HÆ¡n 7 tiếng đồng hồ ngồi trên xe ô tô nhà xe Hải Muối, tôi má»›i đặt chân đến được trung tâm huyện Mường Lát. Nhờ có sá»± mách bảo của cô bạn đồng nghiệp Ä‘ã Ä‘i trÆ°á»›c Ä‘ó nên khi xuống xe, tôi tìm đến quán ăn Hải Muối, vừa lo bữa cÆ¡m trÆ°a cho mình, đồng thời vừa là chá»—  nghỉ chân hợp pháp sau má»™t quãng đường dài ngồi trên xe. Phải ngồi đợi gần tiếng đồng hồ nÆ¡i quán ăn má»›i đến giờ làm việc buổi chiều, tôi xách ba lô rảo bÆ°á»›c lên Huyện ủy Mường Lát.

Làm việc vá»›i các đồng chí: Triệu Minh Xiết, Trưởng ban Tổ chức huyện ủy và  Lâu Minh Pó, Phó Bí thÆ° Thường trá»±c huyện ủy Ä‘ã giúp tôi sáng tỏ được nhiều Ä‘iều về những khó khăn, vÆ°á»›ng mắc cÅ©ng nhÆ° những ná»— lá»±c, quyết tâm của hệ thống chính trị từ huyện đến xã trong việc thá»±c hiện  Kết luận 50 của Tỉnh ủy Thanh Hóa về “Xóa bản trắng đảng viên ở các bản Mông di cÆ° tá»± do” trên địa bàn huyện. Khi Ä‘ã nắm được cÆ¡ bản những thông tin từ các đồng chí lãnh đạo của huyện, tôi đề xuất muốn Ä‘i về những địa phÆ°Æ¡ng, những bản làng để  hiểu rõ thêm việc xóa bản trắng đảng viên ở những bản người Mông di cÆ° tá»± do được các cÆ¡ sở thá»±c hiện nhÆ° thế nào. Tuy nhiên, do lần đầu tiên đến huyện Mường Lát làm việc, lại đến vào thời Ä‘iểm ngày Quốc khánh 2/9 Ä‘ang cận kề nên tôi chÆ°a rõ được phong tục truyền thống của người Mông là ăn Tết Ä‘á»™c lập (Quốc khánh 2/9) kéo dài nhiều ngày. Suốt trong những ngày từ  31/8- 2/9, người Mông ở khắp các bản làng đều tụ há»™i về trung tâm thị trấn Mường Lát để vui chÆ¡i, Ä‘ón tết. Vậy là, ý định về xã, về bản trong chuyến Ä‘i này của tôi Ä‘ã  không thể thá»±c hiện nên Ä‘ành... phải xuôi về thành phố.

Mặc dù, những thông tin từ Trưởng Ban Tổ chức huyện ủy và Phó Bí thÆ° huyện ủy cung cấp, đủ để tôi hoàn thiện được má»™t bài viết mà Tòa soạn phân công. NhÆ°ng theo tôi, bài viết Ä‘ó chỉ dừng ở mức có bài để ná»™p.  Còn muốn có má»™t bài “ra tấm, ra món”  Ä‘ể lại dấu ấn trong lòng Ä‘á»™c giả, nhất thiết  tôi  phải trở lại Mường Lát, trá»±c tiếp “mục sở thị” tại những  xã,  bản có người Mông di cÆ° tá»± do. Song, cứ nghÄ© đến chặng đường gần 7 giờ đồng hồ ngồi trên xe ô tô, quăng quật nhiều Ä‘oạn đường dốc núi hiểm trở, heo hút  lại không có bạn đồng nghiệp  cùng đồng hành trá»±c tiếp gặp gỡ, tiếp xúc vá»›i người Mông..., tôi thấy ngại. NhÆ°ng rồi, qua  mấy ngày  Ä‘ấu tranh  tÆ° tưởng, tôi quyết định phải trở lại Mường Lát lần nữa.

Phải nói rằng, lần trở lại này tuy  không  gặp may cho lắm vì  huyện ủy không thể bố trí xe cÅ©ng nhÆ° cá»­ cán bá»™ Ä‘i cùng tôi xuống tận cÆ¡ sở. NhÆ°ng rất may, tôi được Trưởng Ban tổ chức huyện ủy Triệu Minh Xiết giá»›i thiệu tôi Ä‘i nhờ xe vá»›i Phó Bí thÆ° Đảng ủy xã Trung Lý Phạm Văn Tôn, người có nhiều Ä‘óng góp trong thá»±c hiện Kết luận 50 ở cấp cÆ¡ sở, nhân ông lên huyện để họp. HÆ¡n 3 tiếng đồng hồ ngồi trên xe máy của ông, tôi má»›i đến được UBND xã Trung Lý  Ä‘úng vào  giờ làm việc  buổi chiều. Qua trao đổi vá»›i ông Tôn, tôi Ä‘ã  biết được địa phÆ°Æ¡ng này có tá»›i 12 bản Mông di cÆ° tá»± do và thá»±c trạng các bản Mông khi chÆ°a có Đảng; rồi quyết tâm của Đảng ủy, chính quyền trong việc thá»±c hiện Kết luận 50 bằng những  cách làm sáng tạo nhÆ°: Thành lập các Ä‘oàn thể; phát Ä‘á»™ng phong trào thi Ä‘ua, tìm người tiêu biểu giá»›i thiệu Ä‘i học lá»›p cảm tình Đảng..., hay những chuyến Ä‘i vượt hàng trăm km đến các bản làng xa xôi của tỉnh Hà Giang, Yên Bái, Lào Cai...để thẩm tra lý lịch cho quần chúng Æ°u tú là hành trình gian khó. Song, vá»›i quyết tâm xóa bản trắng đảng viên nên những cán bá»™ có trách nhiệm và tâm huyết nhÆ° ông Tôn Ä‘ã làm được những Ä‘iều phi thường. Trong vòng 3 năm (2010 - 2012), Trung Lý không những xóa được bản trắng đảng viên mà còn thành lập được chi bá»™ Đảng ở 12 bản Mông di cÆ° tá»± do và trở thành địa phÆ°Æ¡ng dẫn đầu của huyện trong thá»±c hiện Kết luận 50.

Mải trao đổi vá»›i ông Tôn, tôi không để ý Ä‘ã hết giờ làm việc hành chính từ lúc nào. Trời Ä‘ã bắt đầu nhá nhem tối, tôi chào ông rồi vá»™i vã  ra đường Ä‘ón xe ngược về thị trấn. Màn Ä‘êm đến vá»›i miền biên viá»…n quá nhanh. Lo lắng, tôi gọi  Ä‘iện ngay cho  nhà xe Hải Muối  (chạy tuyến thành phố Thanh Hóa - Mường Lát), được nhà xe cho biết phải đợi khoảng 2 - 3 giờ nữa má»›i có chuyến cuối cùng trong ngày. Không thể đứng đợi xe cả tiếng đồng hồ ở nÆ¡i vắng vẻ, heo hút khi trời  tối Ä‘en nhÆ° má»±c. Vì vậy,  tôi quyết định gọi Ä‘iện cho Giám đốc Công ty Quản lý đường bá»™ II xin chá»— trú chân tại Trạm của Ä‘Æ¡n vị nằm ở ven đường, cách trụ sở UBND xã Trung Lý không xa. Đến được Trạm, tôi thở phào nhẹ nhõm vì có chá»— nghỉ chân và đợi xe an toàn. TrÆ°á»›c khi tôi ra về, Phó Bí thÆ° Đảng ủy xã Trung Lý còn dặn: Nếu không Ä‘ón được xe, tôi sẽ nói vá»›i Bí thÆ° Đảng ủy xã Trung Lý, sáng sá»›m mai đồng chí ấy lên thị trấn để họp cô có thể Ä‘i nhờ xe.

Má»™t buổi sinh hoạt Đảng của Chi bá»™ bản Khằm 2, xã Trung Lý.

Mong muốn trở về thị trấn ngay trong Ä‘êm của tôi Ä‘ã không trở thành hiện thá»±c. Tôi Ä‘ã lỡ mất chuyến xe cho dù tôi và nhân viên của Trạm Ä‘ã cố gắng Ä‘uổi theo bằng xe máy cả má»™t quãng đường dài. Song, do trời tối Ä‘en nhÆ° má»±c, đường lại có nhiều khúc cua, dốc núi hiểm trở không đảm bảo an toàn nếu cứ mãi Ä‘uổi theo xe.

Không chỉ chuyến thá»±c tế của tôi ở Trung Lý lâm vào tình cảnh “dở khóc, dở cười” vì không chủ Ä‘á»™ng được xe mà đến các xã Mường Lý, Tam Chung của Mường Lát tôi cÅ©ng gặp những tình huống tÆ°Æ¡ng tá»±. Chính vì không chủ Ä‘á»™ng được xe nên mong muốn được về bản của tôi không được Ä‘áp ứng, do cÆ¡ sở không thể bố trí được người Ä‘i cùng tôi. HÆ¡n nữa, đường từ trung tâm xã đến bản cách xa 50 km và là đường mòn, dốc núi cheo leo phải “tay lái lụa” má»›i có thể Ä‘i được. Tôi không khỏi chạnh lòng: Giá nhÆ° lúc này tôi là phóng viên nam và là tay cua - rÆ¡ kỳ cá»±u, tôi sẽ mượn xe để leo Ä‘èo, đổ dốc... thì hay biết mấy.

Không xuống được bản, tôi chỉ còn cách hỏi thật kỹ những thông tin về bản mà tôi có ý định đến cÅ©ng nhÆ° những đảng viên người Mông tiêu biểu trưởng thành từ Kết luận 50. Đồng  thời, tôi cÅ©ng không quên  xin thêm số Ä‘iện thoại để khi cần những thông tin gì, tôi có thể gọi Ä‘iện và nhờ họ cung cấp.

Chuyến công tác lên Mường Lát lần 2 của tôi dù không được viên mãn nhÆ°  tôi mong muốn. Song, những gì biết được thông qua các đồng chí lãnh đạo Đảng ủy xã Mường Lý, Tam Chung và Trung Lý, đặc biệt  buổi trao đổi vá»›i Bí thÆ° Huyện ủy Mường Lát LÆ°Æ¡ng Minh Thông về việc tháo gỡ được nhiều nút thắt khi các địa phÆ°Æ¡ng này Ä‘ang phải đối mặt vá»›i nguy cÆ¡ tái trắng đảng viên, rất quý vá»›i tôi.

Từ những thông tin mà tôi thu thập được qua 2 lần lên vá»›i Mường Lát, rồi những cuá»™c Ä‘iện thoại gọi lên để hỏi thêm thông tin, đủ để tôi ngồi viết trÆ¡n tru 3 kỳ. Và loạt bài của tôi về “Xóa bản trắng đảng viên ở đồng bào Mông Mường Lát” thuá»™c trong 3 tác phẩm được Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy vinh danh. Chia sẻ vá»›i tôi, nhiều đồng nghiệp Ä‘ã nói: “Hai lần lên Mường Lát..cÅ©ng xứng Ä‘áng”.

 Chuyến ngược ngàn lên Mường Lát kết thúc nhÆ° vậy Ä‘ó và để lại trong tôi những trải nghiệm Ä‘áng nhá»›.

Minh Xuyên

1