Để má»—i hiện vật sẽ kể má»™t câu chuyện lịch sá»­ nghề báo hấp dẫn?

+ Năm 2017, Bảo tàng Báo chí Việt Nam ra đời, Ä‘áp ứng mong đợi của giá»›i báo chí và công chúng báo chí cả nÆ°á»›c. NhÆ°ng làm thế nào để lịch sá»­ báo chí nÆ°á»›c nhà thông qua những ká»· vật nghề báo đến được vá»›i công chúng hôm nay và mai sau má»™t cách sống Ä‘á»™ng nhất, thÆ°a bà?

- Quả thá»±c, Ä‘ó vừa là nhiệm vụ, mục tiêu cÅ©ng là mong muốn, trăn trở, đồng thời là những áp lá»±c lá»›n đối vá»›i chúng tôi. Nhiệm vụ được xác định rất rõ trong quyết định thành lập Bảo tàng Thủ tÆ°á»›ng Ä‘ã ký, trong quy chế tổ chức hoạt Ä‘á»™ng Há»™i Ä‘ã ban hành. Và chúng tôi Ä‘ang cố gắng từng ngày vì mục tiêu ấy. Má»—i hiện vật, tÆ° liệu của Bảo tàng đều phải có trong Ä‘ó má»™t phần lịch sá»­, mang hÆ¡i thở quá khứ, gắn liền vá»›i những thế hệ nhà báo, những ngòi bút, tờ báo Ä‘ã từng tồn tại... Làm sao để khi hiện vật có mặt trên kệ trÆ°ng bày, đều tá»± mình “kể” má»™t câu chuyện lịch sá»­ nghề báo trung thá»±c, sống Ä‘á»™ng, đặc sắc nhất.

Má»—i hiện vật dù nhỏ bé nhÆ° cây bút, trang giấy thì vá»›i việc nó gắn liền vá»›i những câu chuyện về má»™t người làm báo, vá»›i mồ hôi và nÆ°á»›c mắt, lao Ä‘á»™ng và sáng tạo, thậm chí là cái sống và cái chết của má»™t con người trong những cống hiến trọn đời của họ, Ä‘ó chính là lịch sá»­. Bổn phận của chúng ta - những nhà báo, các thế hệ nối tiếp, và nhất là những người được phân công nghiên cứu về lịch sá»­ hay làm công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản - phải viết tiếp lịch sá»­ ấy, để lịch sá»­ tiếp tục dòng chảy của mình, hiện diện trÆ°á»›c mắt công chúng hiện đại má»™t cách Ä‘á»™c Ä‘áo nhÆ°ng chân thá»±c nhất. Điều ấy cần sá»± bền bỉ, tỉ mỉ, chuyên cần, khoa học của những người làm bảo tàng. Từ việc tìm kiếm hiện vật, đến việc được tin tưởng hiến tặng hoặc chuyển nhượng. Từ những trang hồ sÆ¡ ngày má»™t dày lên, những thông tin giá trị có liên quan đều được khai thác, tìm kiếm, ghi chép lại. Phải bằng cách nào Ä‘ó để chuyển tải những câu chuyện nghề báo trong lịch sá»­ má»™t cách cô đọng nhất, ngắn gọn nhất, hiệu quả nhất. Tôi nghÄ© Ä‘ó là má»™t bÆ°á»›c chuẩn bị rất dài vá»›i mong muốn rất nhiều, nhÆ°ng làm được đến Ä‘âu thì còn phụ thuá»™c vào nhiều yếu tố.

+ Hẳn vẫn còn nhiều trăn trở và nuối tiếc vá»›i má»™t người đầy tâm huyết vá»›i Bảo tàng nhÆ° bà?

Có lẽ, do tá»± lượng sức mình quá nhỏ bé trÆ°á»›c má»™t công việc quá lá»›n Ä‘ã khiến tôi luôn trăn trở. Ngay cả khi chúng tôi may mắn có được các ká»· vật quý giá của những nhà báo Ä‘ã nằm xuống, làm sao có thể dá»… dàng nắm bắt được đầy đủ thông tin về những gì họ để lại cho hôm nay! Có nhiều hiện vật rất đẹp, nhìn Ä‘ã biết đằng sau sẽ là má»™t câu chuyện thú vị nhÆ°ng tấm màn lịch sá»­ bằng cách nào có thể vén lên? Quá trình tìm kiếm những người có thông tin, tÆ° liệu liên quan, đối chiếu những nguồn tÆ° liệu khác nhau để tìm kiếm những câu chuyện cụ thể, trá»±c tiếp về chúng hoàn toàn không lên “kế hoạch” và duy ý chí được. Chẳng hạn nhÆ° hiện vật của nhà báo Hoàng Tùng chúng tôi may mắn được gia Ä‘ình cung cấp khá nhiều, cá»™ng vá»›i nhiều nguồn khác mà bảo tàng hiện có được, làm sao xác minh rõ xuất xứ, “đường Ä‘i”, những thời khắc quan trọng của chúng? Má»™t số lần, cán bá»™ bảo tàng Ä‘ã may mắn được các nhà báo lão thành nhÆ° nhà báo Phan Quang, nhà báo Hà Đăng tận tình giúp “giải mã”được những thông tin tưởng nhÆ° Ä‘ã vÄ©nh viá»…n thuá»™c về quá khứ. Nói thế để thấy việc tra cứu, bồi đắp thông tin cho hồ sÆ¡ hiện vật luôn rất khó khăn, thậm chí nhiều khi rÆ¡i vào bế tắc. Điều Ä‘ó có nghÄ©a, sÆ°u tầm được hiện vật tÆ° liệu Ä‘ã khó, nếu vượt qua được là thành công; nhÆ°ng để làm chủ được hiện vật, tÆ° liệu, hoàn toàn không dá»…. 

Tôi nghÄ© không chỉ thế hệ làm bảo tàng hôm nay ở Bảo tàng Báo chí Việt Nam phải đối mặt vá»›i thách thức này khi thá»±c hiện nhiệm vụ nghiên cứu, trÆ°ng bày mà các thế hệ làm bảo tàng tiếp theo vẫn phải tiếp tục không ngừng nếu muốn bảo tàng luôn “sống”. Sá»± soi chiếu không ngoài mục tiêu làm sáng rõ hÆ¡n từ nhiều góc Ä‘á»™, làm đầy hÆ¡n những di sản mà lịch sá»­ Ä‘ã trao vào tay bảo tàng. Má»™t hiện vật rất cÅ© nhÆ°ng sẽ luôn má»›i vá»›i ta nếu má»—i ngày ta hiểu về nó hÆ¡n. Cứ nhÆ° thế, má»™t hiện vật sẽ Ä‘i cùng ta dọc hành trình Ä‘ó để từng ngày được bồi đắp, tỏa sáng, soi chiếu không chỉ ngày hôm nay mà cả mai sau. Điều Ä‘ó cÅ©ng có nghÄ©a, người làm công tác bảo tàng phải luôn nhÆ° con ong cần mẫn, trách nhiệm, Ä‘am mê và có phÆ°Æ¡ng pháp Ä‘úng. Họ phải luôn cảm thấy những băn khoăn, day dứt, mong muốn tìm kiếm, bổ sung vá»›i niềm tin không được nguá»™i tắt về má»™t cÆ¡ há»™i phía trÆ°á»›c để hoàn thiện và “làm giàu” cho hồ sÆ¡ má»—i hiện vật Ä‘ã có trong tay.

Nhận hiện vật tại nhà cố nhà báo Hồng Hà.

Hiện vật - là bài học đầu tiên cÅ©ng là bài học lá»›n nhất

+ Đã có nhiều bảo tàng về các lÄ©nh vá»±c khác tồn tại nhÆ°ng không thu hút được người xem. Giống nhÆ° môn học lịch sá»­ Ä‘ã từng khiến chúng ta Ä‘au lòng bởi sá»± thờ Æ¡ của thế hệ trẻ... Quả là rất khó để những câu chuyện lịch sá»­ Ä‘i vào đời sống, hấp dẫn được công chúng hiện đại!

- NhÆ°ng tôi thấy rất may mắn là lịch sá»­ báo chí hiện vẫn có má»™t sức hấp dẫn nhất định. Bảo tàng Báo chí sẽ không chỉ thuần túy lÆ°u giữ những hiện vật, tÆ° liệu mà còn có nhiệm vụ kể lại theo cách của mình cho các thế hệ làm báo và công chúng báo chí về những tờ báo, những người làm báo trong từng giai Ä‘oạn lịch sá»­ Ä‘ã sống và làm việc nhÆ° thế nào, Ä‘ã làm tròn bổn phận “thÆ° ký thời đại” ra sao thông qua các tác phẩm để lại của họ. Sá»­ của báo chí nằm trong lịch sá»­ dân tá»™c, phản chiếu lịch sá»­ dân tá»™c thông qua từng trang báo, từng bài báo, mẩu tin dù nhỏ nhất, cho thấy những hÆ¡i thở cuá»™c sống má»™t cách chi tiết, sống Ä‘á»™ng, chắc chắn sẽ có sức hấp dẫn riêng của nó.

Lịch sá»­ báo chí Ä‘ã có nhiều người nghiên cứu khoa học và tận tâm, nhÆ°ng tái hiện lịch sá»­ bằng hiện vật thì lại là câu chuyện khác. Vì thế, việc bằng hiện vật để kể lại những câu chuyện lịch sá»­ của nghề báo sẽ giúp chúng ta hình dung về lịch sá»­ má»™t cách cụ thể, trá»±c tiếp hÆ¡n so vá»›i việc phải thông qua chữ hay các hình thức biểu đạt khác. Đọc chữ vẫn cần nghe nhìn, nghe kể thì “lời nói gió bay”, xem phim vẫn là gián tiếp, phải cần thêm hiện vật. Hiện vật trong bảo tàng giúp chúng ta xác tín những thành quả lao Ä‘á»™ng trong quá khứ mà các thế hệ nhà báo Ä‘i trÆ°á»›c Ä‘ã có được. Chỉ có hiện vật má»›i cùng vá»›i chữ, lời, và hình tạo thành sức mạnh tổng hợp đầy thuyết phục của thông tin. Việc tìm kiếm hiện vật, lá»±a chọn hiện vật do Ä‘ó luôn là câu chuyện hàng đầu, cá»±c kỳ quan trọng. Đó chính là bài học đầu tiên cÅ©ng là bài học lá»›n nhất của các cán bá»™, nhân viên Bảo tàng Báo chí Việt Nam hôm nay. Làm được Ä‘iều Ä‘ó, tôi hẳn sẽ sung sÆ°á»›ng nhÆ° được chạm tay vào giấc mÆ¡ vậy! 

+ 21/4 là ngày để nhắc về lịch sá»­ Há»™i, bảo tàng là nÆ¡i phản chiếu lịch sá»­ ấy. Chúng ta Ä‘ã chuẩn bị được gì vá»›i góc trÆ°ng bày quan trọng này, thÆ°a bà?

- Ngay từ dá»± thảo đầu tiên về ná»™i dung trÆ°ng bày, lịch sá»­ HNBVN Ä‘ã được xác định là má»™t trong những ná»™i dung trÆ°ng bày quan trọng của Bảo tàng Báo chí Việt Nam. Lịch sá»­ Ä‘ó Ä‘ã được mở trang đầu tiên vào năm 1950. Há»™i Nhà báo Việt Nam ngay từ thập ká»· 50 của thế ká»· trÆ°á»›c Ä‘ã được biết đến không chỉ trong nÆ°á»›c mà Ä‘ã thá»±c sá»± trở thành đại diện chính thức của báo chí Việt Nam tại nhiều diá»…n Ä‘àn quốc tế, nhÆ° việc sá»± kiện hai nhà báo Trần Lâm và Thép Má»›i được Há»™i cá»­ Ä‘i dá»± Ðại há»™i của tổ chức quốc tế các nhà báo (OIJ) họp ở Helsinki - Phần Lan tháng 7/1950 là má»™t dẫn chứng... Các tÆ° liệu về lịch sá»­ Há»™i hiện Ä‘ã và Ä‘ang được tập hợp, nghiên cứu tại bảo tàng. Trong quá trình sÆ°u tầm, những hiện vật liên quan đến quá trình ra đời và phát triển của HNBVN đều được chúng tôi đặc biệt quan tâm và hiện tại, vấn đề quan trọng nhất liên quan đến ná»™i dung và cách thức trÆ°ng bày chủ đề này Ä‘ang tiếp tục được nghiên cứu, chuẩn bị kỹ lưỡng.

+ Vâng, xin cảm Æ¡n bà!

Theo Sông Mây/Báo Nhà báo và Công luận