Vá»›i tÆ° cách phóng viên Báo Quân khu 5 rồi Báo Văn Hóa thường trú tại Nam Trung Bá»™ và Tây Nguyên và hiện nay là Tạp chí Văn Hiến Việt Nam, Tạp chí Di Sản Việt Nam, ông Ä‘ã rong ruổi đến vá»›i những mảnh đất má»›i để tìm tòi, trải nghiệm làm phong phú thêm những trang viết và kho ảnh của mình...

Chiến trường là nÆ¡i đẹp nhất của tuổi trẻ

Chúng tôi được nghe về nhà báo, nghệ sỹ nhiếp ảnh (NSNA) Lê Bá DÆ°Æ¡ng nhiều năm nay, tên tuổi ông gắn liền vá»›i những câu thÆ¡ bất hủ: “Đò lên Thạch Hãn Æ¡i... chèo nhẹ/ Đáy sông còn Ä‘ó bạn tôi nằm/ Có tuổi hai mÆ°Æ¡i thành sóng nÆ°á»›c/ Vá»— yên bờ mãi mãi ngàn năm”. Ông Ä‘ã “cất giữ” trong bốn câu thÆ¡ tất cả ná»—i niềm của má»™t người Ä‘ã trải qua chiến tranh vá»›i không ít những ná»—i Ä‘au, những mất mát và khi trở về thời bình những kí ức ấy vẫn còn nguyên vẹn.

Khi gặp ông, chúng tôi Ä‘i từ bất ngờ này đến bất ngờ khác, bởi ở người cá»±u chiến binh ấy có nhiều Ä‘iều Ä‘áng trân trọng. Ông chính là người Ä‘ã khởi xÆ°á»›ng lên tập quán thả hoa xuống dòng sông Thạch Hãn để tưởng niệm vong linh đồng Ä‘á»™i, những người Ä‘ã ngã xuống trên mảnh đất đạn bom này. Điều đặc biệt, tập quán ấy Ä‘ã được người dân hưởng ứng nối tiếp, nâng lên thành phong tục tâm linh không chỉ cho các ngày lá»…  27/7, 30/4… mà còn thường xuyên vào những Ä‘êm mồng má»™t, ngày rằm.

Năm nay, Lê Bá DÆ°Æ¡ng nhìn già hÆ¡n so vá»›i tuổi 65, mái tóc ngả màu sÆ°Æ¡ng gió nhÆ°ng dáng Ä‘i còn khá nhanh nhẹn, Ä‘ôi mắt sáng và chất giọng xứ Nghệ ấm áp. Nhắc đến ông là nhắc đến má»™t người lính chiến đấu và lập công tại các địa bàn mặt trận Đường 9 Quảng Trị từ năm 1968, ngay từ khi má»›i 15 tuổi, cho đến chiến dịch giải phóng và bảo vệ thành cổ Quảng Trị năm 1972 vá»›i cÆ°Æ¡ng vị chỉ huy cấp đại Ä‘á»™i ở tuổi 19. Nhắc đến ông cÅ©ng là nhắc đến má»™t chàng thanh niên đầy lý tưởng, Ä‘ã sá»­a lý lịch tăng thêm tuổi để được nhập ngÅ© chiến đấu bảo vệ Tổ quốc.

 Nhà báo Lê Bá DÆ°Æ¡ng là người Ä‘ã khởi xÆ°á»›ng lên tập quán thả hoa xuống dòng sông Thạch Hãn để tưởng niệm vong linh đồng Ä‘á»™i, những người Ä‘ã ngã xuống trên mảnh đất đạn bom này

Trong những năm tháng ấy, người lính Lê Bá DÆ°Æ¡ng Ä‘ã đạt được rất nhiều danh hiệu cao quý nhÆ°: “DÅ©ng sỹ diệt Mỹ”, “DÅ©ng sÄ© diệt cÆ¡ giá»›i”, “DÅ©ng sÄ© diệt máy bay”… Những chiến công ấy vang xa, lan xa, là nguồn cổ vÅ©, khích lệ, Ä‘á»™ng viên cho toàn quân, đặc biệt trên mặt trận B5 (Đường 9, Quảng Trị) ác liệt hồi ấy còn dấy lên phong trào “Xung kích  nhÆ° Lê Bá DÆ°Æ¡ng, chốt chặt nhÆ° Lê Bá DÆ°Æ¡ng”.

Câu chuyện về ông có lẽ sẽ phải kể rất nhiều trang viết, bởi sá»± ác liệt của chiến tranh, sá»± ngã xuống của đồng Ä‘á»™i... là những ám ảnh khôn nguôi đối vá»›i người lính ấy. Hôm nay khi nhắc lại, ông trầm ngâm chia sẻ: Vá»›i tôi, chiến trường là nÆ¡i đẹp nhất của tuổi trẻ, là nÆ¡i tôi được thể hiện khát khao cống hiến vì sá»± nghiệp giải phóng dân tá»™c, thống nhất nÆ°á»›c nhà. Có lẽ Quảng Trị Ä‘ã trở thành má»™t phần máu thịt, là quê hÆ°Æ¡ng thứ hai của tôi để giờ Ä‘ây má»—i lần về thăm nÆ¡i này, tôi không khỏi nghẹn ngào, xót xa. Và chắc bởi vì thế, những năm tháng chiến đấu, không thể kể hết được những lần bị thÆ°Æ¡ng nặng, những lần chết hụt những lần tìm cách “trốn” ra chiến trường mặc cho cÆ¡n Ä‘au thể xác hoành hành... Ä‘ã làm nên má»™t Lê Bá DÆ°Æ¡ng hôm nay.

Má»—i bức ảnh là má»™t thông Ä‘iệp

Đã qua những năm tháng bom rÆ¡i đạn nổ nÆ¡i vùng đất Quảng Trị máu lá»­a xÆ°a, nhà báo - NSNA Lê Bá DÆ°Æ¡ng trở về thời bình cùng vá»›i ná»—i trăn trở, suy tÆ° vá»›i Trường Sa thân yêu của Tổ quốc, huyện đảo máu thịt của tỉnh Khánh Hòa. Đó là mảnh đất thiêng liêng luôn thôi thúc, giục giã Ä‘ôi chân và cả con tim người lính già. Điều đặc biệt là, trong bốn chuyến ra Trường Sa, ông đều chọn thời Ä‘iểm vào mùa giông bão để ra vá»›i những người lính đảo. Đó là mùa mà ngay cả những người lính biển còn dá»… bị say sóng, vậy mà Lê Bá DÆ°Æ¡ng lại chẳng hề hấn gì, âu cÅ©ng là may mắn về sức khỏe mà trời phú cho ông.

 Nhà báo Lê Bá DÆ°Æ¡ng và các chú chó ở Trường Sa 

Thế nên, bốn chuyến Ä‘i tác nghiệp, ông Ä‘ã chụp được hàng ngàn bức ảnh về người lính biển, về biển, trời, đảo nổi, đảo chìm, cỏ cây, chim chóc và những chú chó. Những bức ảnh chân thật, sinh Ä‘á»™ng, nên thÆ¡ mà ở Ä‘ó người xem có thể thấy được khát vọng, tình yêu của người lính biển; sá»± gần gÅ©i, thân thiết của con người vá»›i thiên nhiên nhÆ°: “Khát vọng Trường Sa”, “Đất nÆ°á»›c ở Trường Sa”, “Nền Tổ quốc”, “Mắt đảo Trường Sa”… Đặc biệt là gần Ä‘ây từ nguồn cảm hứng về bức ảnh “Ra về nhá»› mãi mắt vàng” của ông mà bài thÆ¡ “BÆ¡i vào Ä‘i” Ä‘ã ra đời và làm “cay mắt” nhiều Ä‘á»™c giả. Những bức ảnh ấy Ä‘ã góp thêm “gia vị” cho cuá»™c triển lãm hoành tráng mang tên “Khoảnh khắc Trường Sa”.

Chúng tôi ấn tượng vá»›i những bức ảnh của ông không hẳn vì số lượng mà bởi Ä‘ó là những tác phẩm có sức hút mà tinh thần dân tá»™c toát lên đầy uy nghiêm, tá»± hào qua ống kính nghệ thuật của Lê Bá DÆ°Æ¡ng. Má»—i bức ảnh là má»™t thông Ä‘iệp mà nếu người xem chịu khó quan sát, nghiền ngẫm, suy luận thì sẽ hiểu được ẩn ý của người nghệ sỹ, từ Ä‘ó chắt lọc được những chân lý thá»±c tiá»…n. HÆ¡i thở cuá»™c sống vì thế Ä‘ã làm nên sức sống cho tác phẩm.

 Bức ảnh “Ra về nhá»› mãi mắt vàng”của NSNA Lê Bá DÆ°Æ¡ng 

Bức ảnh “Đất nÆ°á»›c ở Trường Sa” chính là má»™t Ä‘iển hình về sá»± sâu sắc ấy. Ông Ä‘ã đặc tả má»™t dải cát vàng cong cong hình chữ S nổi lên giữa màu ngọc bích của nÆ°á»›c biển ở đảo chìm Len Đao có 4 chiến sÄ© Ä‘ang rảo bÆ°á»›c tuần tra nhÆ°ng lại ẩn chứa sâu xa má»™t chân lý chắc nịch rằng: Trường Sa là của Việt Nam. Hay nhÆ° bức ảnh “Khát vọng Trường Sa” thông qua hình ảnh chiến sÄ© bồng súng gác giữa mênh mông biển trời xanh biếc dÆ°á»›i cánh chim hòa bình, xa xa có con tàu trắng mang quốc kỳ Việt Nam Ä‘ang neo đậu, tác giả muốn gá»­i gắm thông Ä‘iệp hòa bình, Ä‘ó vừa nguyện vọng và cÅ©ng là khát vọng của không chỉ người lính giữ đảo mà còn của dân tá»™c ta từ ngàn đời nay.

Không chỉ vậy, nhiều bức ảnh của NSNA Lê Bá DÆ°Æ¡ng còn giúp người xem cảm nhận được cuá»™c sống má»›i tÆ°Æ¡i tắn, hứng khởi và tràn đầy niềm hy vọng ở Trường Sa qua những sinh hoạt thường ngày của người chiến sÄ©, những gÆ°Æ¡ng mặt trẻ trung giữa không gian xanh, đẹp chan hòa, má»™ng mÆ¡ nhÆ° má»™t bài thÆ¡ trữ tình...

Bức ảnh “Ra về nhá»› mãi mắt vàng”

Có má»™t bài thÆ¡ mang tên “BÆ¡i vào Ä‘i” được rất nhiều người chia sẻ trên facebook, mạng xã há»™i thời gian vừa qua do Đại úy Hoàng Hải Lý (Trường SÄ© quan Không quân) sáng tác. Bài thÆ¡ cảm Ä‘á»™ng tạo ra “cÆ¡n bão lòng” vá»›i bất kỳ ai dù chÆ°a má»™t lần được đặt chân đến Trường Sa. NhÆ°ng ít ai biết rằng, đại úy Hoàng Hải Lý Ä‘ã lấy cảm hứng sáng tác bài thÆ¡ này từ má»™t bức ảnh của NSNA Lê Bá DÆ°Æ¡ng.

 Bức ảnh chụp tại đảo Đá Thị (thuá»™c quần đảo Trường Sa) khi xuồng khách vừa rời đảo để ra tàu tiếp tục hải trình, bên cạnh tốp cán bá»™ chiến sỹ nhà đảo Ä‘ang đứng thành hàng tiá»…n khách, có má»™t chú chó vàng hăng hái dẫn đầu rời khỏi hàng quân lao ra tận mép sóng, rồi cứ thế mải miết bÆ¡i theo hÆ°á»›ng xuồng. Cảnh chú chó quyến luyến vá»›i người lính đảo khi hết nhiệm vụ phải trở về đất liền ấy có tên “Ra về nhá»› mãi mắt vàng”.

“Đó là khoảnh khắc mà tôi Ä‘ã ghi lại trong má»™t chuyến công tác ra Trường Sa, khi hình ảnh của má»™t chú chó vàng dẫn đầu cứ lóp ngóp, vừa bÆ¡i vừa đợi nhau, dìu nhau theo hÆ°á»›ng xuồng khách ra phía gần bờ xanh biên đảo. Sau má»™t vòng bÆ¡i bìu níu quanh xuồng, chú vàng đầu Ä‘àn má»›i chịu dừng lại, quẫy chân bÆ¡i tại chá»—, ngÆ°á»›c Ä‘ôi mắt Æ°Æ¡n Æ°á»›t về phía khách khiến tất cả mọi người trên xuồng, ai nấy đều nhạt nhòa nÆ°á»›c mắt. Những người bạn nhỏ bé áº¥y cứ xa dần, xa dần thành những chấm vàng nhỏ dần trên nền sóng nÆ°á»›c xanh để rồi ám ảnh mãi trong tôi là Ä‘ôi mắt Ä‘en, tròn, Æ°Æ¡n Æ°á»›t giữa sóng dậy, triều lên, giữa mênh mang sóng nÆ°á»›c” - NSNA Lê Bá DÆ°Æ¡ng nhá»› lại.

 Nhà báo Lê Bá DÆ°Æ¡ng trong má»™t chuyến công tác

Vậy là trong bức ảnh đầy cảm xúc ấy, má»™t Trường Sa không chỉ có tinh thần kiên cường, bất khuất của những người lính đảo mà còn đọng lại là sá»± gần gÅ©i, ấm áp chan chứa tình người giữa chú chó và người chiến sÄ©. Có lẽ Ä‘ó cÅ©ng chính là nguồn Ä‘á»™ng lá»±c, má»™t sức mạnh tinh thần to lá»›n để các chiến sÄ© vượt qua những gian khó Ä‘ang thường trá»±c từng ngày. NSNA Lê Bá DÆ°Æ¡ng Ä‘ã góp thêm má»™t bức ảnh có giá trị, vừa chân thá»±c vừa xúc Ä‘á»™ng. BÆ°á»›c chân không mỏi và má»™t trái tim nóng hổi, nhiệt huyết vá»›i Trường Sa luôn là “chiếc neo” để nhà báo, NSNA Lê Bá DÆ°Æ¡ng tận tụy và Ä‘am mê hÆ¡n nữa vá»›i cuá»™c hành trình sáng tạo ra những bức ảnh giàu giá trị thông tin.

Theo An Vinh/Báo Nhà báo và Công luận