Đối vá»›i những sá»± việc có tính chất phức tạp hÆ¡n, nhà báo lại hóa thân thành những thÆ°Æ¡ng buôn, khách hàng,... thậm chí họ sẵn sàng hóa thân thành những “Ä‘iệp viên”. Để làm tròn nhiệm vụ má»™t vai diá»…n, nhà báo trÆ°á»›c hết phải là những người yêu nghề, có tâm, còn cả sá»± hy sinh và dÅ©ng cảm.

Khó tiếp cận hiện trường

Tháng 3/2018, nhóm phóng viên Báo Cà Mau đề xuất cùng Ban Biên tập thá»±c hiện Ä‘iều tra tình hình mua bán đất ruá»™ng để san lấp mặt bằng. Nói theo ngôn ngữ chuyên nghiệp của ngành Tài nguyên môi trường là khai thác khoáng sản. NhÆ°ng thá»±c tế, đến thời Ä‘iểm hiện tại, tỉnh Cà Mau chÆ°a cấp phép cho má»™t Ä‘Æ¡n vị, cá nhân nào khai thác lÄ©nh vá»±c này. Vì thá»±c hiện các công văn, quy định của Chính phủ, tỉnh Ä‘ã ban hành nhiều quy định nghiêm ngặt về bảo vệ và khai thác khoáng sản.

NhÆ°ng phải thâm nhập bằng cách nào để có được hình ảnh, thông tin cho tác phẩm báo chí Ä‘a phÆ°Æ¡ng tiện?
Đóng vai người cần san lấp và liên hệ mua đất? Xin hành nghề lái xe ben, xe cuốc?... Nhiều những dá»± tính để bằng mọi cách phóng viên phải thâm nhập vào khu vá»±c Ä‘ang khai thác đất hoạt Ä‘á»™ng rầm rá»™ tại ấp 4, xã An Xuyên, thành phố Cà Mau.

Hai phóng viên tiền trạm về tòa soạn bàn cùng nhóm “khó tiếp cận”. Nhóm người khai thác đất ruá»™ng này rất cảnh giác. Họ thuê cả Ä‘á»™i quân canh đường và chỉ nhận nhân công là người địa phÆ°Æ¡ng. Còn việc mua bán phải thông qua má»™t công ty chuyên san lấp mặt bằng ở phường 8, thành phố Cà Mau. NhÆ°ng liên hệ giao dịch vá»›i khối lượng lá»›n má»›i hợp đồng. Mà ký hợp đồng, phía công ty sẽ Ä‘o đạc thá»±c địa để tính khối lượng và ngã giá. Vậy là kế hoạch ban đầu không thá»±c thi.

Ngày cuối tuần, nhóm lại mon men về xã An Xuyên, lúc này Ä‘i vá»›i “mác” là những đại gia Ä‘i thả diều. Hóa thân thành những người thành thị về vùng ruá»™ng (An Xuyên tuy là phường của thành phố nhÆ°ng vùng này thuần túy nông nghiệp, giáp ranh vá»›i các địa phÆ°Æ¡ng thuần nông khác của huyện Thá»›i Bình và huyện PhÆ°á»›c Long của tỉnh Bạc Liêu), trên tay nhóm phóng viên lúc này là những cánh diều đầy màu sắc và có cả chiếc flycam.

Những đứa trẻ vùng nông thôn Ä‘ã giúp nhóm phóng viên qua được sá»± cảnh giác của những người canh đường. Chúng quấn quýt và hối thúc phóng viên ra đồng nhÆ° những người thân thuá»™c.

Diều cất cánh cùng chiếc flycam. Kế hoạch ghi hình thá»±c địa bÆ°á»›c đầu hoàn tất.

NhÆ°ng, khai thác đất ruá»™ng họ thường thá»±c hiện vào Ä‘êm. Những chuyến xe ben băng đồng, trá»±c chờ sẵn là xe cuốc chuyên dụng. Nắm được quy luật hoạt Ä‘á»™ng, nhóm phóng viên lại cùng lÅ© trẻ và những phụ huynh Ä‘i lại trên con đường làng, cách khu khai thác đất Æ°á»›c chừng 2km. Tối 20/3, nhóm phục kích vào công trường bằng cách thoát mình vào màn Ä‘êm tối sẫm và mò mẫm trên đất ruá»™ng cày ải. HÆ¡n 1 giờ cuốc bá»™ vá»›i nÆ°á»›c suối, máy quay tia hồng ngoại,... nhóm Ä‘ã tiếp cận, chỉ cách những chuyến xe Ä‘ang gầm rú xẻo thịt ruá»™ng, chừng 100m phía bên Ä‘ây bờ kênh thủy lợi.

Vì Ä‘êm tối, tài xế xe ben thì tắt Ä‘èn rồi lù lù theo đường mòn ra đến công trường. Xe cuốc trá»±c chờ cÅ©ng tắt Ä‘èn, khi “giao hàng” tài xế xe cuốc bật Ä‘èn pha nhÆ°ng cường Ä‘á»™ ánh sáng vừa phải và chỉ hÆ°á»›ng Ä‘úng về phía cuốc múc. Do vậy, tài xế chỉ nhìn vào vùng sáng duy nhất này mà không thể nhìn thấy xung quanh màn Ä‘êm, nÆ¡i Ä‘ó có 4 phóng viên Ä‘ang tác nghiệp.

HÆ¡n 5.000m2 Ä‘ất được Ä‘ào sâu 5 - 6m, đồng nghÄ©a Ä‘ã có trên 25.000m3 Ä‘ất ruá»™ng chuyên lúa được chuyển Ä‘i bằng cÆ¡ giá»›i về ná»™i ô thành phố. Má»—i xe trung bình giá 600.000 đồng, lợi nhuận bạc tá»·. Trong khi những người khai thác này gạ mua của nông dân má»—i công chỉ ngót nghét 100 triệu. Thấy lợi trÆ°á»›c mắt, nhiều người Ä‘ã “thoát kiếp nông dân”, cầm trong tay khoản tiền rủng rỉnh ra thành thị tập làm thÆ°Æ¡ng buôn. Không ngăn chặn kịp thời, thì khu vá»±c gần 4ha này sau khi Ä‘ào bá»›i sẽ là hố sâu giữa cánh đồng 100ha lúa 2 vụ. Có cung, ắt có cầu. Người mua, người bán đều “thuận mua vừa bán”. Thấy lợi trÆ°á»›c mắt để đổi lại cánh đồng mẫu lá»›n An Xuyên vừa quy hoạch, đầu tÆ° khép kín thủy lợi hàng trăm tá»· đứng trÆ°á»›c nguy cÆ¡ bị “vỡ”.

Sự bất ngờ của những người trong cuộc

Khi bài Ä‘iều tra được đăng, chính quyền xã An Xuyên tức tốc báo cáo nhanh về UBND thành phố. Để có cÆ¡ sở, phóng viên liên hệ làm việc vá»›i UBND thành phố, Ä‘Æ¡n vị thừa nhận “chÆ°a hay” vụ khai thác này. Phía xã An Xuyên thì báo cáo có hay nhÆ°ng chÆ°a xá»­ phạt. Trong khi khu vá»±c hÆ¡n 4ha, có 2 xe cuốc và 10 xe ben liên tục hoạt Ä‘á»™ng về Ä‘êm trong hÆ¡n 15 tháng ròng trên địa bàn.

Má»™t người gọi, hai người gọi,... tất cả những cuá»™c Ä‘iện đều được cẩn thận ghi âm tạo thêm chứng cứ. Trong Ä‘ó, khi “rượu mời” bị khÆ°á»›c từ thì chúng lại quay sang “rượu phạt” nhÆ°ng biết Ä‘âu mà lần?!

Bị những “vị khách không mời” ghé thăm, mang theo cả hình ảnh, thông tin và quy luật hoạt Ä‘á»™ng. Những người quản lý, ông chủ của khu vá»±c khai thác đất cuống lên, lồng lá»™n và mở “chiến dịch” truy tìm phóng viên để “giao dịch”.

Đến hết tháng 3, sá»± vụ Ä‘ang được ngành Tài nguyên và môi trường Ä‘iều tra làm rõ. Trong khi Ä‘ó, UBND thành phố Cà Mau Ä‘ã có văn bản xá»­ phạt vi phạm hành chính 15 triệu đồng. Má»™t mức phạt “quá thân tình”, bởi theo Æ°á»›c tính giá bán đất, thì má»™t Ä‘êm những người khai thác đất bán thu lợi ít gì cÅ©ng tầm 70 triệu đồng. Xá»­ phạt hành chính 15 triệu coi nhÆ° “kinh phí xã giao”. CÅ©ng trong quá trình này, phóng viên Ä‘ặt vấn đề: hÆ¡n 15 tháng xe ben cày Quốc lá»™ 63 Ä‘em theo khoáng sản ra ná»™i Ä‘ô nhÆ°ng tất cả những chuyến xe đều trót lọt qua lá»±c lượng CSGT thành phố, CSGT tỉnh và cả Thanh tra GTVT. Có chăng là do chúng hoạt Ä‘á»™ng ngoài khung giờ hành chính?

Bạn đọc, công chúng thì náo nức hoan nghênh. Chính quyền địa phÆ°Æ¡ng thì loay hoay bởi Ä‘ây là sá»± việc “bất ngờ” trÆ°á»›c giờ báo địa phÆ°Æ¡ng ít thá»±c hiện “mạnh” đến thế. Cuá»™c hóa thân lần này của nhóm phóng viên Ä‘ã vạch thêm hÆ°á»›ng mở về đẩy mạnh vai trò của báo chí, tốt hÆ¡n là cầu nối, diá»…n Ä‘àn của nhân dân. Đó ắt hẳn là sá»± cần thiết không chỉ riêng ở báo địa phÆ°Æ¡ng Cà Mau./.

Theo Phong Phú/Người làm báo