Sinh ra và lá»›n lên từ hạt lúa củ khoai, từng lấm lem vá»›i mùi bùn đất nên ông Nguyá»…n Hữu Ngôn hiểu hÆ¡n ai hết ná»—i vất vả, khó nhá»c của ngÆ°á»i nông dân. Rồi theo năm tháng, tình yêu ấy cứ lá»›n dần lên, vá»›i mong muốn “làm má»™t Ä‘iá»u gì Ä‘ó để sau này con cháu chúng ta có thể biết được thế hệ ông cha Ä‘i trÆ°á»›c Ä‘ã từng lam lÅ©, vất vả nhÆ° thế nào?”. Ông rong ruổi vá» từng làng quê, ngõ xóm để tìm kiếm, nhặt nhạnh những “thứ vứt Ä‘i”. Những váºt dụng “nho nhá»” thì được bà con tặng, những đồ có giá trị thì ông bá» tiá»n ra mua. Khoản tiá»n lÆ°Æ¡ng hàng tháng Ä‘á»u bị ông Ä‘em “nÆ°á»›ng” vào cái sở thích “khác ngÆ°á»i” này.
Và rồi những “thứ vứt Ä‘i” cứ lần lượt theo ông vá» nhà, lúc là cái liá»m, cái hái, cái niêu đất… của mấy bác nông dân; lúc là cái bát, cái Ä‘Ä©a, cái vại, cái cối… khi là cái mõ, cái dón… của ngÆ°á»i MÆ°á»ng; cái cung, cái ná, cái gùi của ngÆ°á»i Thái. Không quản mÆ°a nắng, ngược xuôi há»… nghe tin ở Ä‘âu có đồ váºt “vứt Ä‘i” là ông tìm tá»›i… HÆ¡n 30 năm trôi qua, hàng ngàn hiện váºt Ä‘ã “há»™i tụ” vá» ngôi nhà 3 tầng được bạn bè mệnh danh là “Bảo tàng mini” này.
Ông yêu vẻ đẹp má»™c mạc, thô ráp, giản dị đến mức giành toàn bá»™ tầng 3 của ngôi nhà Ä‘ã trở thành nhà trÆ°ng bày nho nhá» nhÆ°ng rất công phu vá» Ä‘á»i sống sinh hoạt, sản xuất của ngÆ°á»i dân Bắc Trung Bá»™. Chá»— này là hệ thống các công cụ làm đất (mảnh, tÆ°á»›c, rìu Ä‘á, rìu đồng, cày, bừa…); công cụ làm cá» (các loại cào, nạn, dao phạt, liá»m…); chá»— kia là công cụ chế biến sản phẩm nông nghiệp (các loại cối xay, cối giã, các loại nồi, chõ, niếng...); công cụ lÆ°u giữ, bảo quản lÆ°Æ¡ng thá»±c, thá»±c phẩm (đồ sành, gốm, sứ nhÆ° vò, âu, ang, vại, chum, xồm, kiệu...); sản phẩm của các ngành nghá», các làng nghá» (sản phẩm Ä‘an lát, nghá» Ä‘úc, nghá» má»™c, ná»...)…. Ông hiểu rành rẽ từ hình dáng, chất liệu đến công năng của chúng… rồi trình diá»…n thao tác thành thục tá»±a nhÆ° chủ nhân thá»±c sá»± của đồ váºt xÆ°a.
Má»i ngÆ°á»i thÆ°á»ng vẫn hay Ä‘ùa rằng, ông là “kẻ Ä‘a tình”, bởi ngoài việc gom nhặt những nông cụ, đồ dùng sinh hoạt của ngÆ°á»i nông dân từ “ngày xá»a ngày xÆ°a” ông còn tìm tòi rồi Ä‘Æ°a vá» hàng nghìn chiếc đồng hồ tích tắc ở các nÆ°á»›c châu Á, châu Âu…
Trong hàng nghìn hiện váºt của ông Ngôn, bá»™ sÆ°u táºp vá»›i hàng nghìn con tem phong phú các chủ Ä‘á»: Sá»± kiện lịch sá», Bác Hồ, trang phục các dân tá»™c anh em…. cÅ©ng khiến ngÆ°á»i xem phải trầm trồ.
Ngôi nhà 3 tầng của gia Ä‘ình ông, trong cÅ©ng nhÆ° ngoài, chá»— nào trống Ä‘á»u là chá»— của những “ngÆ°á»i bạn ông nặng lòng yêu” này. Má»i thứ Ä‘á»u ngoan ngoãn “ngồi” Ä‘úng vị trí của mình.
Gia tài lá»›n nhất của ông là má»™t “bảo tàng tại gia” vá»›i đủ các loại hiện váºt sÆ°u tầm, bày từ cổng vào đến tít táºn căn phòng áp mái, ông còn tham gia viết sách giá»›i thiệu vá» văn hóa du lịch, ẩm thá»±c của tỉnh Thanh. Những năm gần Ä‘ây ông luôn được má»i ngÆ°á»i nhắc đến vá»›i cái tên Nhà nghiên cứu văn hóa Nguyá»…n Hữu Ngôn.
Theo: Hoài Thu/Báo Thanh Hóa Ä‘iện tá»
