á»’ ạt xây má»›i

Cả nÆ°á»›c hiện nay có khoảng hÆ¡n 26.000 cÆ¡ sở thờ tá»± gồm chùa, đền thờ, nhà thờ và các nÆ¡i thờ tá»± khác. Bên cạnh các công trình kiến trúc tôn giáo tín ngưỡng tiếp tục kế thừa hình thức truyền thống, thì rất nhiều công trình má»›i có ngôn ngữ, kiến trúc hiện đại. Trong Ä‘ó có thể kể đến chùa Khúc Thủy, công trình HÆ°Æ¡ng nghiêm pháp đường trong quần thể di tích chùa HÆ°Æ¡ng (Hà Ná»™i), chùa Bái Đính (Ninh Bình), chùa Khai Nguyên (Hòa Bình), chùa thiêng Thác vàng (Thái Nguyên)…

Theo PGS.TS. Nguyá»…n VÅ© PhÆ°Æ¡ng – Trưởng Khoa Kiến trúc, Đại học Kiến trúc Hà Ná»™i, trong khoảng 10 năm gần Ä‘ây sau khi được “cởi trói”, phong trào xây dá»±ng các công trình tôn giáo Ä‘ã diá»…n ra rầm rá»™ trên cả nÆ°á»›c. Các công trình tín ngưỡng tôn giáo được xây má»›i có hiện tượng sa Ä‘à vào chủ nghÄ©a hình thức, phô trÆ°Æ¡ng, sao chép vốn cổ, xem nhẹ bố cục bên trong. Ví dụ nhÆ° chùa Khúc Thủy là di tích xếp hạng cấp quốc gia nhÆ°ng giờ Ä‘ây, các Phật tá»­ không còn nhận ra Ä‘âu là công trình có dấu ấn nghìn năm bởi phần lá»›n là công trình xây má»›i, sÆ¡n thếp vàng chóe. Tượng to, tượng bé xếp thành hàng dài bao quanh chùa. Không chỉ tượng Phật, tượng quan âm (ngoại lai), mà còn cả những sÆ° tá»­ Ä‘á án ngữ ngay cá»­a Tam Bảo. Vá»›i tên gọi HÆ°Æ¡ng nghiêm pháp đường, nhÆ°ng thá»±c chất là công trình nhà khách của chùa. Má»™t công trình sừng sững gồm: Nhà ăn, há»™i trường, nÆ¡i lÆ°u trú cho phật tá»­ cÅ©ng nhÆ° du khách đến chùa thể hiện sá»± phô trÆ°Æ¡ng mọc lên giữa khu vá»±c má»™t di tích. Ở chùa Bái Đính (Ninh Bình), cảm nhận chung của du khách là việc du ngoạn bên những công trình tôn giáo ká»· lục hÆ¡n là cảm giác thanh tịnh nhÆ° má»™t ngôi chùa truyền thống. Có thể nói, việc cÆ¡i ná»›i các hạng mục di tích, hoặc phô trÆ°Æ¡ng hóa Ä‘ã phần nào làm mai má»™t bản sắc văn hóa Ä‘ã được khẳng định, đặt ra những thách thức trong quản lý kiến trúc, xây dá»±ng.

Lai căng kiến trúc

Về bản chất, các công trình kiến trúc tôn giáo tín ngưỡng xây má»›i thường có những chức năng thêm vào so vá»›i mô hình gốc. Điều này cần thiết và dá»… hiểu là để Ä‘áp ứng các nhu cầu thời đại, song kết hợp gia giảm các chức năng cÅ© – má»›i này vá»›i nhau ra sao cho nhuần nhuyá»…n không phải nÆ¡i nào cÅ©ng làm được. Ở HÆ°Æ¡ng nghiêm pháp đường trÆ°á»›c khi chỉnh sá»­a, GS Trần Lâm Biền khẳng định: “Hình đầu rồng được trang trí tại tòa nhà ba tầng này là má»™t sá»± pha tạp, phía đằng sau của con rồng chắp vá lung tung. Cái vòi của con rồng là vòi voi, bên dÆ°á»›i lại là mÅ©i sÆ° tá»­ đều không có trong nghệ thuật tạo hình Việt Nam. Mặc dù nghệ thuật tạo hình thời nhà Mạc có cả vòi và mÅ©i nhÆ°ng ở dÆ°á»›i mồm của đầu rồng lại không có mang và trên đầu không thể có lông mao của thời nhà Nguyá»…n”. Những kiến trúc này không ăn nhập vá»›i chùa Thiên Trù, tháp chuông…

Bên cạnh Ä‘ó, các chuyên gia cÅ©ng đặt ra câu hỏi tại sao lại có sá»± sai lệch, chắp vá, lai căng từ quy mô, hình thức đến chất phủ và màu sắc. Đơn cá»­ việc xây dá»±ng trong thời gian qua, quy mô các quần thể văn hóa tâm linh nhÆ° Bái Đính, Yên Tá»­… vá»›i kích thÆ°á»›c vượt tầm thÆ°á»›c phổ biến, nhÆ°ng cÅ©ng không thể ngăn chặn hoặc có ai chịu trách nhiệm. Các vi phạm ở chùa Khúc Thủy, chùa HÆ°Æ¡ng… sai phạm cÅ©ng chỉ bị nhắc nhở, yêu cầu chỉnh sá»­a, việc sá»­a sai qua loa, rồi lại cho tồn tại. Thế má»›i thấy, hiện tượng xây má»›i các công trình kiến trúc tôn giáo tín ngưỡng Ä‘ang bị bỏ ngỏ. TrÆ°á»›c khi có sá»± thống nhất của cÆ¡ quan văn hóa vá»›i các cÆ¡ sở tôn giáo, TS.KTS Nguyá»…n Tất Thắng – Viện Kiến trúc Quốc gia cho rằng, trùng tu di sản cần bài bản, khoa học, Ä‘áp ứng nhu cầu văn hóa tâm linh của người dân, thá»±c sá»± làm phong phú thêm kho kiến trúc tôn giáo của dân tá»™c.

Theo Minh Hoàng/Báo KTĐT