LTS: Nhà xuất bản Văn học vừa phát hành tập thÆ¡ thứ 8: XANH MÃI của nhà báo, nhà thÆ¡ Nguyá»…n Hồng Vinh. Tạp chí Người Làm Báo trân trọng giá»›i thiệu bài viết về tập thÆ¡ này của Nhà thÆ¡ Bằng Việt - nguyên Chủ tịch Liên hiệp các Há»™i Văn học, nghệ thuật Thành phố Hà Ná»™i, Phó Chủ tịch Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Há»™i Văn học, nghệ thuật Việt Nam.

ầm trên tay tập thÆ¡ má»›i khá dày dặn của tác giả Nguyá»…n Hồng Vinh, tôi không vá»™i vàng Ä‘i tìm câu chữ gì quá lạ lẫm, cách thể hiện gì gây “sốc” quá bất ngờ. Trái lại, tôi lặng lẽ thẩm thấu vào từng câu thÆ¡ quen thuá»™c của anh và tôi biết, rồi má»™t Ä‘iều gì đấy sẽ tá»± đến, tá»± hiện ra, thân thÆ°Æ¡ng mà khÆ¡i gợi, giản dị mà nhá»› lâu. Thì Ä‘ây, nó Ä‘ã hiển hiện ngay trong những trang đầu:

“Biết Ä‘ông dần dà đến

Nhưng chầm chậm thu ơi

Giữ tình ta thời trẻ

Cúc vàng tÆ°Æ¡i tháng Mười!”

                        (Mong thu chầm chậm…)

Câu thÆ¡ của má»™t người muốn âm thầm níu kéo chút hÆ¡i thu muá»™n, dù biết mùa Ä‘ông khắc nghiệt sắp tá»›i rồi. Và “Chút heo may hiếm muá»™n” hòa cùng màu hoa cúc vàng rá»±c tháng Mười sao lại khiến ta nao nòng đến thế?! Nhà thÆ¡ hẳn từng Ä‘ã có má»™t ká»· niệm gì quý lắm thời trẻ vá»›i khung cảnh bình dị mà sâu lắng ấy của mùa thu, dù không nói hết, nhÆ°ng cảm xúc nén chặt vẫn trào lên. Hay nó cÅ©ng đồng Ä‘iệu vá»›i cảm xúc về tuổi hoa niên trong chiến tranh, hay má»™t thời ở Trường SÆ¡n huyền thoại? Tất cả chỉ là những nét gợi, mà tác giả cÅ©ng chỉ muốn Ä‘iểm phá»›t qua thế thôi, không cần tường trình, giải thích. NhÆ°ng đối vá»›i bạn đọc, thế cÅ©ng là đủ, vì Ä‘ã bắt chợp được má»™t giây phút đồng Ä‘iệu cùng tác giả, Ä‘âu cần buá»™c anh kể lể, trần thuật dài dòng?...

Đoàn Nhà báo ở Hà Ná»™i và TP Hồ Chí Minh thăm Quân khu 3 nhân ká»· niệm ngày thành lập Quân Ä‘á»™i nhân dân Việt Nam, tháng 12/2018

Tuy nhiên, ở má»™t chá»— khác, lại cÅ©ng có má»™t khoảnh khắc nữa, khi tác giả tá»± cho phép mình được ôn lại ký ức, thì tuy kiệm lời, nhÆ°ng cÅ©ng vừa đủ để hình dung lại không khí thời sÆ¡ tán chống Mỹ hÆ¡n ná»­a thế ká»· trÆ°á»›c, gian khổ mà yêu đời má»™t cách hồn nhiên, không hề vÆ°á»›ng chút gì bi lụy hay mệt mỏi:

“Tôi qua thăm ga Phổ Yên

NÆ¡i Ä‘ón sinh viên nhập học

Một thời bom rơi đạn lạc

Hành quân lá»™i bá»™ thâu Ä‘êm!...

Còn Ä‘ây Suối Đôi hiền hòa

Thày trò cùng nhau chuyển gạo

Chiều sân bóng chuyền náo Ä‘á»™ng

Hò reo át cả hoàng hôn…”

                                   (Về nguồn)

Chỉ tả lại thế thôi, không bình luận, nhÆ°ng Ä‘ã tái hiện đầy đủ khí thế và sức sống của lứa sinh viên thời chống Mỹ ở nÆ¡i sÆ¡ tán trong núi rừng, mà ngày nay bạn trẻ khó mà hình dung hết.

Tác giả tham gia khánh thành bia di tích Trường viết báo Huỳnh Thúc Kháng

Đấy là chất trẻ kỳ diệu của má»™t “thời thanh niên sôi nổi” nhÆ° má»™t bài hát Nga nổi tiếng mà má»—i chúng ta từng Ä‘ã nằm lòng qua ná»­a thế ká»· rồi! Và cho tá»›i hôm nay, không hề ngẫu nhiên khi tác giả lại đặt đầu đề cho tập thÆ¡ của mình là “Xanh mãi”. Đó cÅ©ng là má»™t tâm hồn thÆ¡, tưởng hồn nhiên, song Ä‘ã từng nếm trải mọi cung bậc gian truân nhÆ°ng vẫn giữ được cho mình những cảm xúc trẻ trung, yêu đời, yêu con người, tá»± tin nhÆ° vốn Ä‘ã là nhÆ° thế trong suốt cuá»™c đời. Vì vậy, tác giả Ä‘ã chia sẻ má»™t ý nghÄ© tâm đắc khi viết về nhà thÆ¡ Trần Gia Thái:

“Ta yêu hÆ¡n cuá»™c sống này

Vì nó mà ta hiện hữu!”.

Nếu nhÆ° câu thÆ¡ trên Ä‘ây giống nhÆ° môt sá»± Ä‘úc kết đầy tá»± hào và có tính duy lý, thì tác giả lại thường xuyên đắp bồi thêm những cảm xúc rất bá»™t phát nữa, để chúng ta hiểu ra, rằng trong con người thÆ¡ thuần khiết này, những giây phút được trở về làm “thi sÄ© bản năng” từ trong ná»™i tâm mình quả cÅ©ng rất thú vị. Khi viết về mùa xuân, tác giả còn nhấn thêm từ “khấp khởi xuân”, vá»›i vẻ hào hứng nhÆ° trẻ thÆ¡ khấp khởi đợi mùa xuân để được người lá»›n phát quà, tặng kẹo! CÅ©ng ở bài này, có má»™t hình ảnh cÅ©ng rất bá»™t phát, nhÆ°ng lại hoàn toàn nằm trong quy luật thiên nhiên. Đó là khi tác giả vừa “nghe lao xao chiếc lácuối cùng rÆ¡i”, vừa Ä‘ã không để cho mình má»™t phút nào phải buông lÆ¡i, chùng xuống than thở, mà lập tức chuyển hóa luôn sang tâm trạng kỳ vọng cái má»›i Ä‘ang đến: “Khấp khởi má»™t chồi xuân Ä‘ang ủ”. Cái nhìn thường trá»±c, dứt khoát về tÆ°Æ¡ng lại ấy trÆ°á»›c mọi sá»± vật là xu thế của má»™t tâm hồn trẻ, mạnh mẽ, giàu khát vọng, không chịu đắm mình vào hoài cổ. Và vì thế, tác giả Ä‘ã nâng lên thành triết lý lạc quan của mình:

“Trằn trọc lời em:

Có giấc mÆ¡ không khi nào là thật!”

Còn anh, vẫn nối dài giấc mÆ¡ có thật!”

Khía cạnh trẻ trung và nét hồn nhiên trong thÆ¡ Nguyá»…n Hồng Vinh được lan tỏa ra ở khắp các chi tiết ngẫu hứng mà anh Ä‘ã Ä‘Æ°a vào thÆ¡. Đơn cá»­ má»™t chuyện nhỏ nhÆ° khi anh mua má»™t cành Ä‘ào ở Tam Điệp:

“Bạn bè Ä‘ùa vui

Sao lại làm chuyện ngược đời

Khi Ä‘ào Nhật Tân

Vẫn nổi danh Hà Ná»™i?”

NhÆ°ng vấn đề lại là ở chá»—: Anh nghe được chuyện vua Quang Trung trÆ°á»›c Tết khao quân ở Tam Điệp, chọn má»™t cành Ä‘ào gá»­i tặng công chúa Ngọc Hân (chứ không phải nhÆ° ở má»™t số giai thoại khác, kể rằng sau khi Ä‘ã Ä‘ánh thắng quân Thanh xong, từ thành Thăng Long, Quang Trung Nguyá»…n Huệ má»›i gá»­i về Phú Xuân cho Ngọc Hân cành Ä‘ào Tết). DÄ© nhiên là chuyện cành Ä‘ào được gá»­i từ Tam Điệp Ä‘áng tin hÆ¡n và cÅ©ng hợp lẽ hÆ¡n nhiều, so vá»›i câu chuyện sau khi giải phóng Thăng Long, bề bá»™n trăm ngàn công việc, mà cÅ©ng Ä‘ã quá Tết ra Giêng rồi, làm sao để vua Quang Trung còn đủ thời gian cầu kỳ cho người tìm mua và gá»­i cành Ä‘ào “chạy bá»™” theo chân ngá»±a về tận Phú Xuân?! Hồng Vinh nắm được chi tiết đắt giá này, nên anh viết hào hứng má»™t mạch, tưởng nhÆ° không cần phải nghÄ©:

“Từ năm ấy

Sắc Ä‘ào Quang Trung

Thấm đất vùng Tam Điệp”.

Và đến Ä‘ây, tác giả má»›i nói tá»›i vẻ hồn nhiên duyên dáng, vá»›i nụ cười tủm tỉm của cô bán Ä‘ào, chào mời khách:

“Giữa nắng Ä‘ông phÆ¡ phất

Cô bán Ä‘ào cười duyên

Người đẹp, Ä‘ào càng đẹp

Sao không mua má»™t cành?!”.

Đoạn thÆ¡ vừa tá»± nhiên, vừa hóm hỉnh!

Có chút cười mỉm trong thÆ¡ Hồng Vinh, tôi nghÄ© là anh không cố ý. CÅ©ng nhÆ° câu thÆ¡ dÆ°á»›i Ä‘ây, có thể là anh cÅ©ng không cố “chÆ¡i chữ” làm gì, ấy vậy mà từ trong câu thÆ¡, nó lại có cái phong vị “chÆ¡i chữ” bất ngờ, có lẽ đấy cÅ©ng là cái duyên của Hồng Vinh, khi anh viết rất tá»± nhiên và cÅ©ng rất hồn hậu nữa:

“Bao giờ cho đến tháng Mười

Để hồng Vinh mọng, cùng mời người ăn!”

                                 (Bao giờ)

Đây là nói đến mùa hồng chín mọng có thật ở trong Vinh, nhÆ°ng nếu bảo là “chÆ¡i chữ” thì cÅ©ng vẫn có thể hiểu rằng đến mùa quả chín, thÆ¡ Hồng Vinh cÅ©ng có lẽ vừa chín tá»›i, để được bày ra mời, đủ cho mọi người cùng thưởng thức...

Ở trên, tôi Ä‘ã dẫn má»™t Ä‘oạn dài chứng minh cho sá»± hồn nhiên, trẻ trung, có lúc bá»™t phát trong thÆ¡ Hồng Vinh. Tuy nhiên, không nên quên, khi nhập mình vào các đề tài nghiêm túc và có trách nhiệm chính trị - xã há»™i cao, thì ngòi bút Hồng Vinh khác hẳn, nó nặng trÄ©u ý thức công dân và tràn đầy hÆ¡i thở sá»­ thi. Đây là Ä‘oạn thÆ¡ viết ở NghÄ©a trang Vị Xuyên, tháng Hai 2019:

“Quên sao những ngày nối Ä‘êm

Ù tai đạn cày, pháo dập

Hang Ä‘á nhÆ° lò vôi nóng

Đồng đội bao người hy sinh

Từ đấy qua bao mùa Xuân

Những cuá»™c kiếm tìm đằng đẵng

HÆ°Æ¡ng khói hòa dòng nÆ°á»›c mắt

Các anh Ä‘ang nằm nÆ¡i Ä‘âu?”

                            (Thiêng liêng hòa bình).

Hoặc có thể dẫn má»™t bài khác: “Đau Ä‘áu miền Trung”, để cùng thấu hiểu má»™t vùng đất anh hùng trong chiến đấu chống giặc giữ nÆ°á»›c, nhÆ°ng cÅ©ng đầy gian lao, vất vả trong cuá»™c đấu tranh vá»›i các hiểm họa thiên tai:

“Đi dọc miền Trung

Giữa mùa mÆ°a thiếu nÆ°á»›c

Nắng thiêu đốt

Cả đồi sim héo cành…

Ơi miền Trung

Năm nào cÅ©ng mÆ°a trắng trời dằng dặc

Cả xã thành biển nÆ°á»›c

Mà nay đất nẻ cây khô!...

Đau Ä‘áu miền Trung

Má»™t thời Ä‘ánh Mỹ

Sản sinh ngàn Mẹ Anh hùng

Vạn vạn gái trai dÅ©ng sÄ©

Chưa bao giờ đất chết

Vẫn trường tồn cùng dân tá»™c ngàn năm !”

Giọng Ä‘iệu của sá»­ thi trong các bài thÆ¡ trên là rất rõ.

NhÆ° vậy, có thể nói, tác giả Hồng Vinh, Ä‘úng nhÆ° tá»±a đề tập thÆ¡ “Xanh mãi”, vừa biết duy trì được cảm xúc trẻ trung, hồn hậu, bá»™t phát, kết hợp vá»›i cách thể hiện tá»± nhiên; lại khéo léo giữ được nhiều Æ°u Ä‘iểm của mạch thÆ¡ Việt truyền thống, để có được má»™t hÆ¡i thÆ¡ khoáng đạt, khỏe khoắn, tÆ°Æ¡i tắn. Những bài trong tập này về người cha, người thầy, người vợ, bạn bè thân thiết... - Ä‘iểm tá»±a vững chãi của anh trong đường đời và sá»± nghiệp, được diá»…n tả vá»›i tình cảm tri ân sâu nặng, vừa thiết tha, vừa bồi đắp tin yêu (Cha vẫn còn Ä‘ây, Vẫn xanh tri thức, Đạo và Đời...).

Má»™t số bài khác, do đặc thù của đề tài, cần có cách xá»­ lý chất liệu tổng hợp, thì tác giả cÅ©ng Ä‘ã dụng công khai thác sâu hÆ¡n, từ nhiều khía cạnh và bình diện khác nhau, để có thể chạm tá»›i hÆ¡i thở của sá»­ thi qua cách đặt vấn đề nghiêm túc, có trách nhiệm, mang tính công dân cao.

ặc biệt trong tập thÆ¡ này, anh Ä‘ã dành má»™t số bài nhất định để giao lÆ°u và chia sẻ cảm xúc thÆ¡ ca của mình vá»›i khá nhiều bạn thÆ¡ nhiều lứa tuổi, nhÆ° các nhà thÆ¡: Hà Minh Đức, Lê Thành Nghị, Bằng Việt, Hà Cừ, Trần Gia Thái, Đỗ Phú Nhuận, Trần Thế Tuyển…

Là người Ä‘ã hai lần ở Trường SÆ¡n, Hồng Vinh cÅ©ng Ä‘au Ä‘áu vá»›i tâm sá»± của nhà thÆ¡ Trần Thế Tuyển, khi cả hai anh có những câu thÆ¡ cùng lan tỏa trong nhau:

“Đây vết tích B.52 rải thảm má»™t thời

Xóa sổ cả tiểu Ä‘oàn vượt tuyến

XÆ°Æ¡ng cốt các anh chÆ°a thấy

Thắp nhang lệ mãi tuôn rÆ¡i!

…Anh trở lại Tây Nguyên

Má»™t mình má»™t quán

Má»™t mình giọt đắng tái tê

Nhớ lại một thời chinh chiến

Nay lẽ nào để dòng đời vÆ¡i cạn?”

Rồi đến hai cách bá»™c lá»™ tính cách khác nhau của hai loài hoa: hoa Quỳnh và hoa Dã quỳ Ä‘ã tạo nên những câu thÆ¡ thật đẹp, mà nhà thÆ¡ Hồng Vinh hào hứng “nối Ä‘iêu” cùng nhà thÆ¡ Đỗ Phú Nhuận trong hai khổ thÆ¡ sau:

“Sống trên đất ngàn hoa vùng châu thổ

Thức Ä‘êm say ngắm hoa Quỳnh

Trùng tên em ngày gặp

Thầm lặng sống, thầm lặng xanh…

Thầm lặng

Quỳnh Ä‘ang Ä‘âu, giữa nhân gian?”…

“Lặn lá»™i lên cao nguyên

Gặp thảm hoa dã quỳ vàng chang chói

Cứ Ä‘a tình, cứ hừng há»±c cháy

Đất nÆ°á»›c này Ä‘âu cÅ©ng rá»±c sắc hoa

Má»—i cô gái là má»™t bông hoa đẹp …”

Vá»›i nhà thÆ¡ Hà Cừ, Hồng Vinh lại có chung những cảm nghÄ© ngậm ngùi về gánh nặng việc đời; về cái cÅ© và cái má»›i Ä‘an xen, Ä‘âu là Ä‘ích thá»±c:

“Biết cả đời mang nợ

Chẳng bao giờ trả xong!”.

Và:

“Có cái cÅ© Ä‘âu phải là xÆ°a cÅ©

Cái má»›i ngỡ tinh khôi/ Khoảnh khắc hóa cÅ© rồi!”…

Còn vá»›i nhà thÆ¡ Lê Thành Nghị, Hồng Vinh lại có thời gian ngẫm ngợi sâu hÆ¡n những mạch thÆ¡ đậm chất Thiền, cùng bạn thÆ¡ vừa chạm ngưỡng “thất thập cổ lai hy”:

“Mừng anh chạm tuổi bảy mÆ°Æ¡i

Chạm vạt cúc vàng bên vầng trăng lặn…

Suối trôi trong tÄ©nh tại

Núi Ä‘á»™ng trong dáng thiền!”

NhÆ°ng có lẽ, vá»›i nhà thÆ¡ Hà Minh Đức Ä‘ã vượt quá tuổi 80, tác giả Hồng Vinh má»›i dành nhiều dòng tâm sá»±, sẻ chia về gia cảnh, về đường đời, về cõi mÆ¡ và cõi thá»±c, về hạnh phúc và ná»—i Ä‘au nhân thế nữa. Tác giả Hồng Vinh Ä‘ã trích dẫn má»™t câu thÆ¡ tình yêu của nhà giáo nhân dân Hà Minh Đức, khiến tôi giật mình:

“Nếu có được kiếp sau

Tôi sẽ là người Ä‘ánh xe ngá»±a

Chở em rong ruổi trên đường!...”

Tôi không biết diá»…n tả cảm xúc vừa bất ngờ, vừa bùi ngùi khi được đọc câu thÆ¡ tài hoa và lãng mạn nhường ấy mạnh đến thế nào. Chỉ vụt nhá»›, có má»™t nhà doanh nghiệp, gần Ä‘ây phát biểu má»™t câu, tạo dÆ° luận ồn ào và được các bạn trẻ tranh nhau nhắc Ä‘i nhắc lại, để Ä‘Æ°a ra những cách trả lời khác nhau trên mạng. Đó là câu:“Vậy thì có tiền và nhiều tiền để làm gì?”. Dù biết rằng mọi sá»± so sánh trên đời đều khập khiá»…ng, nhÆ°ng tôi cÅ©ng vẫn muốn hỏi lại câu hỏi, nhại theo ý của nhà doanh nghiệp kia: “Vậy thì có thÆ¡ và nhiều thÆ¡ để làm gì?”.

Hỏi thế, tôi muốn được dành sẵn câu trả lời: ThÆ¡, cÅ©ng giống nhÆ° người Ä‘ánh xe ngá»±a của nhà thÆ¡ Hà Minh Đức, nếu nhÆ° trọn kiếp này không đến được tình yêu và lý tưởng nhân văn cao đẹp mà mình khao khát, thì Ä‘ành tá»›i kiếp sau, mà cÅ©ng chỉ mong vẫn làm “người Ä‘ánh xe ngá»±a” tầm thường thế thôi, để chuyên chở không công biểu tượng của Chân, Thiện, Mỹ - là Nàng ThÆ¡ -, cho thành chính quả! Nhà thÆ¡ Nguyá»…n Hồng Vinh Ä‘ã hầu nhÆ° dành trọn thời gian sau khi thôi phải gánh vác công tác quản lý để đến vá»›i ThÆ¡, lại tâm đắc vá»›i những suy tÆ° của nhà thÆ¡ Hà Minh Đức, chắc cÅ©ng sẽ đủ bản lÄ©nh để cùng dấn thân Ä‘Æ°a lòng yêu ThÆ¡ chân chính Ä‘i đến Ä‘ích!