Thảo luận về mục Ä‘ích của báo chí tại há»™i thảo JR3. Ảnh: Seeger Gray

Theo Báo cáo Tin tức Kỹ thuật số má»›i nhất, khoảng 40% người trên thế giá»›i chủ Ä‘á»™ng tránh tin tức, con số này ở Mỹ là 42%, ở Anh là 46%, và tại má»™t số nÆ°á»›c khác còn vượt quá 60%. Rõ ràng, nhiều người không còn thấy báo chí là thiết yếu trong đời sống thường nhật.

Má»™t phần lý do nằm ở chá»— báo chí truyền thống Ä‘ang Ä‘ánh mất sá»± kết nối vá»›i khán giả. Họ Ä‘Æ°a tin "những gì Ä‘ang diá»…n ra" mà không quan tâm người đọc sẽ "làm gì" vá»›i thông tin Ä‘ó. Việc cập nhật liên tục các thông tin má»›i má»™t cách máy móc khiến Ä‘á»™c giả kiệt sức bởi quá nhiều thông tin và cảm xúc tiêu cá»±c, trong khi những câu hỏi cốt lõi nhÆ° "báo chí để làm gì?" bị bỏ quên.

Cuá»™c khủng hoảng báo chí Ä‘ã kéo dài, và mọi ná»— lá»±c "giải cứu" ngành đều Ä‘ang tập trung vào phần ngọn: mô hình kinh doanh lá»—i thời, phân phối kém hiệu quả, không hiểu khán giả. Vấn đề sâu xa là ngành báo chí Ä‘ã quá lâu không thá»±c sá»± lắng nghe và thấu hiểu những người mà nó phục vụ. Người đọc bị đối xá»­ nhÆ° những con số trong báo cáo, chứ không phải con người vá»›i cảm xúc và nhu cầu riêng biệt.

Từ mong muốn hàn gắn mối quan hệ Ä‘ã rạn nứt giữa báo chí và công chúng, dá»± án JR3 ra đời – má»™t sáng kiến hợp tác giữa News Alchemists, Phòng thí nghiệm Knight (Đại học Northwestern) và Viện Buffett. Tháng 6 vừa qua, họ mời 10 chuyên gia báo chí từ nhiều lÄ©nh vá»±c tụ họp trong má»™t ngày để cùng suy nghÄ© về tÆ°Æ¡ng lai báo chí.

Hai câu hỏi cốt lõi được Ä‘Æ°a ra. Má»™t là mục Ä‘ích của báo chí là gì? Hai, báo chí nên giúp chúng ta cảm nhận, suy nghÄ© và hành Ä‘á»™ng nhÆ° thế nào?

Khi người làm báo nói về vai trò của báo chí, họ thường nhấn mạnh những Ä‘iều quen thuá»™c nhÆ° Ä‘Æ°a thông tin chính xác, giám sát người có quyền và tạo ra má»™t thá»±c tế chung cho xã há»™i. NhÆ°ng khi nhìn từ phía người đọc, suy nghÄ© lại khác Ä‘i. Họ quan tâm nhiều hÆ¡n đến cảm xúc: muốn cảm thấy được kết nối, được thuá»™c về, có Ä‘á»™ng lá»±c để hành Ä‘á»™ng, được thấu hiểu và có niềm tin vào má»™t tÆ°Æ¡ng lai tốt đẹp hÆ¡n.

Từ khóa "tốt hÆ¡n" xuất hiện liên tục, cho thấy báo chí nên giúp chúng ta cảm thấy tốt hÆ¡n, hiểu nhau tốt hÆ¡n, sống tốt hÆ¡n.

Điều quan trọng mà các thành viên JR3 nhận ra là chúng ta cần từ bỏ mô hình báo chí xoay quanh tổ chức, mà thay vào Ä‘ó là lấy Ä‘á»™c giả làm trung tâm. Không phải cứ sản xuất nhiều ná»™i dung hÆ¡n hay phủ sóng trên nhiều nền tảng hÆ¡n là đủ, mà phải thá»±c sá»± bÆ°á»›c vào cuá»™c sống của người đọc, hiểu họ cần gì, Ä‘iều gì khiến họ thấy ý nghÄ©a, và xem báo chí là công cụ giúp họ sống tốt hÆ¡n.

Ngành báo chí không thể tiếp tục tá»± nhốt mình trong tháp ngà. Chúng ta không thể làm báo chỉ để phục vụ những ý tưởng lá»›n lao nhÆ°ng xa rời thá»±c tế của người dân. Nếu không thay đổi, báo chí sẽ tiếp tục bị lãng quên, và Ä‘ó là kết cục xứng Ä‘áng.

Dù vậy, vẫn có hy vọng. Má»™t người tham gia JR3 nói: "Nhiều người đều thấy rõ chúng ta Ä‘ang ở má»™t bÆ°á»›c ngoặt, nÆ¡i báo chí có thể trở thành má»™t thứ gắn kết con người và đối xá»­ tốt hÆ¡n vá»›i xã há»™i".

Những người thá»±c hiện dá»± án JR3 Ä‘ang kêu gọi tất cả những ai làm trong ngành báo chí cùng tham gia vào cuá»™c đối thoại rá»™ng rãi. Nếu bạn coi mình là má»™t phần của ngành này, hãy bắt đầu bằng việc tá»± đặt ra những câu hỏi quan trọng: Báo chí mà bạn Ä‘ang làm có giúp người đọc cảm nhận, suy nghÄ© và hành Ä‘á»™ng theo cách họ cần không? Nó Ä‘ang thiếu sót ở Ä‘âu? Và ngay lúc này, bạn có thể làm gì, dù là nhỏ, để thay đổi, để báo chí trở nên có ý nghÄ©a và gần gÅ©i hÆ¡n vá»›i cuá»™c sống của người đọc?

Đây không chỉ là lời mời, mà là cÆ¡ há»™i để cùng nhau định hình lại tÆ°Æ¡ng lai của nghề báo.