Doanh nghiệp là hạt nhân quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. NhÆ°ng theo phân tích của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung Æ°Æ¡ng (CIEM), trong 6 tháng đầu năm 2023, tỉ lệ doanh nghiệp thành lập má»›i trên doanh nghiệp tạm ngừng hoạt Ä‘á»™ng là 0,8. Đây là kết quả bất thường, khác biệt so vá»›i các năm trÆ°á»›c. Số liệu từ 2018 cho thấy tỉ lệ doanh nghiệp thành lập má»›i trên doanh nghiệp tạm ngừng hoạt Ä‘á»™ng thấp nhất là 2,0 (năm 2022) và cao nhất lên tá»›i 4,1 (năm 2019). Điều này có nghÄ©a là thông thường các năm số lượng doanh nghiệp thành lập má»›i thường gấp Ä‘ôi, thậm chí có năm gấp 4 lần số doanh nghiệp tạm ngừng hoạt Ä‘á»™ng. Trong khi Ä‘ó, 6 tháng đầu năm 2023, số lượng doanh nghiệp thành lập má»›i chỉ bằng 80% số lượng doanh nghiệp tạm ngừng hoạt Ä‘á»™ng. Kết quả này thể hiện mức Ä‘á»™ khó khăn của doanh nghiệp hiện nay thậm chí còn nặng nề hÆ¡n rất nhiều so vá»›i thời kỳ diá»…n ra đại dịch COVID-19.

Nguyên nhân doanh nghiệp tạm ngừng hoạt Ä‘á»™ng, tệ hÆ¡n là rút lui khỏi thị trường có nhiều. Tạm thời chÆ°a nói tá»›i những nhân tố chủ quan nhÆ° khả năng thích nghi, năng lá»±c quản trị…, nhÆ°ng có những nhân tố khách quan đối vá»›i doanh nghiệp khiến chúng ta phải suy ngẫm và cÆ¡ quan chức năng cần cấp bách hành Ä‘á»™ng. Nói nhÆ° lời của ông Nguyá»…n Hoài Nam, Phó Tổng thÆ° ký Hiệp há»™i Chế biến và xuất khẩu thuá»· sản Việt Nam, tại há»™i thảo “Tháo bỏ rào cảnh Ä‘iều kiện kinh doanh: Lá»±a chọn cải cách cho phát triển doanh nghiệp” do Bá»™ Kế hoạch và Đầu tÆ° tổ chức má»›i Ä‘ây, ấy là “thông lệ thì có, luật pháp không thay đổi, nhÆ°ng mà Ä‘òi thêm”. Còn ông Nguyá»…n Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp há»™i Nhà thầu xây dá»±ng Việt Nam thì cho rằng Ä‘ó là những “quy định thêm” mà các bá»™, ngành, địa phÆ°Æ¡ng “tá»± nhiên Ä‘Æ°a ra”.

Những cái “Ä‘òi thêm” ấy, theo ông Nam, là các giấy tờ mà cÆ¡ quan nhà nÆ°á»›c yêu cầu phải cung cấp thêm “trong trường hợp cần thiết” mà không ai định nghÄ©a được “trường hợp cần thiết” là khi nào. Ngay cả khi chỉ Ä‘iều chỉnh ná»™i hàm bên trong nhÆ° về công nghệ, thiết bị mà không có thay đổi về ná»™i dung ảnh hưởng đến phạm vi hoạt Ä‘á»™ng Ä‘ã được cấp phép, thì vẫn phải làm lại quy trình từ đầu. Đặc biệt, trong số những giấy tờ phải cung cấp thêm, quy định thêm phải tuân thủ ấy, có không ít là vô lý, gây khó khăn lá»›n cho doanh nghiệp, thậm chí còn không có trong các văn bản pháp quy. Ví dụ, vá»›i ngành bất Ä‘á»™ng sản là quy định công trình sá»­ dụng quạt hút khói phải chịu được 200 Ä‘á»™ C trong 4 tiếng hay sá»± thay đổi liên tục của Quy chuẩn 06 trong 3 năm từ 2019 - 2021, khiến công trình làm năm 2019 áp dụng chÆ°a xong thì năm 2020, quy chuẩn Ä‘ã bị sá»­a và bị đẩy vào tình trạng không Ä‘áp ứng được quy chuẩn má»›i... Vá»›i ngành xuất khẩu thuá»· sản là yêu cầu các loại giấy tờ Ä‘óng dấu đỏ giống cÆ¡ quan thẩm quyền Việt Nam trong khi ở phÆ°Æ¡ng Tây, những giấy tờ này thường do tÆ° nhân cung cấp... Vá»›i ngành sữa là khi công bố sản phẩm sữa phải chứng minh hợp đồng mua bán nguyên liệu mà Ä‘iều này lại không có trong quy định tại Nghị định 15/2018/NĐ-CP … Vá»›i ngành lÆ°Æ¡ng thá»±c, thá»±c phẩm là quy định “muối dùng trong chế biến thá»±c phẩm phải được tăng cường I-ốt” mà theo bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Há»™i LÆ°Æ¡ng thá»±c Thá»±c phẩm Thành phố Hồ Chí Minh, yêu cầu này trái vá»›i nguyên tắc quản lý rủi ro, không Ä‘úng vá»›i các khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giá»›i (WHO), gây nguy hại cho sức khoẻ bởi bắt tất cả những người Ä‘ã đủ hoặc thừa I-ốt phải ăn thá»±c phẩm bổ sung I-ốt…

Còn rất nhiều, rất nhiều các loại Ä‘iều kiện, thủ tục, giấy phép con mà các doanh nghiệp, hiệp há»™i ngành nghề liệt kê ra trên các diá»…n Ä‘àn hoặc khi trả lời phỏng vấn của báo chí. Điều Ä‘ó khiến dÆ° luận đặt câu hỏi về thá»±c chất của mức Ä‘á»™ cải thiện về môi trường kinh doanh ở nÆ°á»›c ta. HÆ¡n nữa, nó lại diá»…n ra trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế Việt Nam Ä‘ang ở mức thấp nhất trong 13 năm, kinh tế toàn cầu cÅ©ng Ä‘i xuống, khiến doanh nghiệp rÆ¡i vào tình cảnh vô cùng khó khăn. Thá»±c trạng này thể hiện qua tỉ lệ doanh nghiệp tạm dừng hoạt Ä‘á»™ng và doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường ở mức rất cao nhÆ° Ä‘ã nêu ở trên, buá»™c cÆ¡ quan chức năng phải có hành Ä‘á»™ng quyết liệt hÆ¡n để há»— trợ doanh nghiệp vượt khó.

Miá»…n, giảm, giãn thuế, phí, lệ phí sẽ tiếp sức cho doanh nghiệp lúc khó khăn. Ảnh minh họa: Anh Tuấn/TTXVN

Ở khía cạnh chính sách tài khoá, chính phủ nhiều lần miá»…n, giảm, giãn thuế, phí, lệ phí và doanh nghiệp là má»™t trong những đối tượng được hưởng lợi. Tại phiên họp chiều 29/5 Kỳ họp thứ 5, Quốc há»™i khóa XV, Bá»™ trưởng Bá»™ Tài chính Hồ Đức Phá»›c cho biết năm 2021, riêng chính sách tài khóa Ä‘ã miá»…n, giảm, giãn thuế, phí, lệ phí là hÆ¡n 132.000 tá»· đồng, trong Ä‘ó miá»…n và giảm là 24.000 tá»· đồng và gia hạn là 108.400 tá»· đồng. Năm 2022, Chính phủ Ä‘ã huy Ä‘á»™ng được nguồn lá»±c lá»›n nhất và thá»±c hiện miá»…n, giảm, giãn thuế, phí, lệ phí lá»›n nhất, là 200.300 tá»· đồng, trong Ä‘ó miá»…n giảm là 89.000 tá»· đồng và gia hạn là 110.700 tá»· đồng. Năm 2023, dá»± kiến sẽ miá»…n, giảm, gia hạn 195.400 tá»· đồng, trong Ä‘ó miá»…n giảm là 74.200 tá»· đồng và gia hạn là 121 nghìn tá»· đồng.

Tuy nhiên, ở khía cạnh gỡ bỏ rào cản, nút thắt về thủ tục, Ä‘iều kiện kinh doanh, lại xuất hiện vấn đề. Theo CIEM, tại các phiên họp hằng tháng, chính phủ luôn nhấn mạnh tá»›i cải cách môi trường kinh doanh, nhÆ°ng để chủ trÆ°Æ¡ng Ä‘i vào thá»±c tế, rất cần tá»›i sá»± chuyển Ä‘á»™ng mạnh mẽ của các bá»™, ngành và địa phÆ°Æ¡ng. Trong khi Ä‘ó, trao đổi vá»›i phóng viên báo Tin tức, Tiến sÄ© Nguyá»…n Minh Thảo, Trưởng Ban Nghiên cứu môi trường kinh doanh và năng lá»±c cạnh tranh thuá»™c CIEM, cho biết trong 2 năm qua, rào cản về Ä‘iều kiện kinh doanh Ä‘ang có xu hÆ°á»›ng mở rá»™ng, tạo áp lá»±c nặng nề hÆ¡n cho doanh nghiệp. Má»™t số bá»™, ngành ban hành và thá»±c thi các quy định về Ä‘iều kiện kinh doanh vá»›i mức Ä‘á»™ khắt khe và khó khăn hÆ¡n. Đáng chú ý là số lượng ngành nghề đầu tÆ° kinh doanh có Ä‘iều kiện (theo Danh mục của Luật Đầu tÆ°) giảm, nhÆ°ng ná»™i hàm của ngành nghề mở rá»™ng hÆ¡n, bao trùm hÆ¡n. Đi cùng vá»›i Ä‘ó là hệ thống các quy định về Ä‘iều kiện kinh doanh và vô vàn thủ tục hành chính kèm theo.

Việt Nam không phải là nÆ¡i duy nhất thu hút đầu tÆ° nÆ°á»›c ngoài, mà nhiều quốc gia khác kể cả các nÆ°á»›c phát triển nhÆ° Mỹ cÅ©ng Ä‘ang tích cá»±c thu hút đầu tÆ° nÆ°á»›c ngoài. Do Ä‘ó, nếu chậm trá»… trong việc gỡ bỏ rào cản, nút thắt về thủ tục, Ä‘iều kiện kinh doanh, Việt Nam có thể sẽ sẽ Ä‘ánh mất hoặc lãng phí cÆ¡ há»™i phát triển. Đối vá»›i doanh nghiệp, trong bối cảnh khó khăn nhÆ° thế này, họ cần vá»±c dậy hÆ¡n là mất thêm nguồn lá»±c chạy Ä‘ôn chạy Ä‘áo hoàn thành giấy phép con. Trong khi Ä‘ó, gỡ bỏ giấy phép con và các nút thắt về pháp lý nhằm cải thiện môi trường kinh tế vốn được nhìn nhận nhÆ° “giải pháp 0 đồng” để giúp doanh nghiệp vượt qua khó khăn.

Nhằm vá»±c dậy doanh nghiệp và nền kinh tế ná»›i chung, chính phủ Ä‘ã thá»±c thi chính sách tài khoá tích cá»±c, bÆ¡m ra hàng trăm nghìn tỉ đồng, nhÆ°ng cÅ©ng cần coi trọng hÆ¡n nữa việc thúc đẩy “giải pháp 0 đồng”. Kinh nghiệm trong những lần cải cách trÆ°á»›c Ä‘ây cho thấy khó có thể chờ đợi các bá»™, ngành, địa phÆ°Æ¡ng báo cáo về danh sách các thủ tục, Ä‘iều kiện kinh doanh và giấy phép con cần bãi bỏ, mà cần có má»™t cÆ¡ cấu Ä‘iều phối chung liên bá»™, ngành cÅ©ng nhÆ° sá»± ghi nhận những ý kiến tÆ° vấn Ä‘úng đắn của các tổ chức Ä‘ánh giá Ä‘á»™c lập, uy tín.