Chiều 28/3, kết thúc phiên họp về lÆ°Æ¡ng tối thiểu vùng của Há»™i đồng Tiền lÆ°Æ¡ng Quốc gia, đại diện Tổng Liên Ä‘oàn Lao Ä‘á»™ng Việt Nam cho biết phiên họp mang tính chất thăm dò, các bên chÆ°a chốt phÆ°Æ¡ng án cụ thể, song cÆ¡ quan này tiếp tục đề xuất tăng từ ngày 1/7. Các chuyên gia cÅ©ng cho rằng việc xem xét tăng lÆ°Æ¡ng tối thiểu vùng là cần thiết.

LÆ°Æ¡ng “chạy” không kịp mức chi phí cuá»™c sống của người lao Ä‘á»™ng

Đánh giá chung để chuẩn bị cho việc xây dá»±ng chiến lược phát triển kinh tế xã há»™i giai Ä‘oạn 2021-2026, các cÆ¡ quan Trung Æ°Æ¡ng thống nhất nhận định, sau hÆ¡n 20 năm, tính từ 1993, qua 2 lần cải cách tiền lÆ°Æ¡ng (năm 1993 và năm 2004), dù tốc Ä‘á»™ tăng trưởng kinh tế nhanh song đời sống người hưởng lÆ°Æ¡ng ít được cải thiện.

Theo Bá»™ LĐ-TB&XH vá»›i mức lÆ°Æ¡ng hiện nay, người lao Ä‘á»™ng trong khu vá»±c hành chính sá»± nghiệp chỉ chi trả được 50% mức sống tối thiểu, trong khi giá cả sinh hoạt ngày càng leo thang. Con số này ở khu vá»±c sản xuất dù có cao hÆ¡n nhÆ°ng cÅ©ng má»›i chỉ đạt 80% (tính đến 2020).

Thá»±c tế, từ 2008, khi bắt đầu tách riêng lÆ°Æ¡ng khu vá»±c công và khu vá»±c doanh nghiệp (lÆ°Æ¡ng cán bá»™ công chức căn cứ trên lÆ°Æ¡ng cÆ¡ sở vá»›i hệ thống thang, bảng lÆ°Æ¡ng rất phức tạp và lÆ°Æ¡ng công nhân, người lao Ä‘á»™ng tại doanh nghiệp căn cứ trên lÆ°Æ¡ng tối thiểu vùng) tá»›i nay, lÆ°Æ¡ng khu vá»±c doanh nghiệp được Ä‘ánh giá là được cải cách, Ä‘iều chỉnh tăng nhanh hÆ¡n lÆ°Æ¡ng khu vá»±c công.Cụ thể, lÆ°Æ¡ng tối thiểu vùng có mức tăng trung bình 8%/năm, nhanh hÆ¡n tốc Ä‘á»™ tăng năng suất lao Ä‘á»™ng (xấp xỉ 4%/năm).

Liên tục hÆ¡n 10 năm, Chính phủ không ngừng quan tâm cải cách, Ä‘iều chỉnh mức lÆ°Æ¡ng tối thiểu qua từng năm, góp phần cải thiện đời sống người lao Ä‘á»™ng. Đơn cá»­, Chính phủ Ä‘ã quyết định Ä‘iều chỉnh mức lÆ°Æ¡ng tối thiểu vùng từ ngày 1/1/2013 vá»›i mức tăng 16-18% (thấp hÆ¡n so vá»›i mức tăng 35 -37% Ä‘ã trình trong Đề án được Ban chấp hành Trung Æ°Æ¡ng Đảng khóa XI phê duyệt). Từ ngày 1/1/2015, Chính phủ Ä‘ã quyết định Ä‘iều chỉnh mức lÆ°Æ¡ng tối thiểu vùng tăng 14,2%. Năm 2016, lÆ°Æ¡ng tối thiểu vùng tiếp tục tăng 12,4%, năm 2017 tăng 7,3%.

Ông Lê Đình Quảng - Phó Trưởng Ban Chính sách pháp luật, Tổng Liên Ä‘oàn lao Ä‘á»™ng Việt Nam cho rằng: “Tiền lÆ°Æ¡ng tối thiểu vùng hiện không còn bảo vệ được người lao Ä‘á»™ng yếu thế và có nguy cÆ¡ trở thành kẽ hở để doanh nghiệp lợi dụng, trả lÆ°Æ¡ng lao Ä‘á»™ng thấp hÆ¡n”.

Tuy nhiên, do nhiều khó khăn, 2 năm qua, từ 2020, lÆ°Æ¡ng tối thiểu vùng vẫn được giữ nguyên, lùi lá»™ trình tăng nhÆ° kế hoạch. Trao đổi vá»›i PV Dân trí về việc này, Phó Trưởng ban Chính sách pháp luật Tổng Liên Ä‘oàn Lao Ä‘á»™ng Việt Nam Lê Đình Quảng - thành viên Há»™i đồng Tiền lÆ°Æ¡ng Quốc gia nhấn mạnh lÆ°Æ¡ng tối thiểu không được Ä‘iều chỉnh tÆ°Æ¡ng ứng, hiện không đảm bảo được ý nghÄ©a là để Ä‘áp ứng mức sống của người lao Ä‘á»™ng và gia Ä‘ình.

Theo khảo sát của Trung tâm nghiên cứu quan hệ lao Ä‘á»™ng, mức lÆ°Æ¡ng tối thiểu vùng I (cao nhất trong 4 vùng) hiện nay được duy trì từ năm 2020 là mức 4,42 triệu đồng/tháng má»›i Ä‘áp ứng được  hÆ¡n 90% mức sống tối thiểu. Khoảng cách giữa lÆ°Æ¡ng tối thiểu và mức sống tối thiểu Ä‘ã tăng quá mốc 10% trong năm 2021, do những khó khăn dịch bệnh khiến những chi phí cho y tế, giá cả thá»±c phẩm, hàng hóa thiết yếu tăng cao trong khi lÆ°Æ¡ng vẫn bị “neo” ở mức cÅ©.

Tăng lÆ°Æ¡ng tối thiểu vùng là cần thiết

Trong cuá»™c họp của Há»™i đồng Tiền lÆ°Æ¡ng Quốc gia về lÆ°Æ¡ng tối thiểu vùng, các chuyên gia cho rằng việc xem xét tăng lÆ°Æ¡ng tối thiểu vùng là cần thiết. Trong phiên họp này, đại diện người lao Ä‘á»™ng là Tổng Liên Ä‘oàn Việt Nam và đại diện của chủ sá»­ dụng lao Ä‘á»™ng là Liên Ä‘oàn ThÆ°Æ¡ng mại - Công nghiệp Việt Nam (VCCI) thảo luận, Ä‘Æ°a ra các luận Ä‘iểm để làm căn cứ cho các phÆ°Æ¡ng án tăng lÆ°Æ¡ng tối thiểu.

Do ảnh hưởng của dịch COVID-19, hai năm qua, lÆ°Æ¡ng tối thiểu vùng chÆ°a được Ä‘iều chỉnh, hiện vẫn áp dụng theo mức tiền lÆ°Æ¡ng tối thiểu được quy định tại Nghị định 90/2019/NĐ-CP của Chính phủ, áp dụng bắt đầu từ 1/1/2020.

Theo TS. Nguyá»…n Việt Cường - Giảng viên Khoa Kinh tế và Quản lý (Trường Quốc tế, Đại học Quốc gia Hà Ná»™i), trong nghiên cứu gần Ä‘ây về Ä‘ánh giá tác Ä‘á»™ng của việc tăng lÆ°Æ¡ng tối thiểu lên việc làm và năng suất lao Ä‘á»™ng ở Việt Nam (số liệu từ Ä‘iều tra lao Ä‘á»™ng việc làm 2012-2020) cho thấy, tác Ä‘á»™ng tích cá»±c của việc tăng lÆ°Æ¡ng tối thiểu đối vá»›i tiền lÆ°Æ¡ng tháng của người lao Ä‘á»™ng có tiền lÆ°Æ¡ng dÆ°á»›i mức tối thiểu.

Theo Ä‘ó, mức lÆ°Æ¡ng tối thiểu tăng 1% sẽ làm tăng 0,83% tiền lÆ°Æ¡ng hằng tháng. Tuy nhiên, tác Ä‘á»™ng của tăng lÆ°Æ¡ng tối thiểu đối vá»›i tiền lÆ°Æ¡ng của lao Ä‘á»™ng nói chung là không Ä‘áng kể. Mức lÆ°Æ¡ng tối thiểu tăng 1% dẫn đến tiền lÆ°Æ¡ng theo giờ tăng 0,32%, Ä‘iều này hàm ý rằng năng suất lao Ä‘á»™ng tăng lên do tăng lÆ°Æ¡ng tối thiểu.

Ông Cường cho biết, trong giai Ä‘oạn 2012 – 2017, lÆ°Æ¡ng tối thiểu tăng rất nhanh. Tuy nhiên, những năm gần Ä‘ây nếu so vá»›i mức lÆ°Æ¡ng trung bình, tốc Ä‘á»™ tăng lÆ°Æ¡ng tối thiểu bắt đầu giảm, thậm chí không còn theo kịp tốc Ä‘á»™ tăng trưởng kinh tế xã há»™i nói chung, do chÆ°a được Ä‘iều chỉnh, mức lÆ°Æ¡ng tối thiểu hiện nay không còn Ä‘áp ứng được nhu cầu thá»±c tế của người lao Ä‘á»™ng. Vì vậy, chuyên gia này cho rằng nên xem xét để tăng lÆ°Æ¡ng.

Theo ông Cường, để há»— trợ doanh nghiệp, thời gian qua Chính phủ Ä‘ã không Ä‘iều chỉnh lÆ°Æ¡ng tối thiểu vùng, nhÆ°ng hiện nay việc tăng này là cần thiết, song sẽ cần thêm các chính sách há»— trợ hài hòa hÆ¡n.

Trao đổi về vấn đề này, bà Nguyá»…n Thị Lan HÆ°Æ¡ng - Nguyên Viện trưởng Viện Khoa học xã há»™i - Bá»™ LĐ-TB&XH cho hay, xét về lý thuyết, mức lÆ°Æ¡ng tối thiểu được Ä‘iều chỉnh dá»±a trên mức sống tối thiểu của người lao Ä‘á»™ng và gia Ä‘ình họ, chỉ số giá tiêu dùng, tốc Ä‘á»™ tăng trưởng kinh tế, khả năng chi trả của doanh nghiệp.

Năm nay, nÆ°á»›c ta Æ°u tiên há»— trợ doanh nghiệp phục hồi, tạo việc làm bền vững cho người lao Ä‘á»™ng. Sau khi kinh tế phục hồi, người lao Ä‘á»™ng có công ăn việc làm thì sẽ tính toán việc tăng lÆ°Æ¡ng tối thiểu vùng. Vì vậy, năm nay Há»™i đồng Tiền lÆ°Æ¡ng Quốc gia cÅ©ng có thể bàn bạc để Ä‘iều chỉnh mức lÆ°Æ¡ng tối thiểu vùng cho năm 2023.

LÆ°Æ¡ng tối thiểu để bảo vệ nhóm lao Ä‘á»™ng yếu thế

Thống kê năm 2021 của Viện Công nhân, công Ä‘oàn: 21% người lao Ä‘á»™ng phải ăn nhiều mì tôm hÆ¡n, 48% người lao Ä‘á»™ng phải giảm lượng thịt hằng ngày, 22% người lao Ä‘á»™ng phải chuyển từ việc mua sắm hằng ngày sang sá»­ dụng thá»±c phẩm do người thân cung cấp; 15% người lao Ä‘á»™ng lá»±a chọn việc ăn gá»™p bữa, giảm bữa.

Trong má»™t tÆ°Æ¡ng quan khác, 60% người lao Ä‘á»™ng phải tiết kiệm triệt để các khoản chi; 11% phải vay mượn tiền của người thân: 0,3% phải vay lãi suất cao, tín dụng Ä‘en hoặc bán sổ bảo hiểm xã há»™i.

“LÆ°Æ¡ng tối thiểu hiện quá thấp và còn nợ mức sống tối thiểu 11% nên dù có tăng qua các năm cÅ©ng không đủ để chạy theo chi phí đời sống”, ông Mai Đức Chính - nguyên Phó Chủ tịch Tổng Liên Ä‘oàn Lao Ä‘á»™ng Việt Nam, nguyên Phó Chủ tịch Há»™i đồng tiền lÆ°Æ¡ng quốc gia nhận xét.

Vấn đề khác, nhÆ° ông Lê Đình Quảng đề cập, ông Chính chỉ rõ, lÆ°Æ¡ng tối thiểu hiện mất Ä‘i ý nghÄ©a để đảm bảo mức sống của người lao Ä‘á»™ng vì thá»±c tế, hằng tháng người lao Ä‘á»™ng hầu hết Ä‘ã nhận má»™t khoản thu nhập cao hÆ¡n nhiều so vá»›i lÆ°Æ¡ng tối thiểu. “Neo” giữ mức lÆ°Æ¡ng này, theo Ä‘ó, chỉ có ý nghÄ©a giúp doanh nghiệp kìm chi phí Ä‘óng bảo hiểm cho người lao Ä‘á»™ng.

Mổ xẻ vấn đề đặt ra, TS. Bùi Sỹ Lợi - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Xã há»™i của Quốc há»™i cho rằng, tiền lÆ°Æ¡ng tối thiểu phải hÆ°á»›ng đến mục tiêu bảo vệ nhóm lao Ä‘á»™ng yếu thế, về bản chất là mức sống tối thiểu và là căn cứ giá»›i hạn tối thiểu cho người sá»­ dụng lao Ä‘á»™ng và người lao Ä‘á»™ng thỏa thuận về tiền lÆ°Æ¡ng, đặc biệt đối vá»›i má»™t số ngành, nghề lao Ä‘á»™ng giản Ä‘Æ¡n.

Kinh nghiệm của nhiều nÆ°á»›c cho thấy, việc công bố mức lÆ°Æ¡ng tối thiểu chỉ ảnh hưởng khoảng từ 10% đến 20% người lao Ä‘á»™ng thuá»™c nhóm có mức lÆ°Æ¡ng thấp nhất, làm việc trong những ngành, nghề yếu thế.

Trong Ä‘iều kiện hiện tại của Việt Nam, vá»›i tá»· lệ lao Ä‘á»™ng phổ thông còn khá lá»›n, cần thiết phải quy định mức lÆ°Æ¡ng tối thiểu vùng, nhÆ°ng trong tÆ°Æ¡ng lai, khi nhóm lao Ä‘á»™ng có tay nghề tăng lên nên hÆ°á»›ng đến việc chỉ công bố mức lÆ°Æ¡ng tối thiểu đối vá»›i nhóm ngành, nghề mà người lao Ä‘á»™ng có khả năng rÆ¡i vào tình trạng yếu thế, hạn chế tối Ä‘a việc người sá»­ dụng lao Ä‘á»™ng lợi dụng lÆ°Æ¡ng tối thiểu nhÆ° là lÆ°Æ¡ng tham chiếu để chi trả tiền lÆ°Æ¡ng không hợp lý.

“Vá»›i nguyên tắc tiền lÆ°Æ¡ng là giá cả của sức lao Ä‘á»™ng, được hình thành theo cÆ¡ chế thị trường vá»›i sá»± thỏa thuận của các bên. Nhà nÆ°á»›c không can thiệp trá»±c tiếp vào mức tiền lÆ°Æ¡ng của người lao Ä‘á»™ng, chỉ quy định mức tiền lÆ°Æ¡ng thấp nhất mà người sá»­ dụng lao Ä‘á»™ng phải trả cho người lao Ä‘á»™ng” - TS. Bùi Sỹ Lợi nhắc lại, Nhà nÆ°á»›c xác định lÆ°Æ¡ng tối thiểu chính là mức sàn thấp nhất để các bên thÆ°Æ¡ng lượng về tiền lÆ°Æ¡ng.

Theo Khánh An/Báo NB&CL

https://congluan.vn/tang-luong-toi-thieu-vung-dieu-chinh-de-bao-ve-nhom-lao-dong-yeu-the-post187934.html