1. Không hiểu sao, 21/6, ngày Há»™i nghề năm nay, tôi lại muốn dùng câu này để mở đầu cho bài viết của mình. Nghề báo - Nghề cao quý hay nhÆ° chữ dùng của nhà văn VÅ© Bằng: Nghề báo là má»™t nghề “nghiêm trang cao quý”. Hiển nhiên rồi, nó cao quý nhÆ° bao nghề cao quý khác, còn nghiêm trang vì nó chỉ biết nói lên sá»± thật. 

Sức mạnh của báo chí nằm ở khả năng tác Ä‘á»™ng vào dÆ° luận xã há»™i. Hiệu ứng Ä‘ám Ä‘ông chỉ trở thành sức mạnh thật sá»± của báo chí khi nhà báo có tâm và đủ hiểu biết để phân biệt Ä‘úng - sai, tốt - xấu, dở - hay (căn cứ quy phạm pháp luật và các giá trị đạo đức, các chuẩn má»±c xã há»™i) trong chọn lá»±a đề tài, góc tiếp cận, trong thái Ä‘á»™ khách quan và trách nhiệm xã há»™i khi phản ánh hiện thá»±c, trong việc nhân danh lợi ích cá»™ng đồng, lợi ích quốc gia, dân tá»™c để khÆ¡i nguồn và định hÆ°á»›ng dÆ° luận.

Trong thời báo chí hiện đại, tin nóng, tin nhanh, tin Ä‘á»™c... không phủ nhận là sá»± Ä‘òi hỏi “sống, chết” của từng tòa soạn. Tuy nhiên, cách xá»­ lý thông tin của má»—i tờ báo sẽ khẳng định đẳng cấp của mình. CÅ©ng chính những người làm báo sẽ tá»± phân loại mình. Đứng trÆ°á»›c ná»—i buồn Ä‘au, bất hạnh, mất mát của người khác, việc Ä‘Æ°a hay không Ä‘Æ°a, Ä‘Æ°a tin nhÆ° thế nào là má»™t cách để Ä‘á»™c giả nhận ra được nhân cách cùng cái tâm của chính người cầm bút. Mang tá»›i cho Ä‘á»™c giả những gì họ cần là nguyên tắc nghề nghiệp mà má»—i người làm báo phải nằm lòng. NhÆ°ng Ä‘iều Ä‘ó không đồng nghÄ©a vá»›i việc tác nghiệp bằng mọi giá, giẫm đạp lên những quy chuẩn đạo đức về tình người. Má»—i nhà báo, bên cạnh cái đầu “lạnh” vẫn phải giữ được má»™t trái tim “nóng” để biết chia sẻ, cảm thông, biết dừng lại trÆ°á»›c những ná»—i Ä‘au của nhân vật.

2. Nghề báo có vinh quang không? Xin trả lời là có. Nghề báo có được xã há»™i trân trọng không? CÅ©ng xin trả lời là có, vá»›i Ä‘iều kiện: Chúng ta làm báo nhÆ° thế nào? Nếu không góp phần mang lại má»™t chút tiến bá»™ nào đấy, dù là nhỏ bé, thì việc chúng ta làm, suy cho cùng cÅ©ng chả mang lại má»™t chút ý nghÄ©a nào. Làm bất cứ nghề nghiệp gì thì Ä‘iều quan trọng đầu tiên mà người ta cần có, Ä‘ó là đạo đức nghề nghiệp. Đối vá»›i người cầm bút, việc cân nhắc trÆ°á»›c sau đối vá»›i bất kỳ má»™t thông tin gì là cần thiết; nó thể hiện trách nhiệm vá»›i thông tin, là biểu hiện đạo đức của người làm báo. Bởi thông tin Ä‘ó khi Ä‘Æ°a ra, rất có thể sẽ có tác Ä‘á»™ng đến toàn xã há»™i, nếu thiếu cân nhắc!

Má»™t bậc thầy lão luyện trong nghề từng bảo tôi rằng: “Đẳng cấp của má»™t nhà báo không phải là viết nhiều hay viết ít mà chính ở trách nhiệm vá»›i xã há»™i... Khi má»™t đối tượng nào Ä‘ó Ä‘ang đứng bên bờ vá»±c thẳm, nếu mình Ä‘Æ°a chân đạp nhẹ thôi thì có thể họ sẽ rÆ¡i xuống vá»±c và không còn lối thoát. Điều này dá»… dàng đến mức má»™t đứa trẻ con cÅ©ng làm được. NhÆ°ng nếu nhìn thấy sá»± bế tắc của họ mà nhà báo bằng Ä‘ôi tay bao dung và ngòi bút sắc bén của mình, kéo họ thoát khỏi hố sâu và cứu rá»—i được họ thì má»›i xứng tầm của má»™t nhà báo có tâm…”. “Trách nhiệm xã há»™i và nghÄ©a vụ công dân của nhà báo”, Ä‘i hết những con chữ ấy không dá»…. Kết hợp nhuần nhuyá»…n hai yếu tố “trách nhiệm xã há»™i” và “nghÄ©a vụ công dân” để thấy nhà báo là người tiên phong nhÆ°ng không phải là đứng trên người khác. Báo chí tạo ra cÆ¡ há»™i cho người dân đối thoại vá»›i cÆ¡ quan quản lý, nhÆ°ng nếu tá»± cho mình quyền lá»±c đối lập vá»›i các tổ chức, cá nhân mà mình khai thác thông tin thì chỉ khiến cho mối quan hệ này nảy sinh má»™t “hệ miá»…n dịch tiêu cá»±c”, tức là định kiến: “Cứ nhà báo là vòi vÄ©nh, và cách giải quyết duy nhất chỉ là tiền”. Thói quen Ä‘ó, sá»± dá»… dãi và bao gồm cái ác tiềm ẩn khi cố khai thác những Ä‘iều nhÆ° vậy, Ä‘ang tá»± mình trở thành những phiến Ä‘á lá»›n chồng chất ngày má»™t Ä‘e dọa phủ lấp những giá trị của má»™t nền truyền thông tá»­ tế. 

3. Không có vinh quang và hạnh phúc nào bằng khi chúng ta làm được má»™t việc tốt, có ý nghÄ©a thông qua các bài báo của mình. Nó quan trọng hÆ¡n nhiều các giải thưởng báo chí mà ta gặt hái được. Mang đến niềm tin cho má»™t cuá»™c đời bất hạnh, tìm được công lý cho má»™t người oan khuất, tạo ra má»™t sá»± thay đổi có ích trong má»™t lÄ©nh vá»±c nào Ä‘ó hay Ä‘Æ¡n thuần chỉ là gợi nên má»™t cảm xúc thẩm mỹ và nhân văn, giúp con người bá»›t u ám và thêm má»™t chút lạc quan về cuá»™c sống... Ä‘ó là sứ mệnh cao cả nhất của các bài báo. Chính xác, công bằng và khách quan, suy cho cùng, cÅ©ng từ lÆ°Æ¡ng tâm của người làm báo. Tâm sáng thì được Ä‘á»™c giả tin yêu và lòng tin cùng sá»± hợp tác của bạn đọc sẽ gia cường sức mạnh cho báo chí. Thời nào làm báo cÅ©ng khó khăn, giữ được 3 chữ “trung”: trung trinh vá»›i sá»± thật, trung thá»±c vá»›i Ä‘á»™c giả và trung thành vá»›i nghề nghiệp má»›i là Ä‘iều Ä‘áng quý!

Tôi Ä‘ã từng nghe rất nhiều đồng nghiệp, trong lúc hoang mang về những Ä‘iều nọ, kia trong làng báo, mà buá»™t ra hỏi nhau rằng: Nghề báo - ta có yêu nó không? Để rồi lại tá»± trả lời: Có những lúc yêu quý và tá»± hào vô cùng, có những lúc thất vọng, chán nản đến tận cùng, vẫn thấy nghề báo là má»™t lá»±a chọn xứng Ä‘áng để dấn thân. Má»™t nghề mà ta vừa cần Ä‘am mê, trân trọng, vừa phải tá»± răn mình rằng nó cÅ©ng là má»™t nghề bình thường, không được phép cao quý hÆ¡n bất kỳ nghề nghiệp nào khác đồng thời phải thá»±c hiện nó vá»›i tất cả sá»± nghiêm túc và cẩn trọng nhất.     

               Theo Lan Anh/Báo Nhà báo và Công luận