Nhà báo DÆ°Æ¡ng PhÆ°Æ¡ng Vinh 

Hồi trẻ tôi cÅ©ng cầu kỳ, “tỏ ra” lắm…

+ Chị ý thức về sá»± “giản dị tá»± nhiên” này từ ngày má»›i vào nghề?

- Hồi trẻ tôi cÅ©ng cầu kỳ, “tỏ ra” lắm nhÆ°ng càng ngày càng giản dị, viết sao cho bất cứ ai cÅ©ng hiểu được. Văn chÆ°Æ¡ng có thể nhiều trường phái, nhiều chủ nghÄ©a chứ báo chí chả nên Ä‘ánh đố ai, cho dù anh là người làm báo có văn đến Ä‘âu Ä‘i nữa.

+ Vá»›i các phóng viên trong Ban Văn hoá, chị cÅ©ng Ä‘òi hỏi theo sá»± giản dị Ä‘ó?

- Tôi luôn dặn PV, khi tường thuật má»™t sá»± kiện hoặc viết má»™t phóng sá»± thì phải cố gắng có được không khí, hình ảnh, ngôn ngữ. Ta biết rằng báo chí hiện đại Ä‘òi hỏi 5I, chứ không chỉ 5W. (5I là: Informed - thông tin; Intelligent - trí tuệ; Interesting - thú vị; Insightful - thấu hiểu; Interpretive- diá»…n giải). 

Chẳng hạn viết má»™t phóng sá»± nhÆ° Ném Thượng mùa chém lợn, không chỉ thuật được không khí, hình ảnh sôi sục trÆ°á»›c, trong và sau khi khai Ä‘ao, còn phải hỏi chuyện những người Ä‘áng hỏi, ví dụ những người Ä‘ang dá»± lá»… há»™i vá»›i con mắt của kẻ thượng Ä‘ài, để nắm được tinh thần của cái làng Ä‘á»™c Ä‘áo này, nghe họ nói những câu rất Ném Thượng nhÆ°: “72 nÆ¡i thờ tÆ°á»›ng Lý Đoàn Thượng, chỉ làng tôi được chém!” “Chính quyền cứ o ép nhÆ°ng cấm thế nào được chúng tôi”. Tôi còn tạo cuá»™c Ä‘ôi co vá»›i họ, ví nhÆ° khi họ nói: “Nhiều việc còn dã man hÆ¡n chém lợn sao không cấm Ä‘i”, mình bèn gặng “Nói vậy bác cÅ©ng thừa nhận chém lợn có dã man?” “Là người ta nói chứ chúng tôi chẳng thấy dã man gì cả!”. Hoặc tôi để họ thuật lại không khí cuá»™c trÆ°ng cầu ở địa phÆ°Æ¡ng trÆ°á»›c mùa chém lợn, cán bá»™ hỏi có chém nữa không, tất cả hô “Chém!”. Vân vân.

+ Dù sao thì bài viết vẫn cần có Ä‘iểm nhấn, chị hay muốn nhấn vào Ä‘âu?

- Nói chung tôi rất quan tâm đến ngôn ngữ nhân vật. Vá»›i nhân vật trong bài phỏng vấn, tôi thường để họ nói má»™t cách tá»± nhiên nhất có thể, giữ nguyên khẩu khí vì nó ra được tính cách của họ. Nhân vật nói hay, bá»™c lá»™ được nhiều thứ thì tôi càng chú trọng Ä‘Æ°a vào cho dù không phải bài phỏng vấn. Và, học theo má»™t nhà văn nÆ°á»›c ngoài, thỉnh thoảng tôi cÅ©ng trích dẫn bản thân, để “tăng thêm Ä‘á»™ thú vị”. (cười).

Ôi tôi gàn lắm, có Ä‘á»™ lẩm cẩm…

+ Tôi dùng từ cá»±c Ä‘oan (theo hÆ°á»›ng tích cá»±c) để nói về cách làm báo của chị, vì so vá»›i xu hÆ°á»›ng Ä‘Æ°a tin bài không thật sâu, không thật dầy công của nhiều phóng viên, thì các bài của chị khi nào cÅ©ng là sá»± dụng công, má»™t bề dày văn hoá, má»™t sá»± liên tưởng nào Ä‘ó, logic được xâu chuá»—i trong nhận định... để khái quát má»™t vấn đề khác (mang đến má»™t lối tÆ° duy về thẩm mỹ, về văn hoá...) ngoài câu chuyện bề nổi Ä‘ang xảy ra?

- Bạn quá lời, tôi cÅ©ng không sâu đến thế Ä‘âu (cười). Đúng ra có những bài sâu, dụng công và cả những bài gấp quá, chạy theo thời sá»± thì cÅ©ng không tá»± đặt yêu cầu quá cao.

Nói chung tôi thấy nếu có thời gian, ta luôn có thể làm tốt hÆ¡n. Đọc lại bài báo vừa ra, luôn nghÄ© lẽ ra có thể viết hÆ¡n thế. Cho nên nhiều khi báo giấy ra rồi, báo Ä‘iện tá»­ in lại nhÆ°ng tôi Ä‘òi sá»­a bản Ä‘iện tá»­ cho tốt hÆ¡n. CÅ©ng cách rách cho bá»™ phận kỹ thuật phết đấy, họ nể nang chứ ai cÅ©ng nhÆ° mình thì chết. Bây giờ có qui định má»›i về việc gỡ bài nên tôi gần nhÆ° không tút tát nữa, dá»… dãi dần rồi (cười).

Đi má»™t sá»± kiện nào Ä‘ó, tôi nghiệm ra phải viết ngay vì lúc Ä‘ó đầy hứng, đầy xúc cảm chứ để lâu má»™t chút thì lãng Ä‘i và không nhá»› chính xác nhÆ° ban đầu. Tuy nhiên, cÅ©ng phải có thời gian vật chất nhất định, ná»­a ngày đến má»™t hai ngày thì bài sẽ sâu hÆ¡n là chỉ có vài tiếng mà xong má»™t phóng sá»± 2.000 chữ chẳng hạn.

+ Chị có cho rằng sẽ làm khó phóng viên khi mình cầu kỳ, kỹ tính vá»›i chính mình?

- Ôi tôi gàn lắm, có Ä‘á»™ lẩm cẩm. Phóng viên trẻ chắc hay thầm rủa mình chứ chả chÆ¡i. Tôi thường nói vá»›i phóng viên là “luôn có thể cúp bá»›t, cắt được chữ nào phải cắt ngay, nào phải nhả ngọc phun châu Ä‘âu”. Tôi bắt ne bắt nét họ từ những chuyện be bé nhÆ° tuyệt đối không được dùng sai từ Hán Việt cho dù cả nÆ°á»›c Ä‘ang dùng sai, nào là Ä‘ề cập đến, đồng hành cùng, còn tồn tại, vân vân. Rồi chính tả, văn phạm là những thứ tưởng sÆ¡ đẳng đối vá»›i nghề báo nhÆ°ng hóa ra không phải. Nhan nhản trên báo và truyền hình là những lá»—i diá»…n đạt, lâu dần mọi người tưởng Ä‘úng. Mình cá»± cãi, phản đối thì thành con quạ trắng, chả giống ai, khó tính nhÆ° ma. Gàn quải.

Vá»›i tôi, người viết báo quan trọng nhất là tÆ° duy phải mạch lạc, bên cạnh những yêu cầu khác. Nhiều người làm nghề cả đời nhÆ°ng đọc bài muốn bệnh, rối nhÆ° canh hẹ.

+ “Bắt ne bắt nét” thế nhÆ°ng “má»™t chiều sâu cho mảng văn hoᔠở báo Tiền Phong do chị cầm trịch hình nhÆ° vẫn chÆ°a làm chị hài lòng?

- Chả bao giờ hài lòng.

Nhà báo DÆ°Æ¡ng PhÆ°Æ¡ng Vinh 

Tôi thích báo mình có góc thÆ° giãn hÆ¡n mà không phải… giải trí kiểu showbiz

+ Hiện tại thấy chị Ä‘ang làm má»›i các chuyên mục, các bài nặng về cảm xúc... do chính chị viết. Điều gì Ä‘ã giúp cho chị có cảm hứng viết ở đủ lÄ©nh vá»±c?

- Tôi cÅ©ng hứng vừa thôi, hay nói Ä‘ùa vá»›i các phóng viên trẻ là mình hỏng lâu rồi vì lâu rồi không thấy cái gì trên đời là Ä‘áng Ä‘Æ°a trang nhất nữa. Vẫn biết rằng trÆ°á»›c má»™t vấn đề, sá»± kiện nóng về văn hóa và rá»™ng hÆ¡n văn hóa thì người làm báo phải có thái Ä‘á»™, chính kiến rõ ràng. NhÆ°ng qua má»™t hai ngày lại thấy nhạt dần, để nó trôi Ä‘i.

Hiện tôi thấy báo Tiền Phong và nhiều báo chính thống khác đọc bị nặng, thiên về chống tiêu cá»±c, quốc kế dân sinh, cÆ¡m áo gạo tiền. Tất cả những vấn đề Ä‘ó đều cần thiết nhÆ°ng báo chí không nên chỉ có thế. Tôi thích báo mình có những góc thÆ° giãn hÆ¡n mà không phải là giải trí kiểu showbiz. Ví dụ viết về những mảng phong lÆ°u của đời sống, hoặc làm thế nào để sống vui hÆ¡n, hạnh phúc hÆ¡n. Bạn đọc bây giờ bị bá»™i thá»±c thông tin, họ rất cần thÆ° giãn, cần đọc những bài báo có những gợi ý, quan niệm văn minh về lẽ sống chết. Chúng ta ai chẳng muốn mình sống vui, hạnh phúc hÆ¡n, phải không?

+ Báo chí hiện nay bị cho là thiếu những người viết phê bình, nhận định về các câu chuyện văn hoá, thiếu những cây bút thể hiện cá tính… Là người nhiều năm trong nghề viết, chị lý giải thế nào về thá»±c tế này?

- Phải nói phóng viên bây giờ nhiều bạn rất nhanh, Ä‘i há»™i nghị, Ä‘i sá»± kiện chỉ má»™t hai tiếng sau Ä‘ã ná»™p bài nóng hôi hổi hoặc ngồi tại chá»— viết nhoằng cái là xong. Xông xáo nhiệt tình. NhÆ°ng nhÆ° vậy chÆ°a đủ.

Phóng viên văn hóa phải đọc nhiều xem nhiều, kiến văn rá»™ng, có khẩu vị tốt. Sống không hời hợt. Trau dồi ngôn ngữ, làm chủ ngôn ngữ. Viết bình luận thì Ä‘úng là không được ngại đụng chạm. Sợ đắc tá»™i vá»›i người này người nọ thì chỉ viết phản ánh thôi.

Tôi nghe chị Ea Sola, biên đạo múa nổi tiếng người Việt lai Hunggari sống ở Pháp kể má»™t phóng viên viết về múa chẳng hạn, là chỉ có múa thôi và họ phải Ä‘i xem vài lần má»™t vở, má»›i có thể viết được má»™t bài. Ta thì hoàn cảnh khiến má»—i người đều phải làm dao pha, chÆ¡i tất. NhÆ°ng chị Ea Sola cÅ©ng nói, phóng viên văn hóa Pháp không phải ngon cả Ä‘âu, cÅ©ng đủ kiểu, đầy người “tham nhÅ©ng tinh thần” nghÄ©a là khen chê kiểu lợi ích nhóm hoặc khen, tâng người thân quen vá»›i mình.

CÅ©ng chị Ea Sola có lần nói vá»›i tôi: “Đa số phóng viên văn hóa của Việt Nam không có câu hỏi Ä‘úng nghÄ©a, hỏi chỉ để mà hỏi”. Bạn thấy sao, có Ä‘úng không?

Hằng Nga/ Báo Nhà báo & Công Luận