Mạng xã há»™i là nguồn tin, báo chí là “màng lọc”

Tác giả loạt bài, nhà báo Nguyá»…n Phạm Đăng Khoa chia sẻ: “Vào đầu tháng 4/2018, tôi nhận được thông tin từ má»™t người chị, từng là đồng nghiệp, gá»­i đến. Chị hay viết về du học và Ä‘ã đăng trên Facebook cá nhân về trường GWIS, sau Ä‘ó đề nghị tôi vào cuá»™c xác minh. Chỉ qua ít phút trao đổi, tôi nhận ra Ä‘ây là vấn đề nghiêm trọng…”

Nghiêm trọng ở Ä‘âu? Theo Đăng Khoa, trÆ°á»›c Ä‘ây Ä‘ã có rất nhiều trường hợp bị phát giác là Ä‘i học các trường nÆ°á»›c ngoài không được công nhận, mua bằng từ các trường “ma” ở nÆ°á»›c ngoài,... thì câu chuyện trên nghiêm trọng ở chá»— GWIS có mặt ngay tại Việt Nam, liên kết giảng dạy khắp các tỉnh, thành, ở những trường tÆ° thục lá»›n.

NhÆ°ng qua tìm hiểu, GWIS lại là má»™t trường “ma” Ä‘úng nghÄ©a Ä‘en: Website của trường không có học sinh tại Mỹ, chỉ có học sinh Việt Nam và nhận bằng tại Việt Nam; Trường không có thông tin học sinh mà chỉ giá»›i thiệu các đại lý và 3 chi nhánh tại Hà Ná»™i, Trung Quốc và Ấn Độ; Trường không có năm thành lập, không có hoạt Ä‘á»™ng học tập, không có thông tin giáo viên, bằng cấp; Trường không được chứng nhận kiểm định (quốc gia và vùng) bởi những tổ chức uy tín của Mỹ;…

Tiếp tục Ä‘ào sâu, nhóm phóng viên Thanh Niên Ä‘ã phát hiện ra má»™t sá»± thật bất ngờ: Địa chỉ trường công bố trên website chính là Trung tâm biểu diá»…n nghệ thuật và giáo dục California (California Education and Performing Arts Center). DÄ© nhiên ở Ä‘ây không có bất cứ phòng học, giáo viên, học sinh,… nào. Dù trên website, trường này vẽ ra những hình ảnh hết sức hoành tráng…

“Thông tin bÆ°á»›c đầu là nhÆ° vậy. Và tại Việt Nam nhiều năm qua, định nghÄ©a về nguồn tin báo chí Ä‘ã mở rá»™ng hÆ¡n, mở rá»™ng hÆ¡n cả về phía mạng xã há»™i. Chúng tôi tiếp nhận sá»± việc từ mạng xã há»™i, lập tức vào cuá»™c xác minh, Ä‘Æ°a sá»± thật ra ánh sáng…”, nhà báo Đăng Khoa chia sẻ.

Nhà báo Đăng Khoa làm MC chÆ°Æ¡ng trình TÆ° vấn mùa thi của Báo Thanh Niên.

Những sá»± há»— trợ quý giá

Sau khi bài báo đăng, đại diện trường GWIS - ông Nguyen Philip lập tức gá»­i văn bản kiến nghị đến Báo Thanh Niên, cho rằng trường hoạt Ä‘á»™ng Ä‘úng quy định. Tuy nhiên, Báo Thanh Niên Ä‘ã có đủ cÆ¡ sở để phản bác tất cả những thông tin ông này Ä‘Æ°a ra.

Theo Nhà báo Đăng Khoa, tuyến bài về GWIS không Ä‘òi hỏi phải Ä‘i quá nhiều nÆ¡i, mất quá nhiều thời gian để thá»±c tế. Tuy nhiên, Thanh Niên Ä‘ã phải tìm hiểu, thu thập và xá»­ lý má»™t kho tÆ° liệu khổng lồ, vì biết rằng chỉ cần má»™t chứng cứ yếu, tờ báo sẽ “thua ngược”.

Trong loạt bài này, Ä‘iều Ä‘áng… ngạc nhiên nhất có lẽ là việc Thanh Niên Ä‘iều tra má»™t trường “gốc Mỹ” nhÆ°ng không phải qua Mỹ thá»±c tế, thu thập tÆ° liệu. Theo Đăng Khoa, Ä‘ó là Ä‘iều quá may mắn. “Tôi chỉ tham gia nhóm Kết nối Việt, má»™t nhóm trên Facebook gồm những người Việt ở Mỹ. Khi nghe tôi trình bày và nhờ giúp đỡ, anh Cường Lê, má»™t trong các quản trị viên, Ä‘ã nhận lời. Anh đăng thông tin rằng Ä‘ang cần hình ảnh thá»±c tế GWIS ở California, chụp hình thá»±c tế. Chỉ ít phút sau, má»™t thành viên Ä‘ang ở gần địa chỉ Ä‘ó Ä‘ã chạy xe đến và chụp ảnh. Đó là má»™t ngày mÆ°a rả rích ở California, khiến người ta ngại ra đường. Và sáng hôm sau, bức ảnh này ghi má»™t Ä‘iểm quan trọng trong bài viết đầu tiên Thanh Niên bóc gỡ về sá»± mập mờ của GWIS tại Việt Nam…”, nhà báo Đăng Khoa kể lại.

Tiếp Ä‘ó, nhóm phóng viên còn “Ä‘i thá»±c tế” tá»›i má»™t địa Ä‘iểm tại Florida, nÆ¡i GWIS từng đặt trụ sở, nhÆ°ng qua… Google Earth. Những hình ảnh từ Google Earth cho thấy địa chỉ trên chỉ là má»™t đại lý thÆ° tín, nhÆ°ng chÆ°a biết kiếm Ä‘âu ra hình ảnh thá»±c tế. Má»™t lần nữa nhóm phóng viên lại gặp may khi nhận được clip từ Hiệu trưởng má»™t trường tÆ° thục quốc tế tại Việt Nam. Ông từng nhận được lời mời hợp tác vá»›i GWIS nhÆ°ng thấy sá»± mập mờ và Ä‘ã cất công sang Mỹ để tận mục sở thị. Ông Ä‘ã quay cả địa Ä‘iểm cÅ©, má»›i của GWIS gá»­i cho tác giả, để sá»± thật được phÆ¡i bày.

Rất nhiều thông tin, tÆ° liệu về GWIS, theo nhà báo Đăng Khoa, là nhờ các chuyên gia về giáo dục Mỹ, các luật sÆ°,… là những người cá»™ng tác thường xuyên vá»›i Báo Thanh Niên há»— trợ. “Những lời Ä‘á»™ng viên luôn luôn tràn ngập sau má»—i bài viết. Bạn đọc cÅ©ng chỉ ra những hÆ°á»›ng, Ä‘iểm mấu chốt mà chúng tôi cần tiếp tục, Ä‘ã gá»­i các thông tin, chứng cứ giá trị để bài viết có cÆ¡ sở vững chắc hÆ¡n…”, ÄÄƒng Khoa bày tỏ.

Đặc biệt, trong loạt bài này, nhóm phóng viên còn thấy “thiếu nợ” má»™t bạn đọc đặc biệt, người Ä‘ã đọc kỹ từng bài viết, Ä‘ã nhận xét giúp Thanh Niên tìm ra những hÆ°á»›ng Ä‘i má»›i, chỉ ra những Ä‘iểm mấu chốt cần khai thác sâu hÆ¡n. Đăng Khoa nói: “Chính anh, bằng những kiến thức chuyên môn của mình Ä‘ã tá»± tìm hiểu, tá»± chứng minh những gì lãnh đạo GWIS nói không Ä‘úng sá»± thật để há»— trợ chúng tôi. Vài ngày trÆ°á»›c khi GWIS bị Bá»™ GD&ĐT tuýt còi, bố anh mất. Anh chỉ thông báo ngắn gọn và gần nhÆ° không còn hoạt Ä‘á»™ng gì trên mạng. Chúng tôi vẫn chÆ°a liên hệ lại được vá»›i nhau. Chỉ còn nhá»› rằng, Thanh Niên từng có má»™t bạn đọc đặc biệt nhÆ° thế”.

Nhà báo Đăng Khoa phỏng vấn Thứ trưởng Bá»™ GD&ĐT Bùi Văn Ga.

Sẽ còn nhiều GWIS nữa xuất hiện, nếu…

Khi bắt đầu loạt bài, nhóm phóng viên Báo Thanh Niên còn nhận được rất nhiều sá»± há»— trợ, chia sẻ, giúp đỡ từ các cÆ¡ quan quản lý giáo dục, ngoại giao trong và ngoài nÆ°á»›c.

Tác giả Đăng Khoa cho rằng, má»™t trong những thuận lợi trong quá trình Ä‘iều tra về GWIS là thông tin ở các cÆ¡ quan công quyền Mỹ gần nhÆ° đều minh bạch trên mạng, biết cách là có thể tìm hiểu khá dá»… dàng. HÆ¡n nữa, khi được đề nghị trả lời, các Ä‘Æ¡n vị phụ trách giáo dục ở Florida và California đều rất nhiệt tình. NhÆ°ng theo Đăng Khoa, bÆ°á»›c ngoặt chuyển biến lá»›n nhất của vụ việc đến từ Đại sứ quán Mỹ, bởi khi thông tin về GWIS tràn ngập trên báo chí Việt Nam, cÆ¡ quan này Ä‘ã nhanh chóng vào cuá»™c xác minh.

Đại sứ quán Mỹ sau Ä‘ó đồng ý để phóng viên Báo Thanh Niên có mặt trong cuá»™c trao đổi thông tin xung quanh GWIS, Ä‘ã chính thức thông báo việc “không tìm thấy thông tin chính thức về GWIS”. Nhóm phóng viên Ä‘ã vững tin rằng mình chiến thắng. “Các cÆ¡ quan Việt Nam cÅ©ng Ä‘ã vào cuá»™c. DÄ© nhiên họ rất thận trọng vì GWIS đăng ký tại Mỹ. Tuy nhiên, Cục Hợp tác quốc tế Ä‘ã Ä‘Æ°a ra quyết định khá nhanh chóng sau khi xem xét, thẩm định. Và chính Bá»™ GD&ĐT là nÆ¡i Ä‘Æ°a ra phán quyết cấm GWIS hoạt Ä‘á»™ng tại Việt Nam”, ÄÄƒng Khoa nói.

Về hành trình Ä‘iều tra, phanh phui trường “ma” GWIS, theo Đăng Khoa, sau thời gian gần 15 năm viết về mảng giáo dục, anh Ä‘ã chứng kiến quá nhiều lừa lọc, dối trá. “Năm 2006, trung tâm Anh ngữ SITC biến mất khỏi Việt Nam sau khi đạt số lượng học viên nhiều khủng khiếp. Năm 2012, hàng loạt trường Singapore sụp đổ, có chủ đầu tÆ° bỏ trốn, kéo theo hàng ngàn học viên bị ảnh hưởng. Còn rất nhiều vụ việc khác nữa. Và vừa qua là GWIS. Tất cả cho thấy phụ huynh Việt Nam khát khao tìm con mình có má»™t môi trường học quốc tế nhÆ° thế nào. Họ sẵn sàng nhịn ăn, nhịn mặc để con mình được học tại má»™t ngôi trường tiếp cận gần nhất vá»›i tiêu chuẩn quốc tế…”, Khoa bày tỏ.

Anh cÅ©ng nhận thấy rằng, trÆ°á»›c khát khao của phụ huynh Việt Nam, Ä‘ã có kẻ lao vào trục lợi. Và khi mọi chuyện qua Ä‘i, chính phụ huynh, học sinh là những người chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Mất tiền Ä‘ã Ä‘ành, mất mát lá»›n hÆ¡n chính là sá»± kỳ vọng, niềm hy vọng. Tá»™i lá»›n nhất của GWIS là Ä‘ã cÆ°á»›p Ä‘i của họ những Ä‘iều Ä‘ó.

“TÆ°Æ¡ng lai sẽ còn nhiều GWIS nữa xuất hiện, nếu cÆ¡ quản quản lý không tạo ra má»™t “màng lọc” chặt chẽ, và phụ huynh không tỉnh táo vá»›i kỳ vọng của chính mình”, nhà báo Đăng Khoa kết lại.

Theo Kiên Giang/Báo Nhà báo & Công luận