Khánh thành Bia di tích lịch sá»­ Quốc gia Địa Ä‘iểm thành lập Há»™i Nhà báo Việt Nam, ngày 20/4/2005, tại Điềm Mặc, Thái Nguyên. Ảnh: TL

PV: Há»™i Những người viết báo Việt Nam (nay là Há»™i Nhà báo Việt Nam) được thành lập ngày 21/4/1950 sau 25 năm nền báo chí Cách mạng Việt Nam trưởng thành trong gian khó, kể từ ngày lãnh tụ Nguyá»…n Ái Quốc xuất bản Báo Thanh Niên (21/6/1925). Xin ông Ä‘ánh giá ý nghÄ©a của việc ra đời Há»™i Những người viết báo Việt Nam?

Nhà báo lão thành Phan Quang: Thành lập các tổ chức nhân dân, thông qua Ä‘ó vận Ä‘á»™ng, tổ chức các phong trào Ä‘òi Ä‘á»™c lập, tá»± do là mối quan tâm hàng đầu của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Lịch sá»­ cho thấy, sau ngày thành lập Đảng Cá»™ng sản Việt Nam không lâu, ngay trong năm 1930 và mấy năm tiếp sau Ä‘ó, Ä‘ã nhanh chóng ra đời các tổ chức quần chúng nhÆ° Công Ä‘oàn, Nông há»™i, Đoàn thanh niên, Há»™i phụ nữ...

Thành lập các há»™i, Ä‘oàn về văn hóa, báo chí càng có ý nghÄ©a quan trọng, bởi Ä‘ó là những phÆ°Æ¡ng tiện không thể thiếu, phù hợp vá»›i thông lệ quốc tế nhằm Ä‘òi quyền tá»± do báo chí, tá»± do ngôn luận - đấy không chỉ là quyền của báo chí và của những người làm báo mà là quyền dân chủ hàng đầu, không thể thiếu của người dân bất kỳ thuá»™c tầng lá»›p, nghề nghiệp, đẳng cấp nào. Ý nghÄ©a căn cốt, sâu xa của việc ra đời Há»™i Nhà báo Việt Nam ngày 21/4/1950, khởi nguồn từ các phong trào và tổ chức tiền thân chính là ở chá»— Ä‘ó.

Lịch sá»­ báo chí cách mạng Việt Nam, bao gồm lịch sá»­ Há»™i Nhà báo Việt Nam, có nhiều hoạt Ä‘á»™ng đặc biệt, Ä‘áng tá»± hào không phải bất cứ tổ chức, Ä‘oàn thể nào cÅ©ng có. Mùa xuân năm 1936 tại Pháp, Mặt trận Dân chủ giành thắng lợi trong cuá»™c tổng tuyển cá»­, Đảng Xã há»™i và phái tả Pháp lên cầm quyền, từ Ä‘ó tạo ít nhiều cÆ¡ há»™i cho phong trào đấu tranh Ä‘òi dân chủ dân sinh ở nÆ°á»›c ta, cho dù ách thá»±c dân tại các nÆ°á»›c bị họ đặt ách Ä‘ô há»™ vẫn rất hà khắc, Đảng Cá»™ng sản Việt Nam vẫn hoạt Ä‘á»™ng và chỉ đạo phong trào ấy trong vòng bí mật.

Sá»± có mặt của lãnh đạo Đảng, Nhà nÆ°á»›c tại các sá»± kiện lá»›n của Há»™i Nhà báo Việt Nam nói lên vị thế to lá»›n của tổ chức Há»™i vá»›i đất nÆ°á»›c. Ảnh: TL

Tháng 7 năm 1936, Há»™i nghị Trung Æ°Æ¡ng Đảng quyết định chuyển sang hoạt Ä‘á»™ng công khai, hợp pháp trong má»™t số lÄ©nh vá»±c, cho ra đời nhiều cÆ¡ quan báo chí hợp pháp dÆ°á»›i nhiều danh nghÄ©a khác nhau, do các nhà cách mạng vừa tạm ra khỏi nhà tù và nhà yêu nÆ°á»›c nhÆ° Phan Đăng LÆ°u, Nguyá»…n Chí Diểu, Nguyá»…n An Ninh, Trường Chinh, Trần Huy Liệu, Võ Nguyên Giáp, Hải Triều, Hải Khách, Nguyá»…n Thị Lá»±u, Lâm Má»™ng Quang, Khuất Duy Tiến... sáng lập, Ä‘iều hành. Các phong trào Ä‘òi dân chủ, dân sinh của các tầng lá»›p nhân dân ta rá»™ lên ở cả ba miền, trên nhiều lÄ©nh vá»±c, trong Ä‘ó báo chí luôn là Ä‘á»™i quân Ä‘i đầu. Những sá»± kiện Ä‘ó là niềm tá»± hào của báo chí cách mạng Việt Nam.

Ngày 27/3/1937, sau má»™t thời gian vận Ä‘á»™ng, tổ chức, họp trù bị, Há»™i nghị Báo giá»›i Trung Kỳ họp chính thức. Các nhà yêu nÆ°á»›c nhÆ° cụ Huỳnh Thúc Kháng, Chủ nhiệm báo Tiếng Dân, chí sÄ© Phan Bá»™i Châu Ä‘ang bị Pháp giam lỏng tại Huế không đến dá»± nhÆ°ng đều có thÆ° hoan nghênh. Nhà báo Võ Nguyên Giáp thay mặt báo giá»›i Bắc Kỳ và nhà báo Hà Huy Tập thay mặt báo giá»›i Nam Kỳ về Huế dá»± Há»™i nghị.

ChÆ°a đầy 1 tháng sau, ngày 24/4/1937 tại Hà Ná»™i, 200 nhà báo thuá»™c mọi xu hÆ°á»›ng chính thức họp Đại há»™i Báo giá»›i Bắc Kỳ do nhà báo Phan Tá»­ NghÄ©a làm Chủ tọa và nhà báo Tam Lang VÅ© Đình Chí làm ThÆ° ký. Nhà báo Hải Triều thay mặt các nhà báo Trung Kỳ từ Huế ra dá»± và phát biểu ý kiến. Há»™i nghị Báo giá»›i Nam Kỳ, do đặc Ä‘iểm và hoàn cảnh tại Nam Bá»™ hồi bấy giờ, họp muá»™n hÆ¡n. Các há»™i nghị và đại há»™i báo chí nói trên có tác dụng thức tỉnh nhiều nhà báo tiến bá»™, tranh thủ sá»± đồng tình của báo chí cánh tả Pháp tại Đông DÆ°Æ¡ng và cả ở nÆ°á»›c Pháp.

Tôi cố tình trả lời hÆ¡i dài và có phần nào ra ngoài khuôn khổ câu hỏi của bạn, nhÆ°ng đấy là những sá»± kiện có ý nghÄ©a lịch sá»­ hết sức quan trọng và là niềm tá»± hào của Báo chí Cách mạng Việt Nam và Há»™i Nhà báo Việt Nam, mà những người làm báo Ä‘ang tác nghiệp trên cả nÆ°á»›c và ở nÆ°á»›c ngoài ngày nay không thể không am tường.

Nhà báo Phan Quang

PV: Ká»· niệm 70 năm Ngày thành lập Há»™i Nhà báo Việt Nam, chúng ta tưởng nhá»› và biết Æ¡n sâu sắc Chủ tịch Hồ Chí Minh và các bậc tiền bối. Xin ông giá»›i thiệu khái quát về sá»± hình thành Há»™i Nhà báo Việt Nam?

Nhà báo lão thành Phan Quang: Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà lãnh đạo xuất sắc, danh nhân văn hóa, là người sáng lập Báo chí Cách mạng Việt Nam vá»›i sá»± ra đời của Báo Thanh niên năm 1925.

Người luôn quan tâm đến việc thành lập tổ chức chính trị, xã há»™i, nghề nghiệp của những người làm báo. Cách mạng tháng Tám 1945 thành công, đất nÆ°á»›c ta phải đối mặt vô vàn khó khăn, thế nÆ°á»›c nói theo lời người xÆ°a nhÆ° “ngàn cân treo sợi tóc”, trong khi tập trung sức lá»±c, trí tuệ lãnh đạo đất nÆ°á»›c, Bác Hồ vẫn quan tâm đến việc thành lập tổ chức của những người làm báo Việt Nam. B

ác giao cho nhà báo Xuân Thủy, vá»›i danh nghÄ©a Chủ nhiệm Báo Cứu quốc xuất bản hằng ngày, đứng ra tổ chức Ä‘iều hành việc Ä‘ó. Do hoàn cảnh khó khăn, ai cÅ©ng bận quá nhiều việc, mãi đến năm 1945, gần má»™t trăm nhà báo thay mặt báo giá»›i cả nÆ°á»›c mở Đại há»™i tại Hà Ná»™i thành lập “Đoàn Báo chí Việt Nam”. Nhà báo Nguyá»…n Tường Phượng, bút danh Tiên Đàm được bầu làm Chủ tịch, nhà văn Nguyá»…n Huy Tưởng làm Tổng thÆ° ký Đoàn. Đoàn chÆ°a kịp triển khai được nhiều công việc thì kháng chiến toàn quốc bùng nổ, các nhà báo tản về hoạt Ä‘á»™ng tại nhiều vùng trong cả nÆ°á»›c, có má»™t số làm việc tại ná»™i thành do thá»±c dân Pháp tạm chiếm.

Phải chờ hÆ¡n ba năm nữa, ngày 21/4/1950, Bác Hồ má»›i chỉ đạo thành lập “Há»™i Những người viết báo Việt Nam”, nay là Há»™i Nhà báo Việt Nam. Đại há»™i thành lập Há»™i họp tại xóm Roòng Khoa, xã Điềm Mặc, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên - địa Ä‘iểm này nay được Nhà nÆ°á»›c công nhận là di sản văn hóa quốc gia. Nhà báo Xuân Thủy được bầu làm Há»™i trưởng, các Phó Há»™i trưởng là Đỗ Đức Dục và Hoàng Tùng. Nhà báo Nguyá»…n Thành Lê làm Tổng thÆ° ký.

PV: Là má»™t trong những cây đại thụ của giá»›i báo chí, ông Ä‘ã gắn bó vá»›i Há»™i Nhà báo Việt Nam trong nhiều chặng đường lịch sá»­, theo ông Há»™i Nhà báo Việt Nam sau 70 năm xây dá»±ng và phát triển Ä‘ã có Ä‘óng góp gì cho nền báo chí cách mạng Việt Nam, cho sá»± nghiệp cách mạng của Đảng và dân tá»™c ta?

Nhà báo lão thành Phan Quang: Qua 70 năm, Há»™i Nhà báo Việt Nam vá»›i tÆ° cách là tổ chức của những người Ä‘i tiên phong trong công tác tÆ° tưởng, những chiến sÄ© lấy cây bút và trang giấy làm vÅ© khí, đấu tranh “phò chính trừ tà” (lời Chủ tịch Hồ Chí Minh), chúng ta Ä‘ã làm được nhiều, rất nhiều việc, không thể nào kể hết qua má»™t cuá»™c trả lời phỏng vấn.

Tôi xin dùng lại câu quen thuá»™c: “Những người làm báo Việt Nam, mà Há»™i Nhà báo Việt Nam là tổ chức nòng cốt, suốt 70 năm qua Ä‘ã đồng hành cùng dân tá»™c ta, đất nÆ°á»›c ta. Trong mọi thành tá»±u của nÆ°á»›c Việt Nam đều có phần Ä‘óng góp dù còn khiêm nhường của những người làm báo Việt Nam và tổ chức chính trị, xã há»™i, nghề nghiệp của nó, Há»™i Nhà báo Việt Nam; trong những mặt cả hệ thống chính trị nÆ°á»›c ta chÆ°a làm được hoặc phạm sai lầm, thiếu sót đều có phần trách nhiệm của những người làm báo Việt Nam và Há»™i Nhà báo Việt Nam”.

Đồng chí Thuận Hữu xem Bia di tích lịch sá»­ quốc gia địa Ä‘iểm Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng

PV: Trong cuốn sách “55 Năm Há»™i Nhà báo Việt Nam” xuất bản năm 2005, tại phần kết “Năm mÆ°Æ¡i lăm năm nhìn lại”, ông có viết: “Dù sao nhìn từ phía Há»™i, đổi má»›i phÆ°Æ¡ng thức hoạt Ä‘á»™ng của mình hiện nay không chỉ là yêu cầu tình thế, mà là Ä‘òi hỏi bức xúc tá»± thân và lâu dài”. Nhận định này sau 70 năm hoạt Ä‘á»™ng, Há»™i cần tiếp tục thá»±c hiện nhÆ° thế nào, thÆ°a ông?

Nhà báo lão thành Phan Quang: 20 năm qua tính từ đầu thiên niên ká»· này, bốn nhiệm kỳ Há»™i Nhà báo Việt Nam Ä‘ã có nhiều bÆ°á»›c tiến vượt bậc, hay nếu tính từ ngày xuất bản cuốn “55 năm Há»™i Nhà báo Việt Nam” bạn vừa nhắc đến, thì qua 15 năm vá»›i ba nhiệm kỳ, chúng ta Ä‘ã làm được nhiều việc trÆ°á»›c Ä‘ây khó hình dung. Vị thế của báo chí Việt Nam và Há»™i Nhà báo Việt Nam trong nhân dân và trên trường quốc tế ngày càng tỏa sáng.

Mặt khác, chúng ta cÅ©ng có những thiếu sót, sai lầm, đặc biệt về suy thoái đạo đức nghề nghiệp và đạo đức xã há»™i của má»™t số há»™i viên Há»™i Nhà báo và người liên quan đến công tác báo chí, truyền thông. Đó là Ä‘iều người dân Ä‘ang quan tâm và tất cả chúng ta băn khoăn trăn trở, và chúng ta trên dÆ°á»›i phải đồng lòng, quyết tâm khắc phục cho bằng được.

Giải pháp cÆ¡ bản trÆ°á»›c mắt cÅ©ng nhÆ° về lâu dài của báo giá»›i Việt Nam và của tổ chức chính trị, xã há»™i, nghề nghiệp của nó, Há»™i Nhà báo Việt Nam, là học tập và làm theo tÆ° tưởng, đạo đức và phong cách Chủ tịch Hồ Chí Minh, từ Ä‘ó chúng ta đổi má»›i, đổi má»›i toàn diện, đổi má»›i thường xuyên, bởi đổi má»›i là má»™t quá trình dài lâu, đổi má»›i không có Ä‘iểm ngừng.

Vì những lẽ trên, nếu cần phải viết phần kết “70 năm nhìn lại”, tôi vẫn chép gần nguyên văn câu viết bạn vừa dẫn: “Báo chí ta cần phải đổi má»›i, những người làm báo và Há»™i Nhà báo Việt Nam cần phải đổi má»›i, trong Ä‘ó có phần đổi má»›i phÆ°Æ¡ng thức hoạt Ä‘á»™ng của Há»™i”

PV: Trân trọng cảm Æ¡n ông!

Thế Anh (thá»±c hiện)/Người làm báo