Nếu làm theo Ä‘úng đạo lý, người cầm bút, nghề báo được công chúng tin yêu gá»­i gắm, ủng há»™ và bảo vệ.

Cuá»™c sống hiện đại, công nghệ và hạ tầng truyền thông ngày càng tiên tiến Ä‘ã giúp cho báo chí rất nhiều. Từ lợi thế Ä‘ó, cÆ¡ quan báo chí ra đời ngày càng nhiều, số người theo nghề báo ngày càng Ä‘ông, mặt trái của kinh tế thị trường cÅ©ng không loại trừ hoạt Ä‘á»™ng báo chí… Vậy là báo chí không còn có sá»± thuần khiết là Ä‘Æ°a tin phục vụ đời sống con người nữa. Nhiều việc làm không lÆ°Æ¡ng thiện Ä‘ã bá»™c lá»™ từ chính trong hoạt Ä‘á»™ng báo chí: Đưa tin giật gân câu khách, mô tả sá»± kiện trần trụi, phàm tục, móc máy đời tÆ°, khoét sâu vào ná»—i Ä‘au… hù dọa, Ä‘ánh há»™i đồng, tìm mọi cách để bán được báo, thu được quảng cáo, buá»™c cÆ¡ sở phải ná»™p tiền… Cao hÆ¡n là đăng và gỡ, là tống tiền trắng trợn. Đạo đức người làm báo xuống 
cấp, đạo lý người làm báo bị coi nhẹ, niềm tin của nhân dân vá»›i báo chí giảm sút…

Suy cho cùng thì nghề nào cÅ©ng có má»™t bá»™ phận kém cỏi. Nghề báo được trân quý thật nhÆ°ng mấy chục nghìn con người trách sao má»™t tá»· lệ nhỏ sâu mọt làm rầu cho nồi canh ngọt. Quan trọng là làm sao để ngăn chặn và đẩy lùi mà ở Ä‘ây là tệ nạn phi đạo đức trong làng báo và lÄ©nh vá»±c báo chí? Đây là câu hỏi và cÅ©ng là trăn trở của các cấp, các ngành…

Cho đến năm 2017, những gì là hành lang pháp lý, vòng tròn đạo đức cho việc ngăn chặn và đẩy lùi việc vi phạm đạo đức trong hoạt Ä‘á»™ng báo chí Ä‘ã khá đầy đủ. Đó là Luật Báo chí 2016 do Quốc há»™i ban hành và 10 quy định về đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam do Há»™i Nhà báo Việt Nam xây dá»±ng lên đủ sức dẫn dắt hoạt Ä‘á»™ng báo chí chuẩn chỉ. Công cụ thá»±c thi bảo đảm tính nghiêm cẩn là Há»™i đồng xá»­ lý vi phạm được thành lập trong toàn hệ thống. Vậy để đạo lý được tôn trọng và thá»±c hiện nghiêm túc, Ä‘iều nên làm là gì?

Trong Luật Báo chí 2016 Ä‘ã quy định rất rõ: NhÆ° thế nào thì được gọi là nhà báo? NhÆ° thế nào thì được cấp, bị thu hồi thẻ hành nghề? NhÆ° thế nào thì đủ Ä‘iều kiện tác nghiệp. Điều kiện gì cần và đủ để thành lập cÆ¡ quan báo chí? Muốn phỏng vấn phải làm gì cho hợp lệ v.v…

Những quy định về đạo đức nghề nghiệp người làm báo cÅ©ng Ä‘ã cho chúng ta hiểu về những gì là kỵ, là nên tránh xa trong ứng xá»­ và hành nghề báo chí. Xin viện dẫn ra Ä‘ây má»™t vài Ä‘iều: Chẳng hạn Ä‘iều 3: “Hành nghề khách quan, trung thá»±c, công tâm, không vụ lợi. Bảo vệ công lý và lẽ phải. Không làm sai lệch, xuyên tạc, che giấu sá»± thật, gây chia rẽ, kích Ä‘á»™ng xã há»™i, phá hoại khối đại Ä‘oàn kết toàn dân tá»™c và tình Ä‘oàn kết, hữu nghị giữa các quốc gia, dân tá»™c”. Hay tại Ä‘iều 5: “Chuẩn má»±c và trách nhiệm khi tham gia mạng xã há»™i và các phÆ°Æ¡ng tiện truyền thông khác”… Có nghÄ©a má»™t khi Ä‘ã làm nghề báo chuyên nghiệp thì mọi hành vi phải thể hiện sá»± nhất quán và chuẩn má»±c, coi Ä‘ó là nghÄ©a vụ thiêng liêng và cao quý của nghề nghiệp… Tóm lại, bằng những Ä‘iều luật và quy định; bằng ná»— lá»±c hòa nhập vá»›i sá»± phát triển công nghệ số của thế giá»›i; bằng sá»± cởi mở trong hoạt Ä‘á»™ng thông tin báo chí, nếu thá»±c hiện tốt, báo chí có thể hoạt Ä‘á»™ng tá»± do và tích cá»±c trong phụng sá»± đất nÆ°á»›c hÆ¡n bao giờ hết.

Có mấy việc khắc phục tốt sẽ phục vụ cho thá»±c hiện đạo lý hiệu quả.

Thứ nhất, cÆ¡ quan báo chí phải nghiêm túc thá»±c hiện tôn chỉ, mục Ä‘ích của cÆ¡ quan báo chí mình phục vụ. Nếu gần 1.000 cÆ¡ quan báo chí hiện tại của chúng ta đều nghiêm chỉnh thá»±c hiện, việc trùng lặp tin tức, việc Ä‘Æ°a tin chạy theo hiếu kỳ sẽ giảm. Hoạt Ä‘á»™ng báo chí tại cÆ¡ sở sẽ bá»›t Ä‘i sô bồ, phiền toái cho doanh nghiệp, Ä‘Æ¡n vị, cá nhân. Công chúng báo chí không phải nhìn bức tranh kinh tế xã há»™i luôn là nhức nhối, gam lạnh. 

Thứ hai, trong quản lý con người phải chặt chẽ và lấy chất lượng cán bá»™, phóng viên làm đầu. Lãnh đạo cÆ¡ quan báo chí không thể coi nhẹ việc chọn lọc phóng viên, hoặc dá»… dãi, hoặc coi trọng việc làm lợi thông qua khai thác quảng cáo của cán bá»™. Đối vá»›i các văn phòng đại diện cÅ©ng nhÆ° phóng viên thường trú, công tác xa tòa soạn phải là những phóng viên giàu kinh nghiệm, há»™i viên từng trải, phẩm chất chính trị vững vàng. Vì sao có tình hình nhiều tạp chí xuất bản có tính chất chuyên lÄ©nh vá»±c, chuyên ngành thời gian qua cÅ©ng lao Ä‘i làm thời sá»±? Phải chăng cÅ©ng xuất phát từ kinh tế? Việc đặt tit giật gân câu khách thá»±c chất là lá»—i, ý chí chủ quan của biên tập chỉ ra được nhÆ°ng không dá»… khắc phục. Nếu thá»±c sá»± quyết tâm, chắc chắn chúng ta sẽ hạn chế được tối Ä‘a hệ lụy của việc làm trên, báo chí chuyên nghiệp sẽ sáng sủa, uy tín lại gia tăng.

Ba là: Kinh tế báo chí hiện tại có ý nghÄ©a quan trọng trong hoạt Ä‘á»™ng báo chí. Bởi có tá»›i hÆ¡n 90% cÆ¡ quan báo chí tá»± tìm nguồn thu trang trải má»™t phần hoặc toàn bá»™ cho xuất bản. Đây là má»™t thá»±c tế chúng ta phải công nhận và tạo Ä‘iều kiện tốt cho các cÆ¡ quan báo chí và nhà báo cùng lúc vừa tuyên truyền chính trị, vừa lo nguồn thu nuôi sống chính mình. Có Ä‘iều, phải coi thá»±c tế trên là nguyên nhân chính dẫn tá»›i những vi phạm mà phải nghiêm túc tìm hÆ°á»›ng khắc phục…

Ngày Xuân tá»± suy ngẫm và tá»± lý giải về đạo lý của nghề cầm bút, trong môi trường làm báo hiện tại, thuận lợi và thách thức Ä‘an xen. Mong sao má»—i tập thể, má»—i người làm báo chỉ cần nêu cao tinh thần trách nhiệm trÆ°á»›c uy tín nghề nghiệp, thá»±c hiện đầy đủ các yêu cầu của luật và quy định về đạo đức, chắc chắn báo chí của chúng ta sẽ làm tốt vai trò chủ đạo, trong phục vụ nhân dân.

Theo Hữu Minh/Báo Nhà báo và Công luận