Thời gian qua, tình trạng thiếu thuốc, trang thiết bị, vật tÆ° y tế chủ yếu là các loại thuốc thông dụng xảy ra ở nhiều địa phÆ°Æ¡ng, Ä‘Æ¡n vị; thậm chí ở cả hàng loạt các bệnh viện trung Æ°Æ¡ng. Năm 2022, có thời Ä‘iểm, theo con số của Bá»™ Y tế, có 28/34 Sở Y tế báo cáo có tình trạng thiếu thuốc tại địa phÆ°Æ¡ng, 12/21 bệnh viện tuyến Trung Æ°Æ¡ng báo cáo có tình trạng thiếu thuốc tại Ä‘Æ¡n vị. 

Bên cạnh Ä‘ó, có 26/34 Sở Y tế và 15/21 bệnh viện tuyến Trung Æ°Æ¡ng báo cáo thiếu vật tÆ° tiêu hao, hóa chất, chủ yếu là hóa chất dùng xét nghiệm. Nhiều bệnh viện tuyến Trung Æ°Æ¡ng thiếu trang thiết bị y tế chuyên sâu nhÆ°: thiết bị phòng mổ, thiết bị chuyên ngành thần kinh, tim mạch, ná»™i soi tai mÅ©i họng, thiết bị chẩn Ä‘oán hình ảnh… 

Những tháng đầu năm nay, nhÆ° tại Bệnh viện Việt Đức có thời Ä‘iểm cÅ©ng phải hạn chế tối Ä‘a mổ phiên (mổ theo lịch), chỉ duy trì mổ cấp cứu. Nguyên nhân chính cÅ©ng là do vật tÆ° sắp cạn kiệt, trong khi việc đấu thầu vật tÆ°, hoá chất gặp vÆ°á»›ng mắc nên chÆ°a thể thá»±c hiện được. 

Theo các bệnh viện, “nút thắt” lá»›n nhất chính là “giá gói thầu”. Thông tÆ° 68/2022/TT-BYT quy định: Giá thị trường được tham khảo từ ít nhất “3 báo giá” của các nhà cung cấp khác nhau trên địa bàn tại thời Ä‘iểm gần nhất. Tối Ä‘a không quá 90 ngày trÆ°á»›c ngày trình cÆ¡ quan thẩm định kế hoạch lá»±a chọn nhà thầu. Trong trường hợp không đủ 3 nhà cung cấp trên địa bàn có thể tham khảo trên địa bàn khác… Tuy nhiên, khi xây dá»±ng giá gói thầu rất khó có thể nhận đủ 3 báo giá theo quy định, từ Ä‘ó sẽ không thể xây dá»±ng giá gói thầu.

Chính “Ä‘iểm nghẽn” về giá gói thầu Ä‘ã làm chậm quá trình đấu thầu của các bệnh viện, dẫn đến tình trạng thiếu thuốc, trang thiết bị, vật tÆ° y tế; gây ảnh hưởng không nhỏ đến công tác khám, chữa bệnh và chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân. ChÆ°a kể, theo các chuyên gia y tế và cả Bá»™ Y tế cÅ©ng thừa nhận, tâm lý lo ngại, “sợ sai, sợ thanh tra, kiểm tra” nên không dám làm, không dám đấu thầu mua sắm tại má»™t số địa phÆ°Æ¡ng và Ä‘Æ¡n vị. Những vụ việc liên quan đến đấu thầu thuốc, mua sắm trang thiết bị y tế bị phanh phui, má»™t phần cho thấy “không có vùng cấm” trong xá»­ lý các vi phạm, nhÆ°ng cÅ©ng cho thấy, việc mua sắm thuốc men, vật tÆ° y tế là hoạt Ä‘á»™ng khó, rất dá»… dẫn đến tiêu cá»±c và sai sót, cÅ©ng dẫn đến tâm lý “sợ sai” này.

Để tháo gỡ những vÆ°á»›ng mắc trên, Bá»™ Y tế Ä‘ã ban hành hàng chục thông tÆ°, Chính phủ Ä‘ã ban hành Nghị quyết số 30/NQ-CP (ngày 4/3/2023) về việc tiếp tục thá»±c hiện các giải pháp để bảo đảm thuốc, trang thiết bị y tế. Nghị quyết 30 của Chính phủ "cho phép các cÆ¡ sở y tế được áp dụng thí Ä‘iểm hÆ°á»›ng dẫn về xây dá»±ng giá gói thầu trong năm 2023". Đặc biệt, gần Ä‘ây nhất, Bá»™ Y tế ban hành Thông tÆ° 14/2023/TT-BYT (hiệu lá»±c từ ngày 1/7 đến hết năm 2023) về trình tá»±, thủ tục xây dá»±ng giá gói thầu mua sắm hàng hóa và cung cấp dịch vụ thuá»™c lÄ©nh vá»±c thiết bị y tế tại các cÆ¡ sở y tế công lập.

Theo Ä‘ó, Thông tÆ° Ä‘ã quy định phÆ°Æ¡ng pháp được sá»­ dụng đầu tiên là phÆ°Æ¡ng pháp thu thập báo giá của các nhà cung cấp. Trường hợp chủ đầu tÆ° sá»­ dụng từ 2 phÆ°Æ¡ng pháp xác định giá gói thầu trở lên thì có thể được lá»±a chọn giá cao nhất, phù hợp vá»›i khả năng tài chính và yêu cầu chuyên môn. Điều này khắc phục được tình trạng các cÆ¡ sở y tế phải mua trang thiết bị rẻ nhất nhÆ°ng không đảm bảo cho khám, chữa bệnh. Đây được coi là “giải pháp” tích cá»±c, tháo gỡ khó khăn, “cởi trói” cho các bệnh viện trong đấu thầu thuốc, mua sắm thiết bị y tế. 

NhÆ° vậy, Thông tÆ° 14 Ä‘ã tạo hành lang pháp lý, khắc phục những khó khăn, vÆ°á»›ng mắc, xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm trong từng ná»™i dung thá»±c hiện nên các Ä‘Æ¡n vị yên tâm, chủ Ä‘á»™ng, tích cá»±c triển khai thá»±c hiện, giúp cÆ¡ sở y tế công lập mua sắm được trang thiết bị y tế cÅ©ng nhÆ° dịch vụ thuá»™c lÄ©nh vá»±c trang thiết bị y tế. Đây là giải pháp kịp thời tháo gỡ những "nút thắt", Ä‘iểm nghẽn trong mua sắm, đấu thầu trang thiết bị, hóa chất, vật tÆ° y tế mà các bệnh viện Ä‘ang gặp phải.

Tuy nhiên, việc được “trao quyền” chủ Ä‘á»™ng, giải toả vÆ°á»›ng mắc khi được phép lá»±a chọn gói giá thầu cao nhất thì có đảm bảo “giá cao Ä‘i liền vá»›i chất lượng” và có hay không chuyện “Ä‘á»™i giá gói thầu” trong mua sắm thiết bị y tế. Điều này hoàn toàn phụ thuá»™c vào tính minh bạch, công khai, chống tiêu cá»±c, lợi ích nhóm; đặc biệt là đặt trách nhiệm, cái tâm “lÆ°Æ¡ng y nhÆ° từ mẫu” lên trên hết của các địa phÆ°Æ¡ng, Ä‘Æ¡n vị, cÆ¡ sở y tế trong chăm sóc, khám chữa bệnh cho người dân.