Äá»ƒ thích nghi trong thời đại báo chí số, phóng viên, nhà báo cần phải chủ Ä‘á»™ng xây dá»±ng chiến lược nghiên cứu, học tập và làm quen vá»›i những công nghệ má»›i. Đồ họa: Anh VÅ©

Thế giá»›i báo chí Ä‘ang bÆ°á»›c vào má»™t giai Ä‘oạn chuyển mình chÆ°a từng có trong lịch sá»­. Những nền tảng nhÆ° mạng xã há»™i, ứng dụng đọc tin tức, chatbot, trí tuệ nhân tạo Ä‘ã và Ä‘ang định nghÄ©a lại vai trò của nhà báo trong xã há»™i hiện đại. Người đọc giờ Ä‘ây không cần mở má»™t tờ báo để biết thông tin - họ có thể hỏi trợ lý ảo, xem clip tóm tắt trên mạng xã há»™i, hay đọc những bản tin được gợi ý theo thuật toán.

Thích nghi để tồn tại

Nghiên cứu của tiến sÄ© Gregory Perreault, Đại học Nam Florida (Mỹ), thích nghi không còn là má»™t khái niệm mÆ¡ hồ trong ngành báo chí số. Trong ká»· nguyên mà tin tức lan truyền vá»›i tốc Ä‘á»™ ánh sáng, nÆ¡i người đọc không chỉ Ä‘òi hỏi thông tin nhanh mà còn phải hấp dẫn, sinh Ä‘á»™ng, nhà báo buá»™c phải tái định hình vai trò của mình. Họ không còn Ä‘Æ¡n thuần là người Ä‘Æ°a tin, mà là những người kiến tạo trải nghiệm thông tin trên nền tảng kỹ thuật số.

Thích nghi còn nằm ở khía cạnh tinh thần. Trong má»™t thế giá»›i tin giả lan tràn, sá»± công kích cá nhân qua mạng trở thành ná»—i ám ảnh thường trá»±c. Nhà báo không chỉ chịu áp lá»±c Ä‘Æ°a tin chính xác mà còn phải học cách bảo vệ cảm xúc, giữ vững lập trường, đồng thời linh hoạt thay đổi để không bị Ä‘ào thải. Khái niệm thích nghi giờ Ä‘ây mở rá»™ng ra cả về mặt công nghệ lẫn tâm lý.

Tiến sÄ© Ashutosh Mishra, Trường Truyền thông Đại chúng Chitkara, Đại học Chitkara Punjab (Pakistan) chỉ ra rằng những phóng viên hiện đại không thể chỉ giỏi má»™t lÄ©nh vá»±c. Họ cần Ä‘a năng, vừa là người quay phim, người dá»±ng video, nhà sản xuất podcast, người phát triển ná»™i dung mạng xã há»™i và Ä‘ôi khi là cả người trả lời comment, xây dá»±ng thÆ°Æ¡ng hiệu cá nhân. Quá trình thích nghi không hề dá»… dàng, nhÆ°ng Ä‘ó là con đường duy nhất để tồn tại và phát triển trong môi trường số Ä‘ang thay đổi từng ngày.

Má»™t cuá»™c cách mạng đầy thá»­ thách

Chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện công nghệ. Đó là má»™t cuá»™c cách mạng Ä‘ang diá»…n ra trong từng tòa soạn, từng Ä‘á»™i ngÅ© phóng viên và trong chính cách chúng ta định nghÄ©a báo chí.

Đầu tiên là sá»± thay đổi trong mô hình vận hành. Các tòa soạn buá»™c phải đầu tÆ° hạ tầng kỹ thuật số, từ hệ thống quản lý ná»™i dung đến các công cụ phân tích dữ liệu người đọc. Những công việc tưởng chừng xa lạ vá»›i phóng viên nhÆ° SEO, quản trị dữ liệu, quản lý mạng xã há»™i giờ Ä‘ây trở thành má»™t phần không thể thiếu trong chiến lược phát triển ná»™i dung. Các tòa soạn hiện đại thậm chí thiết lập riêng các phòng ban nghiên cứu dữ liệu để theo dõi hành vi người đọc, từ Ä‘ó tối Æ°u hóa ná»™i dung theo từng nhóm đối tượng.

NhÆ°ng thích nghi không chỉ là tiếp thu cái má»›i - Ä‘ó còn là quá trình chọn lọc. Nhiều nhà báo quyết định rút lui khỏi mạng xã há»™i vì cảm thấy môi trường này gây tổn hại đến tinh thần, trong khi số khác lá»±a chọn đầu tÆ° vào xây dá»±ng cá»™ng đồng riêng để tránh lệ thuá»™c vào thuật toán. Họ Ä‘ang học cách kiểm soát nền tảng thay vì để nền tảng Ä‘iều khiển mình. Đây chính là sá»± thích nghi mang tính chiến lược: Chọn lá»±a Ä‘iều gì Ä‘áng giữ lại và Ä‘iều gì cần từ bỏ.

Trong khi Ä‘ó, các yếu tố bên ngoài nhÆ° khủng hoảng kinh tế, môi trường chính trị bất ổn, hay sá»± phát triển của AI càng làm tăng sá»± bất định trong nghề. Má»™t số vị trí có thể bị thay thế, nhÆ°ng cÅ©ng có những vai trò má»›i được tạo ra. Nhà báo giờ Ä‘ây phải chấp nhận rằng, công việc của họ sẽ không còn giống nhÆ° cách Ä‘ây 10 năm - và thậm chí 5 năm tá»›i cÅ©ng sẽ rất khác hiện tại.