỉnh ta. DÆ°á»›i Ä‘ây, xin kể vắn tắt má»™t số trường hợp, Ä‘ó là: 

Nhà báo liệt sÄ© Nguyá»…n Đình Báu, sinh năm 1929, quê phường Nguyên Bình (Thị xã Nghi SÆ¡n hiện nay); tham gia hoạt Ä‘á»™ng cách mạng 1953, hoạt Ä‘á»™ng báo chí từ 1966, thuá»™c Thông tấn xã Giải Phóng, phân xã Trị Thiên- Huế; hi sinh tháng 6-1968 trong trận chống còn của Mỹ- ngụy, đến nay vẫn chÆ°a tìm được hài cốt! Đau Ä‘á»›n hÆ¡n, con trai anh là Nguyá»…n Đình Long vừa học xong lá»›p 12, tiếp chân bố vào miền Nam chiến đấu và hi sinh năm 1972, tại mặt trận Quảng Trị anh hùng(!).

Má»™t trường hợp nữa là  Nhà báo liệt sÄ© Phạm Quang Dụ. Anh sinh 1952, quê xã Định Tân, Yên Định, phóng viên báo Quân Giải phóng Trung trung bá»™ (Quân khu 5). Đang là sinh viên báo chí, trường Tuyên huấn T.W, tháng 2-1972, anh xung phong nhập ngÅ©, làm phóng viên mặt trận, tham gia chiến dịch Quảng Trị vá»›i quân hàm chuẩn úy, sau được Ä‘iều Ä‘á»™ng về mặt trận Quân khu 5 và hy sinh ngày 7-1-1975 tại Bình Định! Tháng 6-1997, chúng tôi đến thăm gia Ä‘ình liệt sÄ© Phạm Quang Dụ và có trao quà của báo Thanh Hóa, Há»™i Nhà báo tỉnh và Há»™i Nhà báo Việt Nam cho gia Ä‘ình. Đến nay, tôi vẫn nhá»› hình ảnh của hai ông bà thân sinh liệt sÄ©. Cả hai cụ lÆ°ng Ä‘ã còng, mắt Ä‘ã mờ và nhÆ° nhòe lệ, tay run run nhận quà của Ä‘oàn. Sau khi thắp nén nhang tại bàn thờ liệt sÄ©, chúng tôi xúc Ä‘á»™ng nói lời Ä‘á»™ng viên, an ủi 2 cụ. Và còn nhiều trường hợp nữa, song trong phạm vi bài viết, chúng tôi không có Ä‘iều kiện kể tiếp…

Tác giả của bài viết này, trong những năm miền Bắc Ä‘ang quyết liệt chống chiến tranh phá hoại của không quân, hải quân Mỹ và dồn sức chi viện miền Nam ruá»™t thịt chống Mỹ xâm lược; bản thân Ä‘ang làm báo ở Hà Ná»™i,từng được Ä‘iều Ä‘á»™ng Ä‘i làm phóng viên mặt trận tại Quảng Trị cùng má»™t số phóng viên báo Lao Ä‘á»™ng, Tiền phong… má»™t thời gian. Sau khi ta giành thắng lợi trong cuá»™c “đấu pháo” tại khu vá»±c Cồn Tiên - Dốc Miếu, bên bờ nam cầu Hiền LÆ°Æ¡ng (vÄ© tuyến 17), chúng tôi có cÆ¡ há»™i vượt sông Bến Hải về phía Tây để tiếp cận đường mòn Hồ Chí Minh. Tại Ä‘ây chúng tôi được chứng kiến những sÆ° Ä‘oàn chủ lá»±c từ miền Bắc Ä‘ang hành quân thần tốc vào chiến trường miền Nam. Trong chốc lát, tôi được tận mắt nhìn thấy các “anh lính” cổ Ä‘eo máy ảnh, tay cầm súng- Ä‘ó là các nhà báo được phân công theo các binh Ä‘oàn để làm nhiệm vụ của mình! Trong đầu tôi thoáng xuất hiện niềm vui đối vá»›i các đồng nghiệp ấy, bởi cÆ¡ há»™i này đối vá»›i giá»›i báo chí nói chung không phải ai cÅ©ng có được! Tuy nhiên, khi đất nÆ°á»›c Ä‘ã thống nhất và hòa bình, tôi băn khoăn nghÄ© ngợi “không rõ trong số các nhà báo ra trận Ä‘ó” hôm nay ai còn, ai mất (?!). Bởi, chiến tranh mà! Và, tôi thá»±c sá»± nghÄ© “chúng ta còn nợ các anh nhiều lắm, dù chúng ta Ä‘ã có cố gắng nhiều”!

Nhà báo LÆ°Æ¡ng VÄ©nh Lạng,

Nguyên TBT Báo Thanh Hóa, Nguyên Chủ tịch Há»™i nhà báo tỉnh/Nguoilambaothanhhoas.vn