“Khoác áo má»›i” cho dân ca

Nếu tính từ năm 1991, khi chàng sinh viên Khoa Biên kịch sân khấu, Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Ná»™i- Mai Văn Lạng có bài chèo đầu tiên gá»­i đến Đài PT-TH Hà Tây thì cho đến nay anh Ä‘ã có 27 năm gắn bó vá»›i dân ca. Mai Văn Lạng dù không được Ä‘ào tạo chuyên sâu về dân ca nhÆ°ng anh vốn là người yêu và có năng khiếu thiên bẩm về lÄ©nh vá»±c này. Chính vì vậy, từ năm 2008 (khi má»›i 35 tuổi) cho đến nay, anh Ä‘ã giữ cÆ°Æ¡ng vị Trưởng phòng Dân ca và nhạc cổ truyền, Ban Âm nhạc, Đài TNVN.

Không phải ngẫu nhiên mà năm 2016, anh là 1 trong 10 Cây bút vàng của Đài TNVN và đặc biệt năm 2017, anh là đại diện duy nhất của Đài TNVN được tham dá»± Há»™i nghị Điển hình tiên tiến toàn quốc do Ban Thi Ä‘ua Khen thưởng Nhà nÆ°á»›c vinh danh.

Đó là phần thưởng xứng Ä‘áng cho những ná»— lá»±c gìn giữ, quảng bá dân ca truyền thống của anh trong thời đại mà âm nhạc hiện đại Ä‘ang phát triển nhÆ° vÅ© bão hiện nay. Má»™t trong những Ä‘óng góp to lá»›n của Mai Văn Lạng đối vá»›i sá»± nghiệp dân ca nói riêng, sá»± nghiệp phát thanh nói chung, Ä‘ó là soạn lời má»›i cho dân ca. Những bài soạn lời má»›i của anh Ä‘ã được các thế hệ khán, thính giả trên khắp cả nÆ°á»›c yêu thích, nhÆ°: “A lô, Lèn Hà”; “Nón trắng quê mình”, “Mùa xuân tình mẹ”, “Tình thắm duyên quê”, “Tình xuân xin gá»­i nÆ¡i quê”,  “Khúc hát dÆ°á»›i trăng thu”… .

Theo anh thì dân ca nhạc cổ truyền luôn có sá»± phát triển, vận Ä‘á»™ng không ngừng. Trong dân ca nhạc cổ có những cách gọi nhÆ°: chàng vá»›i nàng, thiếp vá»›i chàng... ngày nay không còn phù hợp hoặc các bài dân ca gắn vá»›i các nghi lá»…, phong tục, tập quán, hay các buổi sinh hoạt tập thể ngày nay Ä‘ã không còn tồn tại. Trong khi đời sống má»›i có biết bao chủ đề má»›i mẻ, hấp dẫn cần phải cổ vÅ©, Ä‘á»™ng viên, khích lệ nhÆ°: Ca ngợi Đảng, đất nÆ°á»›c, Bác Hồ; Ca ngợi những chiến công hiển hách của quân và dân ta trong công cuá»™c chống giặc ngoại xâm; Ca ngợi những thành quả của công cuá»™c Đổi má»›i; Ca ngợi những thành tá»±u khoa học, kÄ© thuật, giáo dục… tiên tiến, hiện đại…. Chính vì vậy Ä‘òi hỏi phải đặt lời má»›i cho dân ca. Tiếp nối các thế hệ soạn giả nổi tiếng nhÆ°: Hồ Tăng Ấn, Phạm Xuân TÆ°Æ¡ng, Dân Huyền, Công Sáu, Trần Nam Dân, Minh Khiêm, TrÆ°Æ¡ng Phú Xuân, Dức Miêng… Mai Văn Lạng Ä‘ã mạnh dạn soạn lời má»›i cho dân ca, trong Ä‘ó đặc biệt là chèo.

Soạn giả, nhà báo Mai Văn Lạng (thứ 2 từ trái sang) trong lần giao lÆ°u vá»›i CLB Nghệ thuật Kinh Bắc (Ảnh: NVCC) 

Tuy nhiên, anh nhận định thì soạn lời má»›i cho dân ca là công việc tuy dá»… nhÆ°ng khó hay. Bởi lời má»›i phải tuân thu hoàn toàn nguyên tắc lời cổ, Ä‘ó là Ä‘úng lòng bản (trắc, bằng). Ngoài ra, lời má»›i phải có tính văn học, lời ca phải giàu hình ảnh, gợi cảm và nhất quyết phải có vần. Và Ä‘iều quan trọng là phải tìm ra ý má»›i, tứ lạ, tìm ra cái riêng, cái Ä‘á»™c Ä‘áo. Nếu lời má»›i không hay sẽ phản tác dụng, sẽ khiến người nghe coi thường, rẻ rúm. Theo anh, công việc soạn lời má»›i má»™t phần gặp khó khăn nữa là vấn đề nhà Đài trả thù lao cho tác giả không cao khiến những Ä‘am mê có thể bị bỏ dở vì cuá»™c sống mÆ°u sinh.

Quảng bá dân ca trên mạng xã há»™i

Là người làm âm nhạc nhÆ°ng đồng thời Mai Văn Lạng còn là má»™t nhà báo xông xáo, quyết liệt. Anh Ä‘ã Ä‘i đến nhiều vùng miền của Tổ quốc, nÆ¡i nào có dân ca cổ truyền là có bàn chân anh đặt đến. Anh Ä‘ã đến để tìm hiểu, nghiên cứu không gian văn hóa và thu thanh về lÆ°u trữ tại kho băng Ä‘Ä©a của Đài TNVN. Được biết, hiện nay kho băng Ä‘Ä©a của Đài ngoài dân ca của dân tá»™c Kinh thì có đến hàng trăm làn Ä‘iệu dân ca của hÆ¡n 40 dân tá»™c thiểu số, trong Ä‘ó có Ä‘óng góp không nhỏ của Mai Văn Lạng. 

Để tạo ra môi trường, không gian âm nhạc lành mạnh, bổ ích, anh cÅ©ng là người thường xuyên đến vá»›i đồng bào cả nÆ°á»›c để kết nối, giao lÆ°u vá»›i khán, thính giả yêu dân ca truyền thống vá»›i nhau. Do nắm được nhu cầu thị hiếu hiện nay số lượng người nghe radio ngày càng ít Ä‘i mà chỉ nghe trên ô tô hoặc nghe trá»±c tuyến và không phải ai cÅ©ng có thời gian để nghe Ä‘ài Ä‘úng khung giờ chÆ°Æ¡ng trình phát sóng nên anh Ä‘ã chủ Ä‘á»™ng Ä‘Æ°a các chÆ°Æ¡ng trình Ä‘ã phát sóng vào trang Blog của mình để phục vụ người nghe bất cứ ở Ä‘âu, bất cứ lúc nào.

Soạn giả, nhà báo Mai Văn Lạng (thứu 2 từ phải sang) trong lần tham gia Liên hoan “Chiếu chèo làng tôi”, tỉnh HÆ°ng Yên mở rá»™ng năm 2018 trên Đài PT-TH HÆ°ng Yên  (Ảnh: NVCC)  

Vá»›i tÆ° duy nhạy bén, sắc sảo của người làm báo trong thời đại Công nghệ 4.0, anh còn là người tiên phong trong việc quảng bá dân ca trên mạng xã há»™i. Hiện nay, anh là người đầu tiên làm kênh YouTobe về dân ca cổ truyền và có đến hàng trăm nghìn lượt truy cập má»—i ngày. Ngoài ra, vá»›i lợi thế của trang Facebook cá nhân có đến trên 10.000 bạn bè và người theo dõi, mà anh còn quảng bá dân ca trên trang Facebook bằng những bài viết lý luận hay những băng ghi âm hoặc video hấp dẫn về dân ca. Bên cạnh Ä‘ó, anh còn làm chủ chục nhóm trên Facebook về âm nhạc cổ truyền, trong Ä‘ó có trang “Đến vá»›i nghệ thuật chèo” vá»›i hÆ¡n chục nghìn lượt đăng kí theo dõi. 

Giữa bá»™n bề, lo toan của cuá»™c sống, soạn giả, nhà báo Mai Văn Lạng vẫn miệt mài, tâm huyết, bền bỉ trong cuá»™c hành trình gìn giữ và quảng bá dân ca truyền thống. Chính những ná»— lá»±c không biết mệt mỏi của anh mà công chúng vẫn tin rằng ở Ä‘âu Ä‘ó dân ca vẫn còn chá»— đứng vững chắc trong đời sống tinh thần của người Việt hôm nay.

Theo Äoàn Mai/Báo Nhà báo và Công luận