Vinh dá»± Ä‘Æ°Æ¡c trao Giải Nhì tại Giải thưởng toàn quốc về thông tin đối ngoại, loạt bài “An ninh mạng - góc nhìn từ tâm Ä‘iểm dÆ° luận" của nhà báo Đăng Trường - báo Công an Nhân dân là má»™t tác phẩm được đầu tÆ° công phu vá»›i chủ đề đặc sắc, phÆ°Æ¡ng pháp thể hiện sáng tạo Ä‘ã nêu ra má»™t vấn đề cấp bách toàn cầu, và thá»±c tế này Ä‘ang Ä‘òi hỏi má»—i quốc gia triển khai các biện pháp thiết thá»±c, hiệu quả để bảo đảm an ninh mạng.

Lợi ích quốc gia, dân tá»™c là trên hết

-  ThÆ°a ông, ông Ä‘ánh giá nhÆ° thế nào về tầm quan trọng của vấn đề an ninh mạng đối vá»›i má»—i cá nhân là công dân và vá»›i chính thể nÆ°á»›c CHXHCNVN? 

Nhà báo Đăng Trường: Thá»±c ra, Ä‘iều này trong Luật An ninh mạng ghi rõ rồi, trong tờ trình dá»± luật cÅ©ng chỉ rõ sá»± cần thiết. Tôi chỉ lấy ví dụ Ä‘Æ¡n giản thế này: bạn bất ngờ bị kẻ nào Ä‘ó Ä‘ánh cắp tên, mật khẩu, Ä‘á»™t nhập facebook rồi làm  những trò tầm bậy nhÆ° tung hình ảnh, viết bài hay vờ mượn tiền, nạp thẻ để chiếm Ä‘oạt. Rồi thì bạn bị người nào Ä‘ó lên facebook chá»­i bá»›i, vu cáo thế này, thế kia, bạn có bức xúc không? Hay tài khoản internet banking của bạn bị Ä‘á»™t nhập, bị kẻ gian lấy hết tiền…

Tất cả những Ä‘iều Ä‘ó bạn đều thấy nguy hại vì an ninh, an toàn mạng. Ở phạm vi cá»™ng đồng, quốc gia, chúng ta Ä‘ã biết tác hại từ những thông tin “kêu gọi xuống đường” dÆ°á»›i danh nghÄ©a “bảo vệ môi trường biển”. Kẻ xấu lợi dụng lòng yêu nÆ°á»›c của người Việt để kích Ä‘á»™ng xuống đường, nhiều người cả tin làm theo và gây ra những hậu quả không nhỏ.

Rõ ràng, má»™t xã há»™i mà người dân càng phụ thuá»™c vào thông tin mạng thì xã há»™i Ä‘ó, không gian mạng càng phải được đảm bảo bằng các chế định luật pháp cụ thể. Lợi ích, chủ quyền quốc gia là tối thượng, khi nói, viết, chia sẻ lên mạng internet, chúng ta phải ý thức được trách nhiệm công dân để suy nghÄ©, hành Ä‘á»™ng Ä‘úng.

- Vậy trách nhiệm của chúng ta là gì? NhÆ° ông Ä‘ã nhắc đến trong tác phẩm rằng: Vấn đề đặt ra là chúng ta - những người sống và bảo vệ chế Ä‘á»™ này, đất nÆ°á»›c này, dân tá»™c này phải hiểu cho ra nhẽ, phải biết phân định Ä‘úng sai, biết rõ bụng dạ lòng người mà phân phải trái”. Làm thế nào để nhận biết được thông tin má»™t cách chính xác nhất?

Nhà báo Đăng Trường: Tôi nghÄ© cuá»™c sống thá»±c chúng ta phải chấp hành luật pháp nhÆ° thế nào thì trên mạng cÅ©ng vậy. Mạng không còn là ảo nữa vì ngày nay giao dịch, kinh doanh, học tập, làm ăn…cÅ©ng phổ biến trên mạng. Trong cuá»™c sống có trò lừa đảo gì thì giờ trên mạng cÅ©ng có, lừa tình, lừa tiền, lừa dá»± án, lừa đầu tÆ°…, tất cả đều có. Vậy nên khi làm gì, viết gì trên mạng, chúng ta không thể hành Ä‘á»™ng kiểu tuỳ thích, nhất là khi hành Ä‘á»™ng của mình xâm hại đến cá nhân, tổ chức nào Ä‘ó.

Không gian mạng rá»™ng lá»›n, chúng ta chỉ là phần rất nhỏ trong biển cả mênh mông. NhÆ°ng trách nhiệm của má»™t công dân vá»›i đất nÆ°á»›c, vá»›i Tổ quốc mình thì không hề nhỏ Ä‘âu, bất cứ lời nói, hành Ä‘á»™ng nào Ä‘Æ°a ra trên không gian mạng cÅ©ng phải ý thức được tÆ° cách công dân của mình. Tôi thấy nhiều khi chúng ta Ä‘ang có những giá trị rất lá»›n, rất thiêng liêng mà nhiều người lại không thấy được ý nghÄ©a thiêng liêng Ä‘ó. Đó là giá trị của nền Ä‘á»™c lập, hoà bình và phát triển của đất nÆ°á»›c ta.

Từ “diá»…n biến mạng” đến bạo Ä‘á»™ng, chống phá gây mất ổn định tại má»™t số địa phÆ°Æ¡ng nhÆ° Đồng Nai, Bình Thuận, Hà TÄ©nh đặt ra những bài học sâu sắc về Ä‘iều này. Buông lỏng an ninh mạng, hậu quả là khôn lường.

Làm thế nào để nhận biết được thông tin má»™t cách chính xác nhất? Có nhiều cách tiếp cận, trÆ°á»›c hết là nắm thông tin chính thống từ cÆ¡ quan chức năng. Thứ nữa, trÆ°á»›c thông tin "lạ, Ä‘á»™c", cần tìm hiểu xem xuất phát từ Ä‘âu, có nguồn từ những tổ chức, cá nhân chống phá Việt Nam hay không ? Và cần sá»± tÄ©nh tâm kiểm chứng, tránh cả tin và hành Ä‘á»™ng theo sá»± cả tin Ä‘ó.  

Phản biện để tìm ra giá trị cốt lõi, bản chất của vấn đề

- Tôi thấy Ä‘ây là má»™t tác phẩm thá»±c sá»± công phu, công phu từ cách dẫn dắt, tổ chức bài viết đến thá»±c hiện chia kỳ. Ông Ä‘ã làm thế nào để có thể thu nạp lượng thông tin lá»›n đến nhÆ° thế vào bài viết mà vẫn hết sức logic, rành mạch?

Nhà báo Đăng Trường: Äá»ƒ phân tích, làm rõ vấn đề lá»›n nhÆ° an ninh mạng, tôi nghÄ© viết bao nhiêu kỳ trong khuôn khổ tác phẩm báo chí vẫn là chÆ°a đủ. Tuy nhiên, tôi cố gắng chắt lọc lại những ý chính và đề cập ở góc Ä‘á»™ phản biện để tìm ra giá trị cốt lõi, bản chất của vấn đề. Để phản biện phải có luận cứ, luận Ä‘iểm rõ ràng, nó giống nhÆ° má»™t chuyên đề khoa học thu gọn, kể cả các dẫn chứng chứng minh nêu ra cÅ©ng phải thuyết phục, nhất là dẫn chứng từ luật pháp và thá»±c tiá»…n ở các nÆ°á»›c trên thế giá»›i về an ninh mạng.

Tôi nghÄ©, viết về an ninh mạng gần Ä‘ây được đề cập rất nhiều trên báo chí. Tuy nhiên ở góc Ä‘á»™ phản biện thì tôi thá»±c hiện theo logic riêng. Về lý do thá»±c hiện loạt bài này, nhÆ° tôi Ä‘ã viết trong phần đầu loạt bài: Bây giờ, Việt Nam xếp ở vị trí thứ 7 thế giá»›i vá»›i gần 60 triệu người dùng Facebook. Bất kỳ sá»± kiện nào dở, lạ, tiêu cá»±c trong xã há»™i đều có thể trở thành tâm Ä‘iểm của “bão Facebook”. Trong má»™t không gian phong phú và kết nối rá»™ng lá»›n đến thế, nếu nói “an ninh mạng” hẳn nhiều người chậc lưỡi “lại cái bệnh giáo Ä‘iều, cổ hủ, lạc hậu”... Họ sợ nói đến “an ninh” là cái gì Ä‘ó kiểu bắt bá»›, bỏ tù, kiểm soát, bÆ°ng bít, bịt miệng... nên không ngại ngần hùa theo trào lÆ°u chá»­i bá»›i, miệt thị trên mạng và Nhà nÆ°á»›c Việt Nam là khách thể cuối cùng của cÆ¡n bão phê phán, nguyền rủa Ä‘ó. NhÆ°ng thá»­ nghÄ© xem, con người sống ở Ä‘âu cùng cần sá»± an ninh, an toàn. Trên không gian mạng của ká»· nguyên số mà mất an ninh thì sao?

Tất nhiên, vá»›i tÆ° cách má»™t tác phẩm báo chí thì cÅ©ng không có mong muốn gì lá»›n lao. Khi thá»±c hiện loạt bài viết này, chúng tôi chỉ mong bạn đọc ngẫm nghÄ© Ä‘ôi chút xem an ninh mạng hay dở ra sao, cần thiết thế nào vá»›i bản thân mình, vá»›i cá»™ng đồng và cao nhất là chính thể, đất nÆ°á»›c mình?

- Cổ suý, đồng hành cùng Freedom House, HRW, có không ít trang mạng, tờ báo, tạp chí, Ä‘ài phát thanh và những tổ chức báo chí nhÆ° Liên minh Báo chí Đông Nam Á (Seapa), Tổ chức Phóng viên không biên giá»›i (Reporters sans frontières-RSF)... Ông chỉ mặt Ä‘iểm tên khá nhiều cá nhân tổ chức mà phải công nhận những danh xÆ°ng, tên gọi rất cá»™ng đồng và có được nhiều sá»± quan tâm của nhiều đối tượng. Lý do vì Ä‘âu mà ông không ngại Ä‘á»™ng chạm đến những đối tượng này?

Nhà báo Đăng Trường: Các bạn nghÄ© khi viết, “bêu tên” những tổ chức  Freedom House, HRW...,chúng ta sẽ ái ngại vì đụng chạm? Tôi không nghÄ© thế. Thá»­ hình dung khi những tổ chức Ä‘ó Ä‘Æ°a ra các bài viết viện cá»› an ninh mạng để nguyền rủa, miệt thị chế Ä‘á»™, miệt thị đất nÆ°á»›c và khiến nhiều người vì cả tin, bị dẫn dắt bởi những luận Ä‘iệu Ä‘ó mà có suy nghÄ© sai lệch về đất nÆ°á»›c, về chế Ä‘á»™ của chúng ta thì hậu quả sẽ thế nào? NghÄ©a vụ của người làm báo có trách nhiệm tìm lẽ phải, tìm sá»± thật khách quan để Ä‘Æ°a ra các tác phẩm báo chí định hÆ°á»›ng dÆ° luận, đồng thời phản bác quan Ä‘iểm sai trái, xuyên tạc. Đứng về sá»± thật khách quan, vì lợi ích của quốc gia, dân tá»™c, cái Ä‘ó là thiêng liêng, vậy thì tại sao chúng ta lại ngại, lại sợ đụng chạm? Tôi nghÄ©, chúng ta không thể im lặng, không thể làm ngÆ¡ trÆ°á»›c các luận Ä‘iệu sai lệch, xuyên tạc về an ninh mạng của các tổ chức, cá nhân chống phá Đảng, Nhà nÆ°á»›c, nhân dân.

- Chắc chắn sẽ có những khó khăn nhất định chứ ông? vậy Ä‘ó là những gì?

Nhà báo Đăng Trường: ÄÆ°Æ¡ng nhiên viết về vấn đề này, để phản biện sao cho thuyết phục, ấy là việc không hề dá»…. Chỉ nói “an ninh mạng” thôi, nhiều người Ä‘ã dị ứng rồi, kiểu nhÆ° chạm phải Ä‘iện. Tại sao vậy?

Ấy là bởi, ngay trong suy nghÄ© của “cÆ° dân mạng”, nhiều người cÅ©ng muốn viết “thả phanh” trên facebook, blog, các diá»…n Ä‘àn mạng, kiểu nhÆ° trang của mình thì mình viết, nhà mình thì mình ở, Ä‘Æ¡n giản nhÆ° vậy. Hiểu nhÆ° vậy thá»±c là nguy hại. Thứ nữa, tâm lý người Việt mình thường tò mò chuyện của người, chuyện càng xấu, kín càng hút sá»± tìm kiếm, “rỉ tai”. Thế nên cái xấu trên mạng kiểu tin đồn chÆ°a kiểm chứng thường có tốc Ä‘á»™ lan truyền mạnh, hiệu ứng “lốc xoáy” khó kiểm soát. Trong khi Ä‘ó, các thế lá»±c xấu thường Ä‘ánh vào tâm lý này, Ä‘Æ°a những chuyện giả kín giả hở để câu nhá»­ người đọc, mục Ä‘ích cuối cùng là nhằm bôi nhọ, chỉ trích chính quyền, miệt thị chế Ä‘á»™, muốn “hun nạp” tâm lý kỳ thị trong dân chúng.

Cho nên, viết phản biện lại những Ä‘iều nhÆ° vậy không hề dá»…. Mà để phản biện phải có chứng lý, có thá»±c tiá»…n đủ sức thuyết phục. Do Ä‘ó, tôi phải thu thập tÆ° liệu trong và ngoài nÆ°á»›c về an ninh mạng để có cách nhìn khách quan nhất.

- Để nâng cao được nhận thức và hiểu biết Ä‘ó hẳn rất cần sá»± tuyên truyền của báo chí và truyền thông. ThÆ°a ông, báo chí và truyền thông nÆ°á»›c nhà cần có sá»± tỉnh táo nhÆ° thế nào để nâng cao trách nhiệm của mình, đặc biệt tình trạng tin giả Ä‘ang là vấn nạn và tình trạng diá»…n biến hoà bình của các thế lá»±c Ä‘ang rất phức tạp?

Nhà báo Đăng Trường: Thông tin lên báo thường qua nhiều khâu, từ người viết, người biên tập, duyệt xuất bản nên có tính chặt chẽ, kiểm chứng cao hÆ¡n. Tuy nhiên, không loại trừ nhiều khi vì chạy Ä‘ua tính nhanh nhạy mà làm ẩu, dá»… bị sai sót. Thông tin, hình ảnh sai sót nếu liên quan đến vấn đề an ninh, chủ quyền quốc gia sẽ rất nguy hiểm, Ä‘òi hỏi sá»± thận trọng, chặt chẽ, người viết và người biên tập phải đề cao trách nhiệm chính trị.

Hiện nay, thường ngày báo chí tiếp cận rất Ä‘a dạng nguồn tin. Bá»™ phận biên dịch tin tức quốc tế cÅ©ng tràn ngập tin tức, hình ảnh. Đương nhiên, trong dòng thông tin Ä‘ó, tin giả, tin chÆ°a được kiểm chứng, tin có dụng ý xấu…xuất hiện tràn lan. Điều Ä‘ó Ä‘òi hỏi phóng viên, biên tập viên phải có nhận thức tốt về chính trị, nhận diện rõ các trang mạng báo chí nÆ°á»›c ngoài để hiểu cho Ä‘úng. Vá»›i những trang mạng, báo chí của các tổ chức thù địch, chống phá chế Ä‘á»™, phải nhận diện rõ, không những không để “dính” thông tin sai lệch mà trong trường hợp cần thiết cần có sá»± phản biện, phản bác má»™t cách kịp thời.

Vá»›i facebook, blog, mạng cá nhân, khi mình là nhà báo, cần làm chủ thông tin, không chạy theo “phong trào”, tránh để bị dẫn dắt hoặc lan truyền bởi những thông tin gây phÆ°Æ¡ng hại đến đất nÆ°á»›c, cá»™ng đồng.

Trân trọng cảm Æ¡n anh!

Theo Minh Khuê/Báo Nhà báo và Công luận