Cổng Thông tin Điện tá»­ Há»™i Nhà báo Việt Nam trân trọng giá»›i thiệu loạt bài chân dung của nhà báo Nguyá»…n Uyển giá»›i thiệu 7 nhà báo đại thụ của Báo giá»›i Việt Nam và Há»™i Nhà báo Việt Nam qua các thời kỳ cách mạng: Hoàng Tùng, Đỗ Đức Dục, Hồng ChÆ°Æ¡ng, LÆ°u Quý Kỳ, Trần Công Mân, Phan Quang, Hữu Thọ.

Hoàng Tùng - Nhà báo, nhà chính  trị sắc sảo, sâu sát

HOÀNG TÙNG - Niềm ngưỡng má»™ trong tôi

Nhà báo sắc sảo, sâu sát

Tôi, má»™t người làm báo địa phÆ°Æ¡ng VÄ©nh Phú từ 1966, về HNBVN từ 1990 (sau khi được bầu vào Thường vụ HNBVN tại Đai há»™i V), may mắn có gần 50 năm gắn bó, cá»™ng tác đều đặn vá»›i Báo Nhân Dân qua rất nhiều Tổng biên tập nhÆ° Hoàng Tùng, Hồng Hà, Hà Đăng, Hữu Thọ, Hồng Vinh, Đinh Thế Huynh và Thuận Hữu... Ká»· niệm công việc vá»›i má»—i Tổng biên tập Báo Đảng đọng mãi trong ký ức tôi cho dù năm tháng cứ lặng lẽ trôi vào dÄ© vãng.

Rất khó quên, ấy là vá»›i nhà báo Hoàng Tùng. Bởi ông không chỉ là TÆ° lệnh trưởng của tờ báo Đảng uy tín, Ä‘Ä©nh đạc, mà còn là Chủ tịch HNBVN giỏi giang liên tục từ khóa III cho tá»›i khóa IV (Khóa I và II, ông là Phó Chủ tịch); nghÄ©a là ông có tá»›i 36 năm làm công tác Há»™i, vá»›i 25 năm làm Chủ tịch.

Những năm tháng đất nÆ°á»›c Ä‘ánh giặc ngoại xâm, đặc biệt là "Chống Mỹ cứu nÆ°á»›c" và "Chống chiến tranh Biên giá»›i phía Bắc" tên tuổi ông nhÆ° đồng nghÄ©a vá»›i tên của tờ báo. Nói đến Hoàng Tùng là bạn đọc nhá»› đến Báo Nhân Dân - Nói đến Báo Nhân Dân là người ta nghÄ© đến Hoàng Tùng. NghÄ© nhÆ° thế bởi danh tiếng của ông tạo nên từ sá»± sắc sảo trong chỉ đạo định hÆ°á»›ng sá»± lãnh đạo của Đảng qua tờ báo sát thá»±c vá»›i thời cuá»™c và thời đại. NghÄ© nhÆ° thế còn vì những bài xã luận ông viết trên Nhân Dân được phát trên ChÆ°Æ¡ng trình Thời sá»± Đài tiếng nói Việt Nam thời chúng ta Ä‘ánh giặc ngoại xâm, hừng há»±c khí phách, nhÆ° lời hịch, thôi thúc giục giã chúng ta xung trận.

Ngày ấy ông Hoàng Tùng là niềm ngưỡng má»™ của các nhà báo địa phÆ°Æ¡ng chúng tôi. Ngày ấy, tên tuổi Ä‘á»™i ngÅ© dÆ°á»›i trÆ°á»›ng ông Ä‘ào luyện cÅ©ng rất danh tiếng luôn vang lên trong tôi vá»›i những cái tên rất khó quên nhÆ°: Hữu Chỉnh, Quang Đạm, Hồng Hà, Thép Má»›i, Hà Đăng, Nguyá»…n Sinh, Hữu Thọ, Phan Quang, Lê Bình, Đặng Minh PhÆ°Æ¡ng, Lê Điền...Ngày ấy ở Báo VÄ©nh Phú, tôi vô cùng biết Æ¡n Báo Nhân Dân Ä‘ã sôi nổi tuyên truyền  VÄ©nh Phú thá»±c hiện "Khoán sản phẩm" thành công (nghÄ©a là "khoán chui" được thừa nhận; rồi những lần I, lần II và đặc biệt là lần thứ III VÄ©nh Phú lên đồi vá»›i má»™t loạt bài của nhà báo Hữu Thọ...nhÆ° định hÆ°á»›ng, nhÆ° gợi mở cho chúng tôi tuyên truyền đậm Ä‘à trên Báo VÄ©nh Phú...Ngưỡng má»™ nhà báo Hoàng Tùng cùng  uy danh của ông - Bí thÆ° TW Đảng (Nhiệm kỳ V của Đảng 1982 - 1986), Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, kiêm Chủ tịch Há»™i Nhà báo Việt Nam nên ká»· niệm 20 năm Báo VÄ©nh Phú ra số đầu tiên (1962 - 1982), Ban Biên Tập chúng tôi quyết định gá»­i thÆ° mời ông dá»± Lá»… Ká»· niệm báo. Thấp thỏm mong chờ rồi òa vui vì ông tá»›i dá»± Ä‘úng ngày hẹn. Ngần ấy chức danh quan trọng đầy người nhÆ°ng ông lên duy nhất chỉ có lái xe Ä‘Æ°a Ä‘i. Lá»… Ká»· niệm vá»›i hàng trăm quan khách và cá»™ng tác viên tham dá»±. Chúng tôi xếp ghế mời ông và đồng chí Lê Huy Ngọ, Chủ tịch UBND tỉnh ngồi chủ trì nghi lá»…. Ông gọi, rồi kéo ghế giục tôi lên cùng ngồi. Giọng hóm hỉnh: - Tổng biên tập Báo VÄ©nh Phú là chủ. Phải ngồi Ä‘úng chá»—. Chúng tôi là khách. Thế này là oách rồi! Há»™i trường cười vui. Họ rỉ rẩm: Quan to mà không quan cách! Đêm hôm ấy ông nghỉ lại ở Nhà khách Tỉnh ủy, sáng ngày sau Ä‘úng giờ, ông và đồng chí Lê Huy Ngọ xuống tòa soạn Ä‘ón tôi cùng Ä‘i thăm cách làm vườn rừng ở xã Đồng TÄ©nh, huyện Tam DÆ°Æ¡ng. Trên đường trở về, ông nói vá»›i tôi: NhÆ° thế này là Báo VÄ©nh Phú có đất để dá»±ng võ rồi. Phải tuyên truyền thật đậm các Ä‘iển hình tập thể và cá nhân làm vườn rừng giỏi. Viết về họ thì phải nói thật rõ cách làm dẫn đến thành công để nÆ¡i nÆ¡i làm theo. Điển hình, mô hình, nhân tố má»›i là "ngôn ngữ" của báo chí. Nhờ nó mà nuôi và nhân ra diện rá»™ng. Đây chính là phÆ°Æ¡ng cách của báo chí, là trách nhiệm và nghÄ©a vụ của nhà báo!... Vá»— vai tôi, ông bảo: - Báo VÄ©nh Phú, Báo Hà Tây và Hải Phòng tuyên truyền nông nghiệp khá tốt. Các cậu dược trao giải "Bông lúa vàng" về xã luận là xứng Ä‘áng, nhÆ°ng mình lÆ°u ý: Xã luận nên viết ngắn, chữ nghÄ©a phải lay Ä‘á»™ng được lòng người, lập luận cho thật chặt chẽ. Tổng biên tập hay ai viết thì cÅ©ng phải nhập vai: Đây là tiếng nói của Đảng, của Tỉnh ủy! (Chính những lời này của ông là gợi ý, để tôi có bài viết "Trách nhiệm xã há»™i của nhà báo" đăng trang nhất Báo Quân Đội Nhân Dân và phát trong Buổi thời sá»± ĐTNVN vào hôm Khai mạc Đại Há»™i lần thứ V-HNBVN).

Tối ấy, ông vui vẻ nhận lời ăn bữa cÆ¡m thân mật vá»›i Ban biên tập Báo VÄ©nh Phú ngay tại phòng khách Ä‘Æ¡n sÆ¡ của Tòa soạn. Bữa cÆ¡m quê nhÆ°ng có món ông từng "khoai khẩu" nên Chủ tịch Lê Huy Ngọ cÅ©ng bất ngờ. Ông nói vui: Loại này là cứ phải: "7 món". Các cậu bá»›t món, vì ngại mình chứ gi? Chánh Văn phòng Cao Quang Triệu ấp úng: - Dạ. Vâng. NhÆ°ng...(ý muốn nói vì tôi bảo nhÆ° thế). Ông cười vui. Chuyện trong nhà vá»›i nhau thôi nhé!...Sau ngày ấy chuyện về ông loan truyền đến từng thành viên trong tòa soan, họ bảo: - Nhà báo uyên thâm; cây Ä‘a cây đề; chức vị cao sang, ấy vậy mà giản dị, thân gần đến lạ lùng, không phân biệt cao thấp, thân sÆ¡!...Ấy là chuyện nghề, là cái tình của ông vá»›i chúng tôi, những người làm báo "Nhà quê" thuở ấy!

Hoàng Tùng - Chủ tịch Há»™i Nhà báo - Dân chủ, chịu nghe và quyết Ä‘oán.

ChÆ°a xa. Má»›i 25 năm. Má»™t chiều Hà Ná»™i (cuối năm 1983), tại Há»™i trường nhà cấp 4 lúc ấy, kề bên gốc Ä‘a cổ thụ trong khuôn viên Tòa soạn Báo Nhân Dân ở 71 Hàng Trống, diá»…n ra Há»™i nghị trù bị Đại Há»™i lần thứ IV- HNBVN. Phiên trù bị do Ä‘ích thân Chủ tịch Há»™i- Hoàng Tùng chủ trì. Buổi họp sắp kết thúc thì bá»—ng Ä‘âu má»™t con vịt mái bay vào, nhảy lên tận sàn kỳ Ä‘ài, miệng càm cạp liên hồi (cả há»™i trường ồn ã)...Xua vịt ra. Ông Hoàng Tùng hóm hỉnh, giọng cắt khúc, cắt nhát: - Điềm lành...hay... gở Ä‘ây! Vừa dứt lời thì cô văn thÆ° há»›i hả bÆ°á»›c vào Ä‘Æ°a cho ông má»™t tờ thÆ°. Ông giÆ¡ cao: - Điện khẩn à! Rồi cất giọng Ä‘oc: "Tỉnh chúng tôi đề nghị Ban nhân sá»± Đại há»™i, rút danh sách nhà báo Nguyá»…n Uyển, Tổng biên tập báo kiêm Chủ tịch HNB VÄ©nh Phú ra khỏi nhân sá»± dá»± kiến bầu vào Ban Chấp hành Há»™i Nhà báo VN kỳ này!". Ký tên. Trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy. (Xin miá»…n nhắc tên, vì sau Ä‘ó ông này Ä‘ã bị Thường vụ Tỉnh ủy kiểm Ä‘iểm. Ông nói vì ông nhận được thÆ° "nặc danh" của 1 người nói không hay về Nguyá»…n Uyển - HÆ¡n nữa nhân vật gá»­i bức Ä‘iện này nay Ä‘ã quá cố").... Cả Há»™i trường ồ lên. Nhà văn Xuân Cang ngồi trên, ngoái lại bảo tôi: - Kỳ nhỉ. Thế là thế nào? Nhà văn Lê Lá»±u thụi lÆ°ng tôi, giọng hằn học, chá»­i đổng: - Chuyện chỉ gặp ở hàng huyện. Nay lại thấy tận TW! Rồi giục tôi phải nói Ä‘i chứ. Ngồi yên sao được! Cùng lúc, ông Hoàng Tùng lá»›n giọng: - HÆ¡i lạ Ä‘ây. Việc này thì Ban nhân sá»± Đại Há»™i phải vào cuá»™c ngay. Phải xem xét kỹ Ä‘ã. Ông cất giọng, hỏi: - Ý kiến của đại biểu Nguyá»…n Uyển thế nào? Tôi Ä‘áp: - Kính thÆ°a đồng chí Hoàng Tùng. Kính thÆ°a Đại Há»™i. Tôi được Đại Há»™i Nhà báo tỉnh bầu là đại biểu về dá»± Đại H-HNBVN kỳ này vá»›i 100% số phiếu tán thành. Tôi cÅ©ng không rõ nguyên do gì (NhÆ°ng bụng thầm nghÄ© do báo VÄ©nh Phú của chúng tôi hồi ấy quyết liệt chống tiêu cá»±c nên họ phản kích)!...

Vào Đại Há»™i chính thức. TrÆ°á»›c ngày bỏ phiếu bầu Ban Chấp hành Há»™i, Ä‘ích danh ông công bố bức Ä‘iện khẩn của Ban Thường vụ tỉnh ủy VÄ©nh Phú đề nghị Đại há»™i giữ nguyên danh sách dá»± kiến để Đại há»™i bầu tôi vào Ban Chấp hành Há»™i Khóa IV. Nhờ Ä‘ó mà tôi Ä‘ã đắc cá»­. Không có sá»± cẩn trọng nhÆ° thế của ông Hoàng Tùng thì tôi Ä‘ã thành người chẳng ra gì từ xÆ°a ấy!

Vá»›i công việc, tôi quý trọng cách chủ trì há»™i họp của ông. Hầu nhÆ° ông không mấy để tâm đến lá»… tân. Ngay cả tin tức trên báo chí ông thường nhắc nhở: Phải giảm lá»… tân. Tôi chÆ°a khi nào thấy ông lên giọng quan cách. Chức cao, quyền lá»›n nhÆ°ng rất khiêm nhường, chịu nghe. Gần giữa những năm thập ká»· 80 của thế ká»· trÆ°á»›c, thông tin báo chí bắt đầu bắt nhịp vá»›i sá»± đổi má»›i do Đảng ta khởi xÆ°á»›ng, má»™t số vụ việc tiêu cá»±c, trong Ä‘ó có cả những cán bá»™ hàng đầu của tỉnh ( nhÆ° ông Trọng Hòa, Bí thÆ° Tỉnh ủy Thanh Hóa) bị công luận phanh phui, gây nên những ý kiến trái chiều, thậm chí gay gắt trong nhiều kỳ họp của Ban Chấp hành Há»™i khóa IV. Không ít ý kiến trì triết trách nhiệm của Chủ tịch Há»™i vá»›i vụ việc chống tiêu cá»±c này. NhÆ°ng không, ông rất dân chủ, để ai Ä‘ó nói hết những bức xúc của mình. Ông chăm chú nghe, rồi sau Ä‘ó má»›i kết luận những cái chung và cÅ©ng bày tỏ ý kiến riêng của mình, không áp đặt, không lẫn lá»™n chung riêng làm má»™t...

Hoàng Tùng - Minh mẫn, cẩn trọng tá»›i tận cuối đời!

Cốt cách nhà báo - nhà chính trị của ông  thể hiện rất rõ ngay cả khi ông Ä‘ã nghỉ hÆ°u tại tÆ° gia ở số 6B - Đường Thành, Hà Ná»™i... Tôi nhá»› rất rõ, khi Ban ThÆ° ký Há»™i NBVN (nay là Ban Thường vụ) soạn thảo Dá»± thảo "Quy chế" tặng Huy chÆ°Æ¡ng Vì sá»± nghiệp báo chí (1991), (nay là Ká»· niệm chÆ°Æ¡ng) cho các nhà báo lâu năm có cống hiến vào sá»± nghiệp báo chí cách mạng. Sau nữa, là Dá»± thảo "Quy Æ°á»›c đạo đức nghề nghiệp báo chí Việt Nam"; Phó Chủ tịch Thường trá»±c Há»™i, Thiếu tÆ°á»›ng Trần Công Mân giao tôi trá»±c tiếp xin ý kiến cá»±u Chủ tịch Hoàng Tùng. Ông đọc rất kỹ càng rồi nói vá»›i tôi: - Mình thấy những việc này là rất hay. Cần thiết lắm. Về Ká»· niệm ChÆ°Æ¡ng thì ông bảo: - Thời gian 25 năm... dài quá. Nên rút xuống 20 năm thôi...Về Quy Æ°á»›c đạo đức, ông nói: - Các Điều nên ngắn gọn để người ta nhá»›!...Vẫn chất giọng hóm hỉnh, ông nói: - Ý kiến của mình là tham khảo. Quyết định là tập thể Ban Chấp hành, là Đại Há»™i!...Ấy là việc chung.

Việc riêng cÅ©ng khiến tôi vô cùng khâm phục ông.  Tháng 4, năm 2003, Tổng biên tập Nguyá»…n Đoàn báo BÆ°u Điện VN, đặt tôi viết (để đăng nhiều kỳ) về tấm gÆ°Æ¡ng cố Trưởng ban Giao thông Liên lạc Trung Æ°Æ¡ng; Tổng Cục trưởng BÆ°u Ä‘iện VN đầu tiên của Việt Nam là Trần Quang Bình (tức Nguyá»…n Văn DÄ©), người học trò, người cán bá»™ tận tụy, liêm khiết của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ông Trần Quang Bình là người Nang Sa, xã Hiền LÆ°Æ¡ng, huyện Hạ Hòa quê tôi. Đọc lịch sá»­ địa phÆ°Æ¡ng, tôi reo thành tiếng khi thấy ông Bình và ông Hoàng Tùng cùng chà tuổi, cùng bạn tù ở nhà tù SÆ¡n La. Hai ông cùng vượt ngục về Chiến khu Hiền LÆ°Æ¡ng quê tôi nÆ¡i nhà cách mạng Hạ Bá Cang (tức Hoàng Quốc Việt), Bí thÆ° Xứ ủy Bắc Kỳ, về quê tôi năm 1944 bắt liên lạc vá»›i anh DÄ©, giao nhiệm vụ cho anh cùng đồng chí  Bình PhÆ°Æ¡ng (tức Nguyá»…n Đức VÅ©) xây dá»±ng Nang Sa, Hiền LÆ°Æ¡ng thành cÆ¡ sở Ä‘ón tù chính trị vượt ngục ở SÆ¡n La về tạm trú, và cÅ©ng là nÆ¡i trú chân cho các cán bá»™ Đảng và Mặt trận Việt Minh bị khủng bố truy lùng ở miền xuôi lên. Đồng thời xây dá»±ng nÆ¡i Ä‘ây thành căn cứ du kích để chuẩn bị Khởi nghÄ©a dành chính quyền ở Yên Bái, Phú Thọ...Ông Hoàng Tùng trong số 50 người vượt ngục đợt 2 về Ä‘ây vào tháng 2/1945...

Lá»±a ngày chủ nhật cuối tháng 4/2003, tôi đến nhà số 6B, Hàng Đường thÆ°a chuyện vá»›i ông về việc tôi sẽ viết về cuá»™c đời nhà cách mạng Trần Quang Bình. Ông Hoàng Tùng vui vẻ: " Ờ...ờ...Tốt...Tốt lắm. Trần Quang Binh (Nguyá»…n Văn DÄ©) má»™t người tù, má»™t quan chức cao cấp, trÆ°á»›c sau nhÆ° má»™t - má»™t con người cá»™ng sản, má»™t nhân cách cao quý, trong sáng, má»™t lối sống đạo đức"! Ấy là những lời quy nạp và rồi ông tá»· mẩn kể theo lối diá»…n giải, chứng minh: "Nào là, DÄ© có đức tính rất Ä‘áng quý, nói ít, làm nhiều; đối vá»›i công việc và đồng chí thì chu Ä‘áo từng ly từng tý. Ngoài công việc của người tù thì DÄ© sá»­a chữa cÆ¡ khí cùng vá»›i anh em biết nghề. DÄ© để nhiều công sức dùng sắt tây làm bát, gamen, lập là cho tập thể những người tù...Nào là anh được tập thể anh em cá»­ làm người đứng đầu "giữ trật tá»±". Tại nÆ¡i tù, anh em cá»­ anh làm người cứu tế, chăm sóc người ốm Ä‘au. Đêm Ä‘êm ở góc này gọi DÄ© Æ¡i, cho mình viên thuốc...cứ thế rồi ông Hoàng Tùng kể đến việc DÄ© vượt tù về xây dá»±ng cÆ¡ sở chuẩn bị Tổng khởi nghÄ©a...Đến việc DÄ© (Trần Quang Bình) được cá»­ làm Tổng Cục trưởng BÆ°u Ä‘iện đầu tiên của Việt Nam...Và ông Hoàng Tùng gói lại theo cách quy nạp: -Đây là trường hợp dùng người rất Ä‘úng, vì DÄ© có đầy đủ đức tính cần thiết để hoàn thành nhiệm vụ: Trung thành, tận tụy, có ý thức trách nhiệm cao. Phong cách làm việc, lối sống của anh giúp Ä‘oàn kết được mọi người. DÄ© luôn vì người mà quên mình"! (Lời kể của ông Ä‘ã góp phần giúp tôi hoàn tất bài viết "Còn mài vá»›i thời gian" đăng trong tập bút ký Cuối đất-đỉnh giời, do NXB HNV ấn hành -2008)

Ngày ấy, tôi thầm reo lên: Trời Æ¡i, má»™t nhà báo lão thành tuổi cận kề 90 mà minh mẫn đến lạ lùng. Phải chăng đức tính đẹp, phong cách đẹp "Bút sắc, lòng trong" nhÆ° chữ nghÄ©a của nhà báo Hữu Thọ, nên quý nhân phù trợ sá»± minh tuệ cho đến ngày biền biệt ra Ä‘i!.. Để chúng tôi, thế hệ hậu sinh mãi mãi tôn quý, tiếc thÆ°Æ¡ng ./.

ĐỖ ĐỨC DỤC - Người lãnh đạo nhiệt huyết vá»›i nghề!

Ká»· niệm Ngày thành lập Há»™i Nhà báo Việt Nam (21/4/1950- 21/4/2016), nói về cá»™i rá»… tổ chức Há»™i Nhà báo Việt Nam, không thể không nhắc tá»›i tên tuổi nhà báo- nhà văn Đỗ Đức Dục. Sinh thời, ông từng đảm nhận trọng trách Phó Chủ tịch Đoàn báo chí Việt Nam, khởi thủy của Há»™i Nhà báo Việt Nam; Phó Chủ tịch HNBVN, khóa I, nhiệm kỳ 1950 - 1960; Giám đốc trường viết báo Huỳnh Thúc Kháng.

Đỗ Đức Dục - "Con dao pha của làng báo".

Nhà báo - Nhà văn gắn kết vá»›i thời cuá»™c

Cách Ä‘ây má»™t năm, ngày 21/4/2015, lên Điềm Mặc, chị Đỗ Hồng Lạng con gái ông Đỗ Đức Dục và bà Lý Thị Chung, nguyên Tổng biên tập Báo Phụ nữ Thủ Ä‘ô Ä‘ã chia sẻ vá»›i chúng tôi những ká»· niệm đẹp về sá»± Ä‘am mê nghề báo của cha mình, của thầy giáo mình. Bà Lý Thị Chung rÆ°ng rÆ°ng kể: "Tôi là số ít nhà báo nữ, và là má»™t trong 2 học viên trẻ nhất trong số 60 học viên của lá»›p báo chí Huỳnh Thúc Kháng mở tại thôn Bờ Rạ, Đại Từ, Thái Nguyên. Vá»›i tôi, ông Đỗ Đức Dục không chỉ là người quản lý, mà còn là người thầy truyền nghề báo chí giầu sức thuyết phục, bởi vốn văn hóa uyên thâm, trải nghiệm vá»›i nghề làm báo, viết báo; bạo lời, nói thẳng nói thật".

Trong Lá»… ká»· niệm 100 năm ngày sinh nhà văn Đỗ Đức Dục tại trụ sở Há»™i Nhà văn Việt Nam ngày 28/12/2015, giáo sÆ° Phong Lê và GS NGND Hà Minh Đức dốc lòng dẫn dụ, minh chứng, phân tích bày tỏ sá»± ái má»™ về tính cách mạng trong nghiên cứu lý luận chính trị, nghiên cứu văn học Việt Nam và Pháp, trong chọn lá»±a tác phẩm để dịch thuật; trong phong cách viết văn viết báo của nhà văn- nhà báo Đỗ Dức Dục mà lá»›p đồng nghiệp hậu thế cần phải noi theo!…Ngồi bên, tôi nói vá»›i GS Hà Minh Đức:- "Đình Ä‘ám không kém vá»›i văn học của Đỗ Đức Dục chính là báo chí"! Giáo sÆ° Ä‘áp ngay: - Đúng Ä‘úng. Má»™t cây viết năng nổ. Chủ nhiệm báo Độc lập. Phó Chủ tịch Há»™i Nhà báo Việt Nam từ thời khởi lập!..Giáo sÆ° nhỏ lời, giọng hóm hỉnh:- NhÆ°ng hôm nay, Há»™i Nhà văn làm ká»· niệm…phải nghiêng hết về bên Ä‘ây!…Tuy thế, kết thúc Lá»… ká»· niệm, nhà thÆ¡ Hữu Thỉnh, Chủ tịch Há»™i Nhà văn Việt Nam vẫn khẳng định: "Trong suốt cả đời mình, Đỗ Đức Dục luôn là người có trách nhiệm cao đối vá»›i xã há»™i và đất nÆ°á»›c. Những Ä‘óng góp của ông vá»›i nền báo chí và kho tàng nghiên cứu phê bình văn học Việt Nam mãi mãi là vốn quý của nÆ°á»›c nhà"!… Những lời nhÆ° thế khiến tôi miên man nghÄ© về Đỗ Đức Dục, sợ lá»›p hậu thế quên Ä‘i má»™t nhà báo, nhà lãnh đạo Há»™i tầm cỡ của báo giá»›i Việt Nam.

Ấy là sá»± thiển nghÄ©, chứ công lao và tài trí của Đỗ Đức Dục thì Ä‘âu dá»… quên. Không ít nhà phê bình chẳng hề kiệm lời khẳng định: Đỗ Đức Dục là nhà báo nhà văn có trách nhiệm rất cao vá»›i xã há»™i ngay từ ngày đầu cầm bút viết báo! Há»™i Khoa học Lịch sá»­ Việt Nam cÅ©ng Ä‘ã phối hợp vá»›i Bảo tàng Lịch sá»­ quốc gia Việt Nam tổ chức sinh hoạt sá»­ học tưởng niệm Đỗ Đức Dục-Nhà trí thức cách mạng dấn thân; vá»›i hàng trăm trí thức nhập cuá»™c, "tham luận" nhân ká»· niệm 100 năm ngày sinh của ông. Cô lại trong các phát biểu, dẫn dụ vẫn là: Nhà báo- nhà văn Đỗ Đức Dục luôn thể hiện rất rõ bản lÄ©nh của người cầm bút Ä‘au Ä‘áu đấu tranh cho nền dân chủ của đất nÆ°á»›c!

Làm báo, Đỗ Đức Dục bám rất chắc thời cuá»™c, cập nhật sá»± kiện, thông tin tổng hợp, truyền bá tÆ° tưởng, phổ biến kiến thức, phục vụ thiết thá»±c sá»± nghiệp cách mạng. Ngay bài báo đầu tay "Án Tết" đăng trên báo Thanh Nghị tháng 3/1942, ông Ä‘ã nhằm hẳn Ä‘ích giúp người đọc thông hiểu pháp luật. Hoặc cắt nghÄ©a, phân tích, lý giải vấn đề, sá»± kiện đặt ra, vá»›i cả loạt bài đăng trên báo Độc Lập, nhÆ°: Giải thích bản Hiệp định sÆ¡ bá»™ Việt- Pháp (1946); Quan hệ giữa chính trị và chuyên môn (1949); Chính sách khôi phục kinh tế (1955); Mặt trận nhân dân trong cách mạng dân chủ má»›i Việt Nam (1949); Hai tác dụng lá»›n của việc thá»±c hiện chính sách ruá»™ng đất (1953)… Nhà báo Mai Kiều SÆ¡n Ä‘ã ví ông là "Con dao pha của làng báo".

Nhà báo - Nhà văn Ä‘a tôn hiệu

Đỗ Đức Dục thá»±c sá»± là nhà báo- nhà văn có nhiều thành tá»±u vá»›i nghề. Nói chính xác, ông là người có Ä‘óng góp thiết thá»±c vá»›i xã há»™i, vá»›i đất nÆ°á»›c ở thời Ä‘iểm quan trọng nên má»›i có nhiều tôn hiệu (được phong, được bầu, được bổ nhiệm). Mọi tôn hiệu của ông đều phát sáng. Gốc rá»… tạo nên tôn hiệu chính là kiến thức uyên thâm từ dòng dõi Nhà nho; từ nhà giáo, nhà văn, nhà báo, nhà luật học và tÆ° duy sắc sảo của ông nên được Đảng, Nhà nÆ°á»›c trọng dụng vào các công việc quan trọng ngay ở thời khắc khởi lập. Bởi thế, báo giá»›i má»›i có cÆ¡ nói về ông vá»›i niềm hãnh diện lịch sá»­ của há»™i nghề. Có cÆ¡ nhắc về ngày 27/12/1945, tại trụ sở Há»™i Văn hóa Cứu quốc, gần 100 nhà báo ở Hà Ná»™i, thay mặt báo giá»›i cả nÆ°á»›c lập ra "Đoàn báo chí Việt Nam". Ở Ä‘ó ông Nguyá»…n Tường Phượng, Chủ nhiệm tạp chí Tri tân giữ chức Chủ tịch.

Ông Nguyá»…n Tấn Ghi Trọng, Tổng Giám đốc Nha thông tin tuyên truyền của Chính phủ cùng ông Đỗ Đức Dục, Chủ nhiệm báo Độc Lập làm Phó Chủ tịch. Tổng ThÆ° ký là nhà văn Nguyá»…n Huy Tưởng… Kháng chiến toàn quốc chống thá»±c dân Pháp xâm lược bùng nổ, "Đoàn báo chí Việt Nam" đổi tên thành "Đoàn báo chí kháng chiến". Tại an toàn khu Việt Bắc, nhờ sá»± giúp đỡ của Tổng Bá»™ Việt Minh, Đoàn báo chí kháng chiến Ä‘ã mở lá»›p "Báo chí Huỳnh Thúc Kháng" do nhà báo Đỗ Đức Dục làm Giám đốc. Tiếp Ä‘ó, ngày 21/4/1950 tại xóm Roòng Khoa, xã Điềm Mặc, Định Hóa, Thái Nguyên, Đại há»™i Há»™i những người viết báo Ä‘ã diá»…n ra (nay là Há»™i Nhà báo Việt Nam). Kháng chiến chống Pháp kết thúc, trụ sở Há»™i Nhà báo Việt Nam đặt tại 59 Lý Thái Tổ cho đến nay. Đây chính là nÆ¡i lui tá»›i của Há»™i trưởng Xuân Thủy cùng 2 Phó Há»™i trưởng là Hoàng Tùng, Đỗ Đức Dục và Tổng ThÆ° ký Nguyá»…n Thành Lê trong nhiệm kỳ (1950 - 1960)…

Tôn hiệu của nhà báo- nhà văn Đỗ Đức Dục còn mãi vá»›i những chức vị: Phó Tổng thÆ° ký Đảng dân chủ Việt Nam (1945 - 1960); Đại biểu Quốc dân Đại há»™i Tân Trào; Đại biểu Quốc há»™i khóa I; Ủy viên Dá»± thảo Hiến Pháp 1946; Thứ trưởng Bá»™ Giáo dục 1946; Thứ trưởng Bá»™ Văn hóa (1955 - 1960)… Ông nghỉ hÆ°u năm 1975, qua đời ngày 24/9/1993.

Ghi nhá»› những Ä‘óng góp quan trọng suốt chặng đường gian nan của cách mạng, Nhà nÆ°á»›c truy tặng ông Huân chÆ°Æ¡ng Độc lập hạng Nhất. Các Bá»™, Ngành, Ä‘oàn thể Ä‘ã truy tặng danh hiệu cao quý nhất cho ông, vá»›i: Huy chÆ°Æ¡ng vì sá»± nghiệp giáo dục; Huy chÆ°Æ¡ng vì sá»± nghiệp văn hóa quần chúng; Huy chÆ°Æ¡ng chiến sÄ© văn hóa… Hai thành phố lá»›n nhất đất nÆ°á»›c là Hà Ná»™i và TP.HCM đều có con đường mang tên Đỗ Đức Dục. Báo giá»›i Việt Nam hãnh diện về Đỗ Đức Dục- Má»™t cây bút "Nổi Ä‘ình Ä‘ám", năng nổ, Ä‘a năng- Má»™t người lãnh đạo Há»™i nhiệt huyết vá»›i nghề./.

HỒNG CHƯƠNG - Mẫu mực, bản lĩnh...

Nhà báo Hồng ChÆ°Æ¡ng

Tôi thuá»™c thế hệ sinh sau, đến muá»™n. Khi ông Trần Hồng ChÆ°Æ¡ng (Hồng ChÆ°Æ¡ng) là ThÆ° ký tòa soạn Tạp chí Cá»™ng sản (1960) thì tôi má»›i chỉ là giáo sinh theo nghề sÆ° phạm. Khi ông là Tổng biên tập Tạp chí Cá»™ng sản (1982) thì tôi má»›i vào nghề báo ở tỉnh lẻ vỏn vẹn 15 năm...Trải nghiệm vá»›i nghề má»›i vỡ ra, nghề báo rất khắt khe, nghề của nhiều hiểm nguy. Tôi Ä‘ã thốt lên bằng ấn phẩm: "Báo chí - Nghề nghiệt ngã"!

Thời xa ấy, những nhà báo làm công tác Há»™i nhÆ°: Xuân Thủy, Hoàng Tùng, Hồng ChÆ°Æ¡ng, Hồng Hà, Trần Lâm, Đào Tùng, Huỳnh Văn Tiểng, Lý Văn Sáu, LÆ°u Quý Kỳ, Phan Quang, Hữu Thọ, Trần Công Mân...thá»±c sá»± là thần tượng nghề nghiệp của chúng tôi. Thời ấy, cho dù báo chí Ä‘ã rất phát triển, nhÆ°ng những phÆ°Æ¡ng tiện để đọc, nghe, xem, nhìn lấy Ä‘âu dồi dào, phong phú nhÆ° thời nay để dá»… bề tiếp nhận, rèn rÅ©a, ấp ủ, tích lÅ©y...Cho nên, báo Nhân Dân, Quân Ä‘á»™i nhân dân, Tạp chí Cá»™ng sản, Bản tin TTXVN, Đài TNVN... vô cùng quan trọng trong công việc Tổng Biên tập Báo VÄ©nh Phú của tôi vào những năm (1981 - 1989). Bởi lẽ, tờ báo của Đảng bá»™ tỉnh luôn phải thể hiện đậm nét sá»± lãnh đạo tuyệt đối của Đảng, Nhà nÆ°á»›c và Tỉnh Ủy...Nhờ các tờ báo chính thống cùng các nhà báo danh tiếng kể trên giúp tạo nên sinh khí tiếp sức tiếp lá»±c cho chúng tôi (những người làm báo Đảng địa phÆ°Æ¡ng xa xôi).
Những năm làm Tổng biên tập, kiêm Chi Há»™i trưởng (sau đổi là Chủ tịch Há»™i Nhà báo tỉnh), Tạp chí Cá»™ng Sản và Báo Nhân Dân thá»±c sá»± là người dẫn đường chỉ hÆ°á»›ng cho tôi vận dụng tinh thần chỉ đạo của báo, tạp chí cùng vá»›i sá»± chỉ đạo của Tỉnh Ủy để xây dá»±ng kế hoạch tuyên truyền tháng, quý và của năm sát thá»±c (theo nhÆ° cách nói thời nay là Ä‘úng định hÆ°á»›ng). Thêm nữa, tôi có may mắn được tham gia Ban Chấp hành Há»™i NBVN từ Khóa IV, nhiệm kỳ (1983 - 1989) do nhà báo Hoàng Tùng làm Chủ tịch và 6 nhà báo làm Phó Chủ tịch, trong Ä‘ó nhà báo Hồng ChÆ°Æ¡ng đứng ngôi đầu của hàng Phó, sau Ä‘ó ông làm Chủ tịch Há»™i (tháng 1 -1987, khi ông Hoàng Tùng thôi chức)...

Ngày ấy, Há»™i Nhà báo Việt Nam chÆ°a có Trung tâm bồi dưỡng nghiệp vụ nhÆ° bây giờ, Ban nghiệp vụ cÅ©ng chÆ°a thật rõ nét, nên việc bồi dưỡng nghề báo chủ yếu vẫn do cấp há»™i cÆ¡ sở tá»± lo, mà vai chính là Tổng biên tập kiêm lãnh đạo Chi há»™i nhà báo đảm nhiệm. Cho nên, các Ủy viên ban chấp hành HNBVN chúng tôi khóa ấy (có tá»›i 30 Tổng biên tập báo địa phÆ°Æ¡ng trong số 53 Ủy viên Ban Chấp hành Há»™i) rất chăm chú lÄ©nh há»™i, nhập tâm, ghi chép tá»· mỉ phÆ°Æ¡ng hÆ°á»›ng tuyên truyền trên báo chí do lãnh đạo Há»™i truyền đạt. Phần việc này chủ yếu do Phó Chủ tịch Há»™i- Hồng ChÆ°Æ¡ng đảm nhiệm...

Nhắc đến ông, nói về ông, tá»± dÆ°ng tôi thấy bóng hình ông nhÆ° vẫn Ä‘âu Ä‘ây. Vầng trán vuông và rá»™ng, tai cao, Ä‘ôi mắt sáng, thần thái thanh thoát, uy nghiêm tràn đầy nghị lá»±c. Tôi kính trọng ông bởi tầm tÆ° tưởng, bởi bản lÄ©nh chính trị, bởi lòng kiên nhẫn trong công việc. Ông Ä‘úng là nhà báo Ä‘i lên bằng công việc. Vá»›i nghề báo - tuần tá»± từ phóng viên, lên ThÆ° ký tòa soạn, lên Phó tổng biên tập rồi Tổng biên tập. Vá»›i việc Há»™i - ông tham gia Ban Chấp hành Há»™i từ khóa II; khóa III là Ủy viên Ban Thường vụ, từng giữ cÆ°Æ¡ng vị Trưởng ban Lịch sá»­ và Trưởng ban Kiểm tra Há»™i; tá»›i khóa IV là Phó Chủ tịch, rồi Chủ tịch Há»™i...nên việc báo, việc Há»™i vá»›i ông đều chắc bền từ gốc rá»…. Phong thái Ä‘àng hoàng, Ä‘Ä©nh đạc nhÆ° nét rất đặc trÆ°ng của má»™t nhà báo chính luận, thÆ° thái, cẩn trọng. Giọng trầm ấm nhÆ° chuông ngân, tràn đầy âm Ä‘iệu, ông nhắc chúng tôi, đại thể nhÆ°:

- Báo chí phải tập trung tuyên truyền Ä‘iển hình và nhân tố má»›i. Phải chú trọng tổng kết, Ä‘úc rút kinh nghiệm về các Ä‘iển hình tiên tiến, đặc biệt là lÄ©nh vá»±c nông nghiệp để nhân ra diện rá»™ng, nhÆ°ng cÅ©ng chú trọng chỉ rõ những khuyết Ä‘iểm, những tồn tại phải khắc phục. Dẫn lại ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thÆ° Lê Duẩn, ông  nhắc nhở chúng tôi cần nằm lòng: "Báo chí phải góp phần tích cá»±c vào việc xây dá»±ng tÆ° tưởng má»›i, con người má»›i...Các cÆ¡ quan báo chí phải phối hợp thật chặt vá»›i nhau, cùng các cÆ¡ quan tÆ° tưởng để đạt hiệu quả cao"! ...Trong má»—i kỳ họp, khi định chÆ°Æ¡ng trình công tác Há»™i gắn vá»›i thời Ä‘iểm chính trị, giọng âm âm nhÆ° sấm dền, ông bảo: - Báo chí phải coi trọng mục tiêu kinh tế và xã há»™i theo tinh thần Nghị quyết Đại Há»™i lần thứ V của Đảng. Hết sức chú tâm vào các Ä‘ích: Đảm bảo ổn định và cải thiện má»™t bÆ°á»›c đời sống cho nhân dân- Chú trọng xây dá»±ng cÆ¡ sở vật chất của CNXH - Giữ vững an ninh trật tá»± - quốc phòng...Hết sức coi trọng công tác tÆ° tưởng: Chống bảo thủ, trì trệ...Tẩy trừ tÆ° tưởng tiểu tÆ° sản, tÆ° bản chủ nghÄ©a, vô tổ chức, vô ká»· luật. Báo chí rất cần phải có những bài lý luận chuyên sâu về XHCN và dây dá»±ng CNXH, về cuá»™c đấu tranh giữa hai con đường, về sá»­ dụng sức mạnh tổng hợp... Cuối năm 1985, khi triển khai thá»±c hiện Nghị quyết Há»™i nghi TW 8, trong chÆ°Æ¡ng trình công tác Há»™i và nghiệp vụ báo chí, ông mạnh mẽ, nhÆ°ng chất giọng chan chan khích lệ:

- Báo chí phải xung trận. Quyết liệt đấu tranh, quyết liệt xóa bỏ tệ quan liêu bao cấp, giải quyết má»™t số vấn đề về giá-lÆ°Æ¡ng-tiền nhằm thúc đẩy sản xuất phát triển, làm chủ thị trường XHCN!....Thời Ä‘iểm này, báo chí VÄ©nh Phú tập trung tuyên truyền về phát triển kinh tế đồi rừng, kinh tế gia Ä‘ình. VÄ©nh Phú cÅ©ng là vùng công nghiệp tập trung... Ä‘em ý chỉ đạo của ông Hồng ChÆ°Æ¡ng, chúng tôi tập trung tuyên truyền đổi má»›i quản lý xí nghiệp quốc doanh; khoán sản phẩm tập thể trong sản xuất công nghiệp, mở rá»™ng quyền tá»± chủ sản xuất kinh doanh!...

Khi đảm nhận chức Chủ tich Há»™i NBVN (1987-1988) cÅ©ng là thời Ä‘iểm toàn Đảng toàn dân Ä‘ang sôi nổi quán triệt, triển khai thá»±c hiện Nghị quyết Đại há»™i Đảng lần thứ VI (tháng 12/1986), Đại Há»™i khởi xÆ°á»›ng đổi má»›i. Truyền đạt ná»™i dung cần quán triệt tuyên truyền sâu rá»™ng trên báo chí, ông nói cười rất tá»± nhiên, giọng âm vang tràn đầy tin tưởng: - Đây là thời Ä‘iểm các cấp Há»™i nhà báo phải thôi thúc báo chí dồn sức vào chiến lược đổi má»›i toàn diện các lÄ©nh vá»±c của đời sống xã há»™i. Trọng tâm là lÄ©nh vá»±c kinh tế, nhÆ°: Bố trí lại cÆ¡ cấu sản xuất, cÆ¡ cấu đầu tÆ°, phát triển kinh tế hàng hóa nhiều thành phần....sá»­ dụng Ä‘úng đắn các Ä‘òn bẩy kinh tế trong kế hoạch hóa và quản lý kinh tế!....Về tÆ° tưởng và tổ chức, ông nói nhÆ° không thể khác Ä‘Æ°Æ¡c: - Báo chí nhất thiết phải góp sức phát huy mọi khả năng của con người, lấy việc phục vụ con người làm mục tiêu cao nhất!...Về đổi má»›i tÆ° duy, ông cười, giọng hóm hỉnh: - Muốn đổi má»›i trÆ°á»›c hết cán bá»™ đảng viên phải đổi má»›i tÆ° duy; đổi má»›i công tác tổ chức cán bá»™, đổi má»›i phong cách lãnh đạo má»›i mong thành công đổi má»›i cÆ¡ chế quản lý!...Má»—i lần nghe ông định hÆ°á»›ng công việc, lại thêm lần chúng tôi nghÄ© về tổ chức của Há»™i nhà báo Việt Nam, rằng Há»™i chính là Ä‘iểm tá»±a vững chắc cho báo giá»›i Việt Nam. Khi mà những người lãnh đạo chủ chốt của Há»™i Ä‘ích danh là nhà báo, có chức có quyền trong cÆ¡ quan báo chí. Bởi xÆ°Æ¡ng sống của tổ chức Há»™i, sợi chỉ đỏ xuyên suốt tạo nên chất lượng và vị thế của Há»™i không gì khác chính là chất lượng nghiệp vụ báo chí của má»—i há»™i viên nhà báo....Hẳn là thế, nên suốt thập niên 80 của thế ká»· trÆ°á»›c, báo chí VÄ©nh Phú chúng tôi luôn quán triệt sá»± chỉ đạo của Đảng, góp sức tạo nên Ä‘iển hình của tỉnh trung du, rất thành công vá»›i lần thứ 3 tiến quân lên đồi lên rừng; bằng những mẫu hình trang trại, vườn rừng, vườn đồi...gọi khách bốn phÆ°Æ¡ng tham quan học hỏi...Ngày ấy, ông Phan Quang trong vai Vụ trưởng Vụ Báo chí của Ban Tuyên giáo Trung Æ°Æ¡ng Ä‘ã dẫn hầu hết Tổng biên tập các báo địa phÆ°Æ¡ng và má»™t số báo ngành lên thăm và chia sẻ kinh nghiệm tuyên truyên vá»›i báo VÄ©nh Phú của chúng tôi...

Ngày ấy, má»—i thành công trong công việc tuyên truyền, chúng tôi thường thầm cảm Æ¡n, thầm tri ân sá»± chỉ đạo của Vụ, của Há»™i, của nhà báo Hoàng Tùng và Nhà báo Hồng ChÆ°Æ¡ng!...Ngày ấy, nghe tin ông về vá»›i thế giá»›i người hiền, cả tòa soạn chúng tôi bàng hoàng. Viếng ông tại 12 Lý Đạo Thành, tôi nấc nả gọi tên ông:

- Nhà báo Hồng ChÆ°Æ¡ng Æ¡i. Sao ông vá»™i vã ra Ä‘i./.

LƯU QUÝ KỲ - Cây bút giàu "thần lá»±c" vá»›i thể tùy bút!

Nhà báo LÆ°u Quý Kỳ

LÆ°u Quý Kỳ là nhà văn - nhà báo nổi Ä‘ình Ä‘ám suốt thập niên 50, 60, 70 và những năm đầu 80 của thế ká»· trÆ°á»›c. Ông là thần tượng của chúng tôi về thể tùy bút. Má»™t cây viết rất giầu "thần lá»±c", cứ nhÆ° có trường năng đặc biệt kết nối tất cả thá»±c thể sức mạnh mà trời ban cho:

Mãnh liệt má»™t tình yêu vá»›i nÆ°á»›c, vá»›i dân, vá»›i Đảng và Bác Hồ kính yêu.

Hình nhÆ° tình yêu da diết vá»›i dân, vá»›i nÆ°á»›c, vá»›i Đảng và Bác khiến LÆ°u Quý Kỳ nhập lá»±c thể loại khoáng đạt vốn dÄ© giao thoa sinh Ä‘á»™ng, uyển chuyển giữa văn vá»›i báo, báo vá»›i văn để trải lòng mình bằng ngôn ngữ biểu cảm nhất. Là má»™t nhà chính trị, trách nhiệm cao vá»›i công việc được tổ chức giao, nhÆ°ng văn và báo gắn bện vá»›i ông nhÆ° cái nghề cái nghiệp, nhÆ° phÆ°Æ¡ng tiện tất yếu để làm cách mạng. Bởi thế, tác phẩm nào của ông sáng tạo ra cÅ©ng đậm dấu ấn của người truyền tin từ nÆ¡i đầu nguồn sá»± kiện. Ví nhÆ° các tùy bút: Chân cứng Ä‘á mềm (hay là đường mòn Hồ Chí Minh); Vui lá»›n buổi giao thừa; Hà Ná»™i của chúng ta; Sông núi vào xuân; Đón xuân cả nÆ°á»›c lên đường...v.v...(*). Đọc ông, tôi nhận ra sá»± tài tình trong những suy nghÄ©, cảm xúc, hồi tưởng sâu sắc, lắng đọng về những vấn đề, những sá»± kiện, sá»± việc...viết lên, nói ra tùy theo dòng cảm xúc nên ngôn từ phóng khoáng, trữ tình, thâm trầm, riêng tÆ° hòa quyện khÆ¡i khÆ¡i trong dòng chảy từ liên tưởng này đến liên tưởng khác...khiến người đọc, người nghe bị hút theo, để yêu, để tin, ngẫm ngợi, để hành Ä‘á»™ng, để tá»± căn chỉnh. Ấy chính là "thần lá»±c" tùy bút của LÆ°u Quý Kỳ. "Sông núi vào xuân", bối cảnh là xuân Ká»· Dậu Ä‘ã tá»›i. Xuân Mậu Thân Ä‘ã cười chào chúng ta để trở vào lịch sá»­, nhÆ° má»™t năm vẻ vang. NhÆ°ng hoa xuân Mậu Thân còn tiếp nở, trời xuân Mậu Thân còn kéo dài, tình xuân Mậu Thân còn nóng hổi. "Chúng ta sẽ tiến đến má»™t xuân vui nhất: Xuân Bắc - Nam sum họp. Đó má»›i là xuân trọn vẹn của lòng ta". Đây là Ä‘iểm đến của bài viết, là chặng Ä‘ích của cuá»™c chiến. Giọng văn hào sảng, cảm xúc mãnh liệt, tá»± tin hết liên tưởng nọ tá»›i liên tưởng kia, so sánh này tá»›i so sánh kia; ngôn từ luyến lánh, Ä‘iệp khúc má»—i lúc má»™t hùng tráng trong mạch nối quấn quýt tình non nÆ°á»›c má»™t giải, tình dân tá»™c sắt son, vá»›i ý chí cách mạng hừng há»±c do Đảng và Bác khÆ¡i nguồn. Vâng, ở thời Ä‘iểm Ä‘ón xuân Ká»· Dậu ấy, chúng tôi hãnh diện và tá»± hào biết bao, khi ông viết: "Vì má»™t mùa xuân còn vui hÆ¡n xuân cÅ©, hàng triệu người con yêu quý của dân tá»™c ta, hôm nay, chẳng màng tá»›i "thịt mỡ, dÆ°a hành, câu đối đỏ", Ä‘ang "vui tết" ở khắp các nẻo đường của Tổ quốc. Hàng triệu thanh niên Æ°u tú ấy Ä‘ang vui tết ngoài đồng ruá»™ng, giữa nhà máy, trong Ä‘Æ¡n vị, ngoài công trường, bên rừng, dọc biển. Hàng triệu thanh niên Ä‘ang vui tết giữa chiến trường hay trong sào huyệt địch, trên mặt đất hay dÆ°á»›i hầm sâu, bên bờ lá»™ hay giữa dòng kinh rạch, dÆ°á»›i gầm cầu hay trÆ°á»›c mÅ©i súng quân thù......Cả dân tá»™c ta Ä‘ang vui xuân vá»›i má»™t tình xuân vÄ© đại: "tiến lên giành thắng lợi to lá»›n hÆ¡n nữa"... Mạnh mẽ, chân tình, hãnh diá»…n, hùng tráng, lãng mạn cách mạng biết bao khi tuỳ bút "Vui lá»›n buổi giao thừa" giọng văn róng riết: "Ta cao hÆ¡n kẻ thù má»™t cái đầu và giàu hÆ¡n chúng nó má»™t quả tim. Trí tuệ của ta hÆ¡n hẳn chúng. Chân ta "chân cứng Ä‘á mềm". Cuá»™c sống và cÆ¡n thá»­ thách Ä‘ã tôi luyện ta, dạy cho ta ngày càng khôn, càng khéo. Kẻ địch thiếu hẳn má»™t Ä‘iều mà ta sẵn có: Chủ nghÄ©a anh hùng cách mạng. Cả dân tá»™c ta anh hùng. Cả nÆ°á»›c ta là má»™t rừng hoa, hoa nào cÅ©ng đẹp".  Năm 1969, khi "Sông núi vào xuân", Ä‘au Ä‘áu ná»—i lòng thÆ°Æ¡ng nhá»› miền Nam, mong ngày thống nhất, tình Bắc - Nam trào lên: "Lá»™c xuân ngày nay Ä‘âu chỉ ở trên ngọn cây. Lá»™c xuân Ä‘ang ở tuyến đầu của Tổ quốc. Má»™t thế hệ trẻ Ä‘ang hiên ngang đạp núi trèo non, băng ngàn vượt suối, tìm lá»™c xuân cho cả nÆ°á»›c, cả nhà. Hậu phÆ°Æ¡ng sát cánh kề vai, chia ngọt sẻ bùi cùng tiền tuyến. Dành má»™t hạt gaọ, má»™t củ khoai cho người anh em ruá»™t thịt, tình xuân thêm ấm áp mặn mà". Dân, nÆ°á»›c, Đảng, Bác quấn quyện, kết bện trong hầu hết các tác phẩm của LÆ°u Quý Kỳ để lan tỏa, vang xa, lÆ°u giữ bền sâu trong lòng người. CÅ©ng còn bởi văn của LÆ°u Quý Kỳ giầu 'thần lá»±c" thăng hoa.

Thăng hoa nhất quán trong các áng văn tùy bút

Đằm thắm, Ä‘au thÆ°Æ¡ng, thổn thức...và hãnh diện biết bao...trong tùy bút "NÆ°á»›c về biển cả sông núi còn Ä‘ây" (**) của LÆ°u Quý Kỳ khi Bác Hồ vÄ©nh biệt chúng ta. Bác vá»›i dân, vá»›i Đảng nhÆ° máu và thịt. Máu chảy ruá»™t mềm. Tình tiết tùy bút cuá»™n trôi theo dòng cảm xúc từ Ä‘áy lòng kính yêu chân thành của ông vá»›i Bác. Sá»± thá»±c Ä‘ó, nhÆ°ng tác giả không thể tin, không muốn tin...rồi đặt ra bao Ä‘iều tá»± vấn, tá»± Ä‘áp...Rằng: Bác "từ trần Æ°"?...Bác "nằm xuống Æ°"?...Bác "lên thiên đường", Bác 'về tiên cảnh"Æ°?...Thế thì Bác Ä‘i Ä‘âu mà vÄ©nh biệt chúng ta? "Cho đến khi đồng chí Lê Duẩn đọc lời Di chúc của Bác, chúng ta má»›i có câu trả lời. Bác nói: Bác Ä‘i gặp Cụ Các-mác, Cụ Lê-nin và các bậc Ä‘àn anh khác. Bác nói cho ta vui. Bác nói cho chúng ta khỏi buồn. NhÆ°ng chúng ta hiểu được má»™t sá»± thật. Bác vÄ©nh biệt chúng ta để Ä‘i vào cõi tuyệt đối. Vá»›i ba mÆ°Æ¡i mốt triệu đồng bào ta, Hồ Chí Minh là chân lý"...Tiếp nối dòng chảy cảm xúc từ cảm tính đến lý tính đến niềm tin khoa học nhÆ° má»™t lẽ Ä‘Æ°Æ¡ng nhiên...LÆ°u Quý Kỳ cho ta nhận sâu sắc thêm đạo đức, tÆ° tưởng, phong cách, bản lÄ©nh cách mạng, suốt đời vì dân vì nÆ°á»›c...và uy tín quốc tế lá»›n lao của Bác kính yêu, làm rạng ngời non sông đất nÆ°á»›c ta. Bác mãi là nguồn mạch sức mạnh của chúng ta. Cảm xúc thăng hoa cao Ä‘á»™, chân thành và nhất quán trôi về những dòng kết đầy sức khái quát, lÆ°u sâu vào tâm thức người đọc, người nghe: "Núi sông là nguồn của nÆ°á»›c. NÆ°á»›c làm cho lúa thêm bông, hoa thêm thắm. NÆ°á»›c có thể trôi Ä‘i, nÆ°á»›c có thể về biển cả, nhÆ°ng núi sông còn lại, ngàn đời xanh tÆ°Æ¡i. Mặt trời tỏa ra ánh nắng. Nắng có thể xế tà, nhÆ°ng mặt trời vẫn sáng chói, má»—i ngày má»—i mang lại chúng ta ánh bình minh". Hình tượng cảm xúc về Bác cao đẹp biết bao. Thăng hoa mà nhất quán biết bao, gợi ta suy ngẫm về vận há»™i, tÆ°Æ¡ng lai tÆ°Æ¡i sáng của đất nÆ°á»›c Việt Nam.

Đọc tùy bút của nhà văn-nhà báo LÆ°u Quý Kỳ, dá»… dàng nhận ra: Ông viết bằng lÆ°Æ¡ng tâm, chân thành; bằng tấm lòng trung kiên, trung thá»±c, kiên định, vững chãi,   vá»›i thái Ä‘á»™ tích cá»±c, bản lÄ©nh. Tùy bút của ông giàu liên tưởng nhÆ°ng rất nhất quán về chủ đề tÆ° tưởng, bài nào cÅ©ng găm lại những Ä‘iểm nhấn. Giàu liên tưởng, nhÆ°ng ông không hề mượn ngôn từ để "Ä‘ánh bóng" cho cái tôi riêng tÆ° của mình. Tùy bút của ông luôn tràn đầy tá»± tin và tá»± nhận thức về bản thân mình, là chính mình. Tùy bút đấy, nhÆ°ng LÆ°u Quý Kỳ luôn tỉnh táo, bản lÄ©nh, chân thành; chỉ rõ lẽ phải, Ä‘iều hay. Tùy bút của ông không hề tô hồng, không dày công trau chuốt ngôn từ; mà nói bằng lòng mình, viết bằng lòng mình, bằng tâm can của mình, bằng cuá»™c đời từng trải đầy gian nan thá»­ thách của mình...Đọc ông, tôi có cảm giác, hạnh phúc của đời ông không phải là chức tÆ°á»›c, cho dù ông có rất nhiều vai quan trọng trong bá»™ máy chính trị và báo chí, nhÆ°ng văn và báo luôn cho ông được rãi bày tâm đức, ý chí, việc làm, tình cảm chân thành vá»›i dân, vá»›i nÆ°á»›c, vá»›i Đảng và Bác Hồ kính yêu, vá»›i nhân loại yêu chuá»™ng hòa bình...Vì thế nên, tùy bút của ông có sức thấm sâu, lan xa, lÆ°u đọng mãi trong tâm trí của lá»›p lá»›p nhà văn-nhà báo chúng tôi!

Rạng danh diện mạo văn học và báo chí Việt Nam

Sinh thời, LÆ°u Quý Kỳ không trá»±c tiếp luận lý, dạy bảo chúng tôi nhân cách, đạo đức của người cầm bút. Thế nhÆ°ng, vá»›i tác phẩm "Khi nhà văn trở thành lính phỉ biệt kích", ông xỉ vả thậm tệ, lời lẽ cay Ä‘á»™c vá»›i nhà văn Mỹ - Giôn Sten-béc rắp tâm phản bá»™i hòa bình, phản bá»™i nhân dân. Rắp tâm tô son trát phấn cho bọn xâm lược, bọn gây chiến, bọn giết người và lÅ© tay sai. Còn đối vá»›i nhân dân yêu nÆ°á»›c, yêu hòa bình, dân chủ thì Sten-béc vu khống, xuyên tạc, thóa mạ và hết lời chá»­i rủa. Ông hỏi: - Sten-béc Ä‘ang ở Ä‘âu Ä‘ây? Đáp: - Hắn Ä‘ang ngụp lặn trong cái hố xí dÆ¡ bẩn, thối tha nhất mà thế gian này có thể có! Vâng. Đúng vậy. Những kẻ cầm bút nhÆ° thế ông không hề tiếc lời. Đó là bản lÄ©nh. Ông xả cả chuá»—i lời phỉ nhổ Sten-béc là "kẻ côn đồ; trâng tráo; ngu xuẩn; ngập mình trong đống bùn thối tha nhÆ¡ bẩn"...Bởi vì: "Hắn Ä‘ã đứng về phía bên kia của chiến lÅ©y, của lÆ°Æ¡ng tri con người, phía bên kia của nhân đạo, phía bên kia của cuá»™c đấu tranh cho lý tưởng cao cả của loài người, cho Ä‘á»™c lập, tá»± do, dân chủ, hòa bình và tiến bá»™ xã há»™i". Đối lại, báo chí Việt Nam luôn kiên định lý tưởng cách mạng, má»™t lòng thủy chung đồng hành cùng sá»± nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng và dân tá»™c.

Là nhà lãnh đạo chính trị, quản lý báo chí kiêm nhà văn - nhà báo, từng gắn bó mật thiết, sát sao vá»›i thời cuá»™c; từng trá»±c diện cảnh dã man, tàn khốc của chiến tranh vá»›i thủ Ä‘ô Hà Ná»™i, có khu phố: "...Hố bom chen hố bom, ngói gạch chèn lên gạch ngói. Không má»™t ngôi nhà nào còn nguyên vẹn. Báo chí cháy xém nằm vung vãi bên cạnh má»™t tủ sách bị bật bung ra. Bản nháp của những bản nhạc Ä‘ang sáng tác dở dang nằm cạnh má»™t chiếc ghi ta vỡ mặt, đứt dây. Mấy mâm cÆ¡m còn bị tung tóe, Ä‘Å©a bát còn dính cọng rau và thức ăn"...Má»›i càng thấy tính tráng ca hùng vÄ© trong tùy bút; "Đây là tiếng nói Việt Nam", âm vang Ä‘Ä©nh đạc từ Hà Ná»™i, thủ Ä‘ô nÆ°á»›c Việt Nam dân chủ cá»™ng hòa...Ông viết, lời văn nhÆ° reo lên đầy hãnh diện: "Ôi! Tiếng nói sao mà thân yêu, trìu mến. Nó mang theo lời Cha, tình Mẹ, nghÄ©a bè bạn anh em. Nó Ä‘em tin vui đến cho mọi gia Ä‘ình, cho má»—i đồng bào đồng chí......Tiếng nói thân yêu ấy Ä‘ã hòa trong hÆ¡i thở, trong cuá»™c sống của gần bốn mÆ°Æ¡i triệu đồng bào quyết sống vá»›i Ä‘á»™c lập, tá»± do, quyết tâm xây dá»±ng con người má»›i, xã há»™i má»›i"! Giàu tình vá»›i dân, vá»›i nÆ°á»›c, vá»›i nghề lắm lắm má»›i có sá»± cảm nhận tinh tế, má»›i có cảm xúc trào dâng đến thế. Cảm nhận của riêng ông mà cứ nhÆ° nói thay cho hết thảy chúng ta, cho những nhà báo-nhà văn sống chết vá»›i nghề.

Sá»± nghiệp cách mạng của LÆ°u Quý Kỳ, những tác phẩm và ấn phẩm của ông, đặc biệt thể loại tùy bút Ä‘ã góp phần làm rạng danh diện mạo văn học và báo chí Việt Nam ở thời Ä‘iểm cách mạng gian nan và ác liệt nhất; truyền cảm hứng cho chúng ta mãi mãi yêu say vá»›i nghề./.

(*) Tên tác phẩm, chữ "nghiêng" dẫn từ "LÆ°u Quý Kỳ Tuyển tập tác phẩm ký" của GS.TS Tạ Ngọc Tấn - Há»™i NBVN ấn hành 2004.
(**) "NÆ°á»›c về biển cả" - NXB Thanh niên 1972. 

TRẦN CÔNG MÂN - Người cầm trịch đổi má»›i báo chí

Nhà báo - Thiếu tÆ°á»›ng Trần Công Mân

Má»™t vị TÆ°á»›ng bình dị, chân tình.

Là cá»™ng tác viên thời còn ở tỉnh lẻ (những năm 70 - 80 của thế ká»· trÆ°á»›c) tôi biết Thiếu tÆ°á»›ng Trần Công Mân bởi những bài báo mà tôi viết về những tấm gÆ°Æ¡ng chiến đấu bảo vệ biên cÆ°Æ¡ng phía Bắc gá»­i tá»›i Báo Quân Ä‘á»™i nhân dân khi ông là Tổng biên tập. Những năm 90 mÆ°Æ¡i, may mắn trá»±c tiếp làm việc dÆ°á»›i quyền ông khi ông là Phó tổng ThÆ° ký Thường trá»±c HNBVN (nay là Phó Chủ tịch Thường trá»±c), tôi là Ủy viên Ban ThÆ° ký (nay là Ủy viên Ban Thường vụ) chuyên trách Công tác Há»™i - Há»™i NBVN.

Há»™i viên Ä‘ông, công việc nhiều, cán bá»™ chuyên trách ở Há»™i mỏng, tôi vá»›i ông và anh em thường phải kiêm nhiệm, đồng thời phải đến vá»›i các Há»™i địa phưởng ở khắp các miền vùng đất nÆ°á»›c...Quý trọng ông - Má»™t vị TÆ°á»›ng từng chinh chiến  trận mạc hồi kháng chiến 9 năm - má»™t "TÆ° lệnh" của báo giá»›i và Há»™i Nhà báo Việt Nam thời khởi lập đổi má»›i hiền hậu, giọng nói nhỏ nhẹ, cao gầy, mảnh mai, ẩn chứa thần lá»±c của sá»± hòa hợp giữa tâm hồn và trí tuệ; Ä‘Ä©nh đạc, Ä‘àng hoàng thu tụ nhân viên bằng sá»± gần guị, chân tình. Trong cuá»™c sống thường nhật, ông bình thản dân dã. Cùng ngồi vỉa hè ăn bún đậu chấm mắm tôm, nhanh nhẩu kéo ví nhận phần trả tiền. Lên Tây Bắc cÅ©ng vui vẻ ngả nghiêng chén đầy chén vÆ¡i vá»›i dân bản, cÅ©ng Ä‘ung Ä‘Æ°a trong vòng xòe rá»™ng mở theo nhịp chiêng trống bập bùng quanh đống lá»­a hồng, hào hởi vá»›i dân bản Thái, bản H,Mông...

Tâm phục, khẩu phục, chúng tôi ngầm học ông tính cần mẫn, mẫu má»±c trong công việc; chịu nghe, biết chia sẻ, biết truyền cảm hứng cho cán bá»™ má»—i khi giao việc....Năm 1990, nhiều lần ngồi xe cùng ông đến vá»›i há»™i viên nhà báo ở Tây Bắc, Việt Bắc non cao trập trùng hay dằng dặc dải đất miền Trung...tôi đều có đề tài má»›i mẻ do ông gợi cho để suy ngẫm, để soạn thảo, để thá»±c hiện trong chức trách và khả năng của mình...Ông nói: Thời nay Hà Ná»™i Ä‘ã có vi tính, in ấn khá hiện đại, phải làm thẻ há»™i viên nhà báo thật tÆ°Æ¡m tất! Ấy là lời ông bàn vá»›i tôi, nhÆ°ng tôi hiểu Ä‘ó là việc tôi phải làm Ä‘úng ý ông...CÅ©ng năm Ä‘ó, trên đường vào Há»™i Nhà báo Quảng Bình, ông bảo tôi: Tổng thÆ° ký Phan Quang cho ý kiến: Phải tổ chức Giải báo chí toàn quốc của Há»™i NBVN vào năm 1991! Quan trọng là phải định cho rõ thế nào là má»™t bài báo hay. Dá»±a vào Ä‘ó để xây dá»±ng Quy chế và Điều lệ giải... Khi Ä‘i vào cÅ©ng nhÆ° lúc trở ra tôi và ông không ngÆ¡i bàn luận quanh chủ Ä‘ích mà ông Ä‘ã đề cập. Vỡ lẽ, ông thản nhiên nói: - Người chắp bút Quy chế và Điều lệ Giải chính là Trưởng ban Nghiệp vụ & Công tác Há»™i (ngày ấy 2 Ban nhập má»™t). Phải làm ngay để Tổng thÆ° ký cùng ông xem xét, trình Ban thÆ° ký trÆ°á»›c khi trình Ban Chấp hành Há»™i (Khóa V) quyết định!... Tết Tân Mùi-1991, Tổng Bí thÆ° Đỗ Mười tá»›i thăm Há»™i Nhà báo VN trÆ°ng bầy báo Xuân, nhất trí để Há»™i hàng năm mở Há»™i Báo Xuân toàn quốc. Sau buổi ấy, ông luôn trao đổi và khích lệ tôi cùng viết bài cho các báo nói về báo Tết, Báo Xuân nét đẹp văn hóa riêng có của Việt Nam. Đồng thời nhắc tôi soạn Quy chế chấm giải báo Tết-Báo xuân, tập trung vào 2 tiêu chí cái hay và cái đẹp. Trong cái hay phải chứa Ä‘á»±ng cái Ä‘úng, trúng, đậm Ä‘à tính dân tá»™c; trong cái đẹp thể hiện trên bìa cÅ©ng nhÆ° các trang ruá»™t phải đậm Ä‘à sắc thái Ngày Tết cổ truyền của dân tá»™c Việt, nhÆ°ng vẫn thể hiện tính hiện đại, đổi má»›i của đất nÆ°á»›c và thời cuá»™c...Tá»›i việc soạn Quy chế xét tặng Huy ChÆ°Æ¡ng vì sá»± nghiệp Báo chí Việt Nam (nay là Ká»· niệm chÆ°Æ¡ng) cho các nhà báo lâu năm trong nghề có Ä‘óng góp thiệt thá»±c vào sá»± nghiệp báo chí VN. Thời gian làm báo để được xét tặng lúc ấy tôi ghi 25 năm làm báo chuyên nghiệp. Ông sá»­a lại và bảo: Nam nữ bình quyền là Ä‘úng, nhÆ°ng xét việc phải quan tâm đến giá»›i tính; cho nên nữ nhà báo được xét tặng chỉ 20 năm. Sá»­a song, ông giục tôi tá»›i nhà riêng trá»±c tiếp xin ý kiến cá»±u Chủ tịch Há»™i Nhà báo Hoàng Tùng. Sá»± kỹ càng, cẩn trọng, chịu nghe, chịu lấy ý kiến tham góp ở ông, khiến cho các văn bản (Dá»± thảo) có tính pháp quy của Trung Æ°Æ¡ng Há»™i nhanh chóng được tập thể Ban Chấp hành Há»™i NBVN khóa V thông qua....TÆ°Æ¡ng tá»±, chuẩn bị Đại Há»™i nhiệm kỳ Khóa VI (1995 - 2000), ông nhiều lần trao đổi sau khi Ä‘ã giao việc cho tôi: Phải xây dá»±ng thật tốt "Quy Æ°á»›c đạo đức nghề nghiệp của người làm báo VN"; nhấn mạnh, người làm báo phải có bản lÄ©nh chính trị, tuyệt đối trung thành vá»›i mục tiêu Ä‘á»™c lập, tá»± do và CNXH; gắn bó mật thiết vá»›i nhân dân; thông tin trung thá»±c, khách quan...Đây là việc khó nhÆ°ng phải hoàn tất (Dá»± thảo) để Ban Chấp hành Há»™i khóa V cho ý kiến trÆ°á»›c khi trình Đại Há»™i đại biểu HNBVN Khóa VI xem xét quyết định. Nhằm tạo dÆ° luận, ông phân công tôi viết bài gá»­i báo Nhân dân, Quân Ä‘á»™i nhân dân. Riêng ông viết cả loạt bài trên tạp chí Nhà báo & Công luận (nay là T/C Người làm báo VN)...

Một "Tư lệnh" chuẩn mực, sắc sảo

Giải báo chí toàn quốc của Há»™i lần thứ 2 (năm 1992) vừa kết thúc, ông có ngay bài trên tạp chí của Há»™i đầy tính khích lệ, chỉ hÆ°á»›ng cần Ä‘i tá»›i: "Giải báo chí lần này hầu hết các báo đều "hÆ°á»›ng ná»™i", phản ánh nhiều mặt, từ chiến lược kinh tế-xã há»™i đến những chuyện đời thường, những Ä‘iều bức xúc trong cuá»™c sống. Ngòi bút chiến đấu của các nhà báo Ä‘ã không ngần ngại nêu lên những ná»—i day dứt, những Ä‘iều chÆ°a được hài lòng, đề xuất, kiến nghị giải pháp để Ä‘Æ°a đất nÆ°á»›c tiếp tục tiến lên, đồng thời cÅ©ng rất Æ°u ái đối vá»›i những tấm gÆ°Æ¡ng người tốt, việc tốt, những tấm lòng vị tha, nhân hậu, những con người bất hạnh mà không chịu cuá»™c sống bất hạnh, tá»± làm cho mình thành con người có ích cho xã há»™i"...Ká»· niệm ngày thành lập Đảng (2/2/ 1990) ông có bài trên Báo QĐND "Chỉnh đốn Đảng, vấn đề thời sá»±" vá»›i má»™t loạt luận Ä‘iểm sâu sắc: "Muốn chỉnh đốn Đảng, trÆ°á»›c hết cần đổi má»›i cách xem xét đảng viên; đổi má»›i cán bá»™, đổi má»›i công tác cán bá»™; đổi má»›i phong cách, phÆ°Æ¡ng pháp lãnh đạo của Đảng"! Theo Ä‘ó, ông có cả xêri bài bàn về công tác Đảng, công tác cán bá»™ trong đổi má»›i: (Chất lượng đảng viên hôm nay; NghÄ© về đổi má»›i; Dân biết, dân bàn, dân bầu; Cần nhiều dân chủ cho sinh hoạt chính trị; NghÄ© về dân chủ; "Mở cá»­a" và việc khẳng định những nguyên tắc xã há»™i chủ nghÄ©a"; Quyền con người: Ước mÆ¡, đấu tranh và hiện thá»±c; Quyền con người: Điều sÆ¡ đẳng nhÆ°ng cÆ¡ bản của dân chủ; Chống tham nhÅ©ng phải bắt đầu đổi má»›i mạnh mẽ và Ä‘úng hÆ°á»›ng cÆ¡ chế quản lý kinh tế-xã há»™i;...). Chỉ đọc tiêu đề của những bài báo đủ thấy tầm nhìn và tÆ° duy minh tuệ của ông không dá»… nhà báo nào cÅ©ng có được!...CÅ©ng dịp này, trên báo Tuổi trẻ Thủ Ä‘ô, ông cho đăng bài: "Thanh niên - Đối tượng cần được sá»± quan tâm hàng đầu trong công tác vận Ä‘á»™ng quần chúng". Ông lập luận: Thanh niên là Ä‘á»™i ngÅ© có kiến thức, năng Ä‘á»™ng, nhạy cảm nhất vá»›i cái má»›i. Cho nên cần chú ý Ä‘áp ứng những nhu cầu của họ: "Má»™t là, quyền được thông tin và mong muốn được thông tin. Hai là, sá»± khao khát cái má»›i của tuổi trẻ là Ä‘iều không thể bỏ qua. Ba là, quan tâm đến Ä‘iều day dứt của thanh niên: Việc làm! Bốn là, phải kiên quyết chống bất công xã há»™i, chống đặc quyền, đặc lợi. Năm là, cần cán bá»™ thanh niên mà không cần "quan thanh niên". Giải trình những đề mục của bài viết kể trên ông phân tích, dẫn dụ hết sức sát thá»±c. Mấy mÆ°Æ¡i năm qua rồi, đọc lại mà tính thời sá»± nhÆ° vẫn vẹn nguyên; kiên định, dÅ©ng cảm, sắc sảo, thẳng thắn, minh bạch về tÆ° duy đổi má»›i nói chung cÅ©ng nhÆ° đổi má»›i thông tin báo chí nói riêng.

Suốt nhiệm kỳ ông giữ vai "TÆ° lênh", báo chí sôi Ä‘á»™ng bởi nhiều cuá»™c Há»™i thảo từ Trung Æ°Æ¡ng đến miền vùng và cÆ¡ sở. Bàn thảo về đổi má»›i, ông nêu vấn đề: "Ai có thể đổi má»›i tÆ° duy?". Phân tích rồi kết lại: "Đổi má»›i tÆ° duy không phải là việc riêng của má»™t số người, mà của tất cả mọi người thì dân chủ, công khai là Ä‘iều không thể thiếu. Không có tá»± do thông tin để thường xuyên nhận được thông tin má»›i và phong phú; không có tá»± do tÆ° tưởng, tá»± do bàn bạc, thảo luận tranh luận để phân rõ Ä‘úng, sai, tìm ra chân lý, thì thá»±c tế không có tá»± do chân chính. Đổi má»›i tÆ° duy là cả má»™t cuá»™c đấu tranh tÆ° tưởng, quan Ä‘iểm, nhằm phát huy cái tiên tiến, khắc phục cái lạc hậu, nhằm phục vụ tốt nhất cho sá»± nghiệp xây dá»±ng đất nÆ°á»›c. Do vậy, nó phải là má»™t phong trào dân chủ có định hÆ°á»›ng"! Ông khẳng định: "Đổi má»›i, quy luật muôn đời mà thời sá»±"!  Bàn thảo về "Trách nhiệm xã há»™i và nghÄ©a vụ công dân của người làm báo"; về "Tá»± do báo chí"; "Về đạo đức nghề nghiệp của người làm báo'....là vấn đề mà vai trò Ä‘iều hành và chỉ đạo báo chí và hoạt Ä‘á»™ng của tổ chức Há»™i của ông thể hiên rõ nhất qua Há»™i thảo, qua báo chí xoay quanh má»™t vấn đề lá»›n: "Báo chí vá»›i sá»± nghiệp xây dá»±ng CNXH và bảo vệ Tổ quốc". Ông luôn nhấn mạnh: "Tính chính xác của thông tin báo chí là lÆ°Æ¡ng tâm, trách nhiệm của người cầm bút. Rằng, uy tín báo chí bắt nguồn từ phẩm chất nhà báo...Đã là nhà báo thì Ä‘iều trÆ°á»›c tiên phải thông tin má»™t cách chính xác, kịp thời, cụ thể các sá»± kiện xẩy ra (trong nÆ°á»›c, địa phÆ°Æ¡ng, thế giá»›i) trên các lÄ©nh vá»±c kinh tế-chính trị-xã há»™i-văn hóa-khoa học-kỹ thuật...mà quần chúng muốn biết, cần biết!".

"Đôi Ä‘iều về tá»± do báo chí" là bài viết ông truyền thông Ä‘iệp tá»›i các nhà báo VN: "Chúng ta không coi tá»± do báo chí là má»™t thứ tá»± do tuyệt đối của cá nhân đồng nghÄ©a vá»›i chủ nghÄ©a vô chính phủ. Tá»± do báo chí chân chính là tá»± do bày tỏ mọi ý tưởng phục vụ cho sá»± nghiệp xây dá»±ng và bảo vệ Tổ quốc, cho mÆ°u cầu hạnh phúc của nhân dân, cho sá»± giải phóng của con người, làm cho con người ngày càng thêm năng Ä‘á»™ng, sáng tạo. Dân qua báo chí mà được biết, được bàn những gì liên quan đến lợi ích của má»—i người và của cả đất nÆ°á»›c. Dân cÅ©ng qua báo chí mà nói lên tiếng nói chiến đấu của mình, chiến đấu chống lại các thế lá»±c xâm lược, nô dịch dÆ°á»›i mọi màu sắc, thủ Ä‘oạn cÅ©ng nhÆ° chống chọi mọi thói hÆ°, tật xấu, chống quan liêu, chống tham nhÅ©ng, hối lá»™, đặc quyền, đặc lợi...để lành mạnh hóa xã há»™i. NhÆ°ng chúng ta không thể coi tá»± do báo chí là thứ tá»± do bôi nhọ lịch sá»­, quá khứ vinh quang qua nhiều thế ká»· đấu tranh cho Ä‘á»™c lập của dân tá»™c, hạnh phúc của nhân dân. Và cÅ©ng nhÆ° nhiều nÆ°á»›c, kể cả phÆ°Æ¡ng Tây, luật pháp Việt Nam không bao giờ chấp nhận luận Ä‘iệu nhân danh tá»± do báo chí để kích Ä‘á»™ng dÆ° luận, gây rối, làm mất trật tá»± xã há»™i, an ninh chính tri"!...

Bao việc lá»›n vá»›i báo giá»›i và Há»™i Nhà báo VN nhiệm kỳ kế tiếp vẫn bá»™n bề dang dở thì ông lâm bệnh...rồi biền biệt ra Ä‘i (vào ngày 25/3/1998). NhÆ°ng Thiếu tÆ°á»›ng-Nhà báo Trần Công Mân vẫn là thần tượng tỏa phát, bền mãi vá»›i thời gian: Má»™t người "cầm trịch" báo chí và Há»™i NBVN ở thời khởi lập đổi má»›i; giữ cữ, giữ nhịp chính chuẩn, không lệch, không sai bắt nhịp vá»›i thời đại, thông tin Ä‘a dạng, trung thá»±c, nhiều chiều, nhịp nhàng, trôi trẩy./

Phan Quang - Cuá»™c đời tràn đầy năng lượng vá»›i nghề

Nhà báo Phan Quang

Tôi đọc Phan Quang từ khi chÆ°a được tiếp xúc vá»›i ông. Mê mẩn vá»›i "Nghìn lẻ má»™t Ä‘êm" do ông dịch thuật, xuất bản từ đầu thập niên 80 của thế ká»· trÆ°á»›c. Thán phục thiên bút kí "Đồng bằng sông Cá»­u Long" xuất bản ngay sau khi non sông Nam-Bắc liền má»™t dải...Mến má»™, nể trọng, tin và yêu hÆ¡n khi biết ông là nhà văn-nhà báo làm việc ở Báo Nhân Dân từ 1954 và có chân trong Bá»™ biên tập của báo...

Nhập nghề báo ở tỉnh lẻ (VÄ©nh Phúc - VÄ©nh Phú), tôi may mắn sá»›m gắn bó vá»›i ông. Khi nhà báo Nguyên Thao phóng viên thường trú Báo Nhân Dân (bạn thân của tôi) xây dá»±ng gia Ä‘ình, Phan Quang đại diện Bá»™ Biên tập lên dá»±, ghé thăm nhà tôi nÆ¡i hẽm đồi mấp mô sỏi Ä‘á pha đất gan gà ở xóm Gia Cẩm, Việt Trì. Nhà tôi ở tường trình, cá»­a liếp, ghế Ä‘ôn mọt rượp, Phan Quang hòa nhập rất Ä‘á»—i tá»± nhiên...Khi tôi nhập vai Tổng Biên tập Báo VÄ©nh Phú, tổ chức Lá»… ká»· niệm 20 năm thành lập báo, Phan Quang lên dá»± trong cÆ°Æ¡ng vị Vụ trưởng Vụ Báo chí Ban Tuyên huấn Trung Æ°Æ¡ng (1982) dáng nhanh nhẹn, trẻ trung, thÆ° sinh, lịch lãm, thân gần nhÆ° người trong nhà trong cá»­a phát biểu chào mừng...Công việc, nghề nghiệp tạo cÆ¡ may cho tôi gắn bó vá»›i ông suốt mấy chục năm liền (từ 1990 cho tá»›i tận hôm nay - 2017). Gắn vá»›i ông, giúp ông trong công việc tổ chức Há»™i - Há»™i Nhà báo VN. Đi cùng ông, tá»›i cùng ông, chăm lo "Nâng cao vai trò, chất lượng hoạt Ä‘á»™ng của các cấp Há»™i Nhà báo Việt Nam" ở hầu khắp các tỉnh, thành của đất nÆ°á»›c...Ông luôn nhắc nhở các nhà báo chúng tôi: Cuá»™c sống Ä‘òi hỏi chúng ta phải đổi má»›i, phải sáng tạo; báo chí phải đổi má»›i thông tin má»›i mong Ä‘áp ứng quyền thông tin của công chúng, bạn đọc! Tôi kính trọng, quý mến thấy ông nhÆ° má»™t tấm gÆ°Æ¡ng trong:

Phan Quang là nhà văn-nhà báo tài năng, làm giỏi và sáng tạo thá»±c hiện công việc trong cÆ°Æ¡ng vị và trọng trách của mình. Từ 1954 đến năm 1958 ông cho in tá»›i 5 tập truyện ngắn ở các nhà XB danh giá. HÆ¡n 70 năm cầm bút, tạm gói lại ông cho in và phát hành tá»›i 40 đầu sách thuá»™c nhiều thể loại. Má»™t số đầu sách tái bản nhiều lần, nhÆ° bút kí "Đồng bằng sông Cá»­u Long" in lần thứ 5, "Má»™t mình giữa đại dÆ°Æ¡ng" in lần thứ 5... Dịch và giá»›i thiệu 12 đầu sách, trong Ä‘ó tập truyện Ả Rập"Nghìn lẻ má»™t Ä‘êm" tính tá»›i nay in tá»›i 37 lần; tập tùy bút của nhà thÆ¡ Nga Olga Bergholtz "Những ngôi sao ban ngày" in lần thứ 5; tập truyện Ba TÆ° " Nghìn lẻ má»™t ngày" in lần thứ 12...Tài năng và đức hạnh của Phan Quang luôn được Đảng, Nhà nÆ°á»›c, xã há»™i và đồng nghiệp trọng dụng, giao gánh nhiều việc lá»›n: Ủy viên Bá»™ Biên tập Báo Nhân Dân; Vụ trưởng Vụ Báo chí Ban Tuyên huấn Trung Æ°Æ¡ng; Thứ trưởng Bá»™ Thông tin; Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc Há»™i (3 khóa liên tiếp); Bí thÆ° Đảng - Đoàn, Tổng thÆ° ký-Chủ tịch Há»™i Nhà báo VN (khóa V & VI); Phó Chủ tịch Liên Ä‘oàn Tổ chức các nhà báo Quốc tế (0IJ); tham gia Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung Æ°Æ¡ng MTTQVN, Liên hiệp các Há»™i Hữu nghị Việt Nam; Tổng Giám đốc kiêm Tổng biên tập Đài tiếng nói VN (1988 - 1999)....Nay ở tuổi 90, chính thức nghỉ hÆ°u Ä‘ã 15 năm nhÆ°ng xã há»™i và đồng nghiệp vẫn thấy Phan Quang luôn Ä‘úng nghÄ©a vá»›i danh xÆ°ng nhà văn - nhà báo. Vẫn viết báo, viết văn; vẫn đều đều tham gia nhiều sá»± kiện chính trị-văn hóa, báo chí của đất nÆ°á»›c...

- Chuyện nghề vá»›i nhà báo Phan Quang.

Tài năng Phan Quang vá»›i Há»™i Nhà báo VN thì lá»›p lá»›p há»™i viên Há»™i Nhà báo Việt Nam nối tiếp nhau ghi nhận. Họ nói về ông, kể về ông, tri ân công lao của ông vá»›i niềm hãnh diện, chân tình. Bởi ông chứ không ai khác Ä‘ã cùng vá»›i Thường trá»±c Ban ThÆ° ký HNBVN (Khóa V) định ra và triển khai cấp Huy ChÆ°Æ¡ng vì sá»± nghiệp Báo chí VN (nay là Ká»· niệm ChÆ°Æ¡ng) cho các nhà báo có Ä‘óng góp lá»›n vào sá»± nghiệp báo chí cách mạng. Chính ông chứ không ai khác, Ä‘ã cùng lãnh đạo Há»™i triển khai mở Há»™i Báo Xuân ngày má»™t hoành tráng theo ý kiến của Tổng Bí thÆ° Đỗ Mười khi ông tá»›i thăm phòng trÆ°ng bày Báo Tết tại Trụ sở Há»™i năm 1991. Phan Quang là người đề xÆ°á»›ng Giải Báo chí Toàn quốc của Há»™i NBVN, mở màn từ 21/6/1991 liên tục cho tá»›i nay là Giải Báo chí Quốc gia, góp sức Ä‘áng kể vào việc phát hiện, bồi dưỡng, nhân rá»™ng tài năng, khích lệ Ä‘am mê nghề nghiệp báo giá»›i. Trong cÆ°Æ¡ng vị Chủ tịch Há»™i Nhà Báo VN, Phan Quang đề xÆ°á»›ng và cổ vÅ© Thường trá»±c Há»™i cùng các Ban chuyên môn soạn thảo "Quy Æ°á»›c đạo đức Báo chí Việt Nam) má»™t cách bài bản, kỹ lưỡng trÆ°á»›c khi trình Ban Chấp hành để Đại Há»™i thông qua, (nay là "10 Ä‘iều quy định đạo đức nghề nghiệp của người làm báo VN")...

Ngày xa ấy Há»™i Nhà Báo Việt Nam duy nhất chỉ má»™t nÆ¡i làm việc ở 59 Lý Thái Tổ, liền ngách bên 12 Lý Đạo Thành là Trung tâm Văn hóa của Há»™i ở Hà Ná»™i, Ä‘iều kiện về cán bá»™, tài chính đều hết sức eo hẹp . Nghèo đấy nhÆ°ng chúng tôi thÆ°Æ¡ng yêu nhau, chung sức, đồng lòng vì công việc... cÅ©ng là do Phan Quang khích lệ. Tài năng của Chủ tịch Há»™i, phong thái Ä‘Ä©nh đạc dồn hết tâm sức cho công việc (dù kiêm nhiệm) nhÆ°ng sát sao, cụ thể, biết chia sẻ, biết cách tạo cảm hứng cho thuá»™c cấp, nói Ä‘i Ä‘ôi vá»›i làm nên ông nhÆ° ngọn Ä‘èn thần đẫn dắt chúng tôi chỉ má»™t hÆ°á»›ng vÆ°Æ¡n lên và Ä‘i tá»›i. Vá»›i ông, tôi không cố ý vÆ¡ vào, nhÆ°ng công bằng để nói thì nhiệm kỳ Quốc Há»™i bàn thảo và thông qua Luật Báo chí năm 1998, thì ông là người góp công, góp sức sát thá»±c nhất. Bởi khi ấy ông là Đại biểu Quốc Há»™i. Bởi tài năng, và cÅ©ng bởi khi ấy ông có cÆ°Æ¡ng vị trong Tổ chức Đảng, Nhà nÆ°á»›c và Há»™i Nhà báo VN, chủ trì việc sÆ¡ thảo dá»± luật Báo chí trÆ°á»›c khi trình Quốc há»™i, có tiếng nói trách nhiệm tại chính trường...Tài năng Phan Quang là ở công việc. Công việc ghi nhá»›, gợi nhá»›, lÆ°u dấu mãi trong cán bá»™ công nhân viên nÆ¡i ông lãnh đạo và chỉ đạo. Tài năng Phan Quang ở thời Ä‘iểm ông làm Chủ tịch Há»™i Nhà báo VN (1989 - 1999) Ä‘ã góp sức thá»±c sá»± cùng cÆ¡ quan Chỉ đạo báo chí, cÆ¡ quan Quản lý báo chí và Há»™i nhà báo Việt Nam tăng sức, tăng lá»±c để báo giá»›i cả nÆ°á»›c phấn đấu "Vì sá»± nghiệp đổi má»›i và Hiện đại hóa đất nÆ°á»›c" nhÆ° mục tiêu Đại há»™i V & VI của Há»™i định ra. Bên cạnh sá»± trưởng thành, lá»›n mạnh và hoàn thiện tổ chức Há»™i Nhà báo các cấp, cÆ¡ quan Trung Æ°Æ¡ng Há»™i cÅ©ng được củng cố từ nhiệm vụ, chức năng đến Ä‘á»™i ngÅ© tham mÆ°u giúp việc và cÆ¡ sở vật chất kỹ thuật. Dù còn vô vàn khó khăn, thiếu thốn nhÆ°ng Ä‘ã là thời Hoàng Kim nếu nhìn về phía sau, và tạo Ä‘à quan trọng cho chặng đường tÆ°Æ¡ng sáng, rạng rỡ phía trÆ°á»›c...

Tài năng Phan Quang là ở công việc. TÆ° duy má»›i mẻ, công việc sát thá»±c, hiệu quả. Đồng nghiệp Đài tiếng nói VN viết về ông trong tuyển tập "Kí ức người và nghề" rằng: "Vá»›i Phan Quang - Viết là tồn tại", nhÆ°ng lại dành tá»›i nhiều ngàn từ để nói về tài năng Ä‘ích thá»±c của ông trong công việc quản lý và phát huy sức mạnh tiếng nói Quốc gia. Rằng, mùa hè năm 1988, nghÄ©a là sau 40 năm gắn bó vá»›i báo viết, giờ theo quyết định của Trung Æ°Æ¡ng Phan Quang giữ chức Tổng Giám đốc, Tổng Biên tập Đài tiếng nói Việt Nam thay nhà báo Trần Lâm nghỉ hÆ°u. Công việc thá»±c sá»± má»›i mẻ vá»›i ông, nhÆ°ng bản tính khiêm tốn và ý chí vÆ°Æ¡n tá»›i, ông xin Ban Bí thá»± cho thôi chức Thứ trưởng để tập trung vào việc má»›i. Noi gÆ°Æ¡ng Trần Lâm, theo cách nói của Phan Quang "Má»™t đời tận tụy vá»›i làn sóng Ä‘iện" và viết về người tiền nhiệm của mình: "Người chỉ có hai từ cho má»™t đời cống hiến:"Phát thanh". Qua gần ná»­a thế kỉ đồng hành cùng dân tá»™c, hai từ ấy Ä‘ã biến anh cùng Đài tiếng nói Việt Nam thành tượng Ä‘ài trong ngành truyền thông Nhà nÆ°á»›c". Ấy cÅ©ng là đức hạnh Phan Quang. Luôn biết trÆ°á»›c, biết sau. Luôn nhìn tá»›i ngọn nguồn, lạch sông để nối bÆ°á»›c, để bắt nhịp, để sẻ chia, để Ä‘i lên khi chặng đường đổi má»›i do Đảng khởi xÆ°á»›ng và lãnh đạo, Ä‘òi hỏi báo chí phải nhanh chóng bắt nhịp. Bản lÄ©nh chịu nghe, biết nghe; biết chia sẻ; biết truyền cảm hứng cho thuá»™c cấp; sâu sát, nói Ä‘i Ä‘ôi vá»›i làm, nhờ Ä‘ó Phan Quang Ä‘ã tạo nên "bÆ°á»›c Ä‘á»™t phá" của Đài Tiếng nói Việt Nam....Phan Quang quan niệm: Báo chí theo loại hình nào cÅ©ng chỉ má»™t chức năng: phục vụ con người! Quan niệm ấy thôi thúc ông thá»±c hiện "hai nghe". Nghe thính giả và nghe cán bá»™ công nhân viên nhà Đài. Kết cục Tổng Giám đốc Phan Quang rút ra: Bạn nghe Đài Ä‘ã chỉ lối cho chúng ta! "Hai nghe" giúp Phan Quang nhận ra: Đài Quốc gia chỉ có hai hệ Đối ná»™i và Đối ngoại. Thính giả ít được lá»±a chọn...Lập tức các Ban chức năng được thành lập hÆ°á»›ng tá»›i Ä‘ích đổi má»›i, sáng tạo, vì người nghe. Và, việc tách hệ được thá»±c hiện, kéo theo việc đổi má»›i toàn hệ thống, đổi má»›i ná»™i dung, phát triên Ä‘a hệ chÆ°Æ¡ng trình. Là người Ä‘am mê nghe Đài. Đã vào phòng ngủ và làm việc là mở Đài nên tôi dá»… nhận ra những gì Phan Quang Ä‘ã đổi má»›i Đài ở thời ấy. Đại thể vào quý III, năm 1994 (trÆ°á»›c Ä‘ó, cuối năm 1990 sản phẩm "Ä‘á»™t phá" khai trÆ°Æ¡ng Đài FM âm nhạc & tin tức của Phan Quang vá»›i sá»± chứng kiến của Tổng Bí thÆ° Nguyá»…n Văn Linh, là tiền đề nâng cao chất lượng làn sóng sau này) "Đài Tiếng nói VN phát 2 hệ chÆ°Æ¡ng trình Đối ná»™i song song hàng ngày từ 4h55 đến 23h. Hệ 1 - Thời sá»± Chính trị Kinh tế. Hệ 2 - Văn hóa Xã há»™i Khoa giáo cùng Ban Bạn nghe Đài, bên cạnh Ban Văn học Nghệ thuật (có trÆ°á»›c). Ban Biên tập Đối ngoại riêng hệ...tạo bÆ°á»›c chuyển lá»›n về chất để phát triển hiện đại. Hàm lượng thông tin tăng nhanh, diá»…n Ä‘àn, giao lÆ°u, tÆ° vấn mở rá»™ng. Người nghe lá»±a chọn tùy thích...Thời ấy Ä‘ánh dấu mốc đổi má»›i toàn diện của Đài Tiếng nói VN. Thời của Tổng Giám đốc Phan Quang Ä‘a tài! Ấy là lời đồng nghiệp nhà Đài thường bá»™c bạch vá»›i tôi!

Đời ngả chiều. Phan Quang tá»± bạch: - "Ta viết, tức là ta tồn tại"! Vậy là Phan Quang vẫn tràn đầy năng lượng, bởi bút lá»±c của ông vẫn rất dồi dào, sung mãn. Không tuần nào, tháng nào vắng bài viết của ông trên các báo và tạp chí. Thấy báo đăng bài của Phan Quang là tôi đọc. Thấy Phan Quang nói trên Đài hay trên Truyền hình là tôi chăm chú nghe và xem. Nét thân quen, Ä‘Ä©nh đạc, lịch lãm; tÆ° duy sắc sảo, kiến thức sâu rá»™ng...chung quy là sá»± uyên bác của ông...Nhá»› lần tôi cùng vá»›i ông lên Tây Bắc thăm chiến trường Điện Biên, tá»›i nhà Bảo tảng Lịch sá»­ Điện Biên Phủ, tình cờ gặp mấy cá»±u binh da trắng có da mầu có thuá»™c quân Ä‘á»™i viá»…n chinh Pháp thuở xÆ°a; nhà báo Phan Quang và mấy viên cá»±u binh xấp xỉ tuổi nhau xoắn xuýt chuyện cÅ©, chuyện má»›i bằng ngôn ngữ Pháp; khi chia tay, Ä‘ôi mắt viên cá»±u binh đỏ hoe!...Tôi không mấy lạ. Tôi nhá»› má»™t lần, họp ná»™i bá»™ cÆ¡ quan Há»™i Nhà báo, bàn công việc thường ngày, nhÆ°ng anh em có người thẳng tính phát biểu có khi gay gắt, dù không cố tình xúc phạm ai. Chủ trì há»™i nghị, Phan Quang khuyên mọi người nên cân nhắc lời lẽ khi phát biểu, dù chỉ là cuá»™c trong ná»™i bá»™ vá»›i nhau, nên nhá»› lời ông cha chúng ta dạy: Dao Ä‘âm có lúc lành thÆ°Æ¡ng tích/ Lời nói Ä‘âm nhau hận suốt đời. Ấy là tài giao tiếp của Phan Quang; biết lắng nghe, biết sẻ chia; trí tuệ uyên bác và phong cách bình dị thu phục lòng người!...Những ngày cùng ông, Ä‘i dọc miền Trung tá»›i Há»™i Nhà báo các tỉnh; ghé thăm quê nhà bên bờ sông Thạch Hãn, tôi má»›i hiểu ông sinh ra trên vùng đất khó, đất anh hùng, đất của những chiến công. NÆ¡i Ä‘ây, bố mẹ sinh ra ông, Đảng kết nạp ông vào Ä‘á»™i ngÅ© cách mạng cÅ©ng từ Ä‘ây. Phan Quang rủ tôi tá»›i thăm trưởng Tiểu học của xã, trường xây má»›i trên nền đất xÆ°a ông từng học. Thầy cô giáo đều rất trẻ, vui vẻ Ä‘ón ông thân thiết nhÆ° ông ná»™i ông ngoại. Quà ông tặng trường là 5 - 7 há»™p sách đủ các thể loại, nhÆ°ng đều là sách quý phần nhiều do ông viết và dịch mà trẻ rất Æ°a chuá»™ng nhÆ°: Nghìn lẻ má»™t ngày và Mười hai sá»­ thi huyền thoại...Tâm đức ấy, tình cảm thế ấy của ông vá»›i quê cứ ở mãi trong tôi...CÅ©ng dịp ấy tôi thêm nhận ra, Phan Quang là người có trí nhá»› đặc biệt. Trên đường ghé thăm di tích Kinh thành Huế, ông kể vanh vách vá»›i tôi về 13 đời vua Triều Nguyá»…n nối tiếp nhau tồn tại suốt 143 năm (1802 - 1945)...Về các vua bị phế đế, các vua bị Pháp đẩy ra khỏi nÆ°á»›c; các vua yêu nÆ°á»›c thÆ°Æ¡ng dân nhÆ° Hàm Nghi, Thành Thái, Duy Tân. Ông lá»™ vẻ hãnh diện khi vua Hàm Nghi xuất bôn (5/7/1885), lập căn cứ chống Pháp ở vùng thượng lÆ°u sông Gianh trong suốt 3 năm (10/1885-10/1888) Ä‘ã lÆ°u nghỉ ở quê ông bên bờ Thạch Hãn.  Ông sôi nổi nói về sá»± Ä‘óng góp máu xÆ°Æ¡ng của biết bao sÄ© phu, quan lại và nhân dân Quảng Bình. Nhiều thủ lÄ©nh nghÄ©a quân ở Quảng Bình Ä‘ã xả thân giúp vua, cứu nÆ°á»›c, bảo vệ SÆ¡n Triều dẫn tá»›i sá»± phát triển rầm của phong trào Cần VÆ°Æ¡ng ủng há»™ vua Hàm Nghi và SÆ¡n Triều kháng Pháp, biến Quảng Bình thành "Kinh Ä‘ô kháng chiến"...Phan Quang kể lai lịch dòng tục Hàm Nghi rồi gợi cả đề cÆ°Æ¡ng, thôi thúc tôi viết tiểu thuyết lịch sá»­. Điều ấy thật quá hoang tưởng đối vá»›i tôi vì trí còm, lá»±c thấp nhÆ°ng lại là Ä‘iểu khiến tôi phải nhá»›. Nếu đời được tái sinh, chắc hẳn tôi sẽ phải học ông lắm lắm...

Vá»›i nghề báo, người viết phải tá»± tạo ra cảm hứng, cần kịp thời, Ä‘úng lúc; luôn khát khao vì má»™t xã há»™i tốt đẹp. Hẳn vì thế nên"50 năm hoạt Ä‘á»™ng báo chí qua nhiều giai Ä‘oạn, Phan Quang có mặt và là thành viên tích cá»±c trong những bÆ°á»›c chuyển biến quan trọng của phong trào. Điều này thật không dá»… dàng vá»›i những người viết lâu năm. Và quan trọng hÆ¡n ông Ä‘ã kết hợp được giữa công tác quản lý và sức viết đều đặn, chín chắn và má»›i mẻ. Bởi thế con số thành của má»™t đời hoạt Ä‘á»™ng qua tác phẩm và cho phong trào là phong phú, Ä‘áng trân trọng"(GS Hà Minh Đức - Nhà báo, nhà văn Phan Quang).  Hẳn vậy nên "Trong thời gian làm việc ở báo Nhân Dân, Phan Quang là má»™t trong mấy đồng chí Ä‘i nhiều nhất, viết nhiều nhất. Đi bằng xe đạp dÆ°á»›i sá»± gầm rú của máy bay và tiếng nổ của bom Mỹ...Anh viết nhiều thể loại: xã luận, bình luận, phóng sá»±, Ä‘iều tra, bút kí. Phong cách làm việc và viết của anh rất nghiêm chỉnh, khoa học" (Hoàng Tùng nguyên Bí thÆ° Trung Æ°Æ¡ng Đảng - Má»™t phong cách làm việc).

Vá»›i nghề văn - nghề nhọc nhằn (theo cách nghÄ© của tôi), thì Phan Quang vượt lên tất cả. Sức sáng tạo trong ông thật Ä‘áng nể trọng. Tôi luôn cảm nhận trong văn của ông có báo vì sát thá»±c vá»›i đời sống. Trong báo của ông luôn có văn bởi nghệ thuật chuyển tải rất nhân văn, rất uyên bác của ông. Điều này rất đậm Ä‘à trong văn dịch của ông, vì "Dịch văn học là má»™t công việc sáng tạo ngôn ngữ, là sáng tác. Dịch chẳng qua là lấy hiện thá»±c từ má»™t tác phẩm Ä‘ã có, diá»…n đạt lại bằng ngôn ngữ mẹ đẻ" (Thúy Toàn, Chủ tịch Há»™i đồng Văn học dịch - Sáng tạo thì không thể trùng lặp).

Phan Quang uyên bác thể hiện trong trí nhá»›, trong công việc, trong giao tiếp, ứng xá»­, trong văn, trong báo. Điều này thì không chỉ chúng tôi nghÄ© mà rất nhiều nhiều những bậc danh tiếng Ä‘ã viết (nhÆ° viện dẫn kể trên). Và, "Phan Quang là má»™t nhà báo có uy tín lá»›n, má»™t trong ba, bốn cây bút đại thụ của giá»›i tân văn... Bằng kinh nghiệm riêng của đời mình, bằng quan sát nhận xét từ cuá»™c đời đồng nghiệp trong và ngoài nÆ°á»›c, Phan Quang Ä‘ã có được cái nhìn thấu tầm thấu Ä‘áo về nghề báo" (VÅ© Quần PhÆ°Æ¡ng - Viết giữa dòng đời). Bởi thế, tôi có cảm nhận Phan Quang rất dồi dào năng lượng - "Có khả năng thay đổi trạng thái hoặc thá»±c hiện công năng lên má»™t hệ vật chất tạo nên nhiệt Ä‘á»™ng lá»±c học" thôi thúc những nhà báo chúng ta luôn vì má»™t xã há»™i tốt đẹp./.

 

Nhà báo Hữu Thọ - Trọn đời để tâm, để đức cho nghề

Nhà báo Hữu Thọ

Mùa thu năm 2010, tôi có chuyến lên Tây Bắc dài ngày vá»›i nhà báo Hữu Thọ theo lời mời của ông Trịnh Long Biên, Bí thÆ° Tỉnh ủy tỉnh Điện Biên. NÆ¡i Ä‘ón, muốn chúng tôi tá»›i bằng máy bay cho đỡ nhọc nhằn, (vì tai nạn giao thông từ mấy Tết trÆ°á»›c, sức khỏe của nhà báo Hữu Thọ có phần suy giảm). Hữu Thọ nhất má»±c từ chối, ông nói vá»›i tôi: - Nghỉ hÆ°u cả rồi, Ä‘i bằng đường xe mà chiêm nghiệm non nÆ°á»›c hữu tình!

Đường dài, nhà báo Hoàng Văn Thành (khi ấy là Tỉnh ủy viên, Tổng Biên tập Báo Điện Biên Phủ) Ä‘Æ°a xe Ä‘ón chúng tôi, cố ý kéo giãn thời gian để khách mời đỡ mệt, rong ruổi suốt mấy ngày đường núi, nghe cÆ¡ man chuyện đời, chuyện nghề của Hữu Thọ. Chẳng cần nhắc lai lịch của ông thì thiên hạ cÅ©ng quá biết: Hữu Thọ sinh1932 tại Hà Ná»™i. Tên thật là Nguyá»…n Hữu Thọ, tham gia cách mạng từ Tháng 8/1945, giữ nhiều trọng trách trong lãnh vá»±c tÆ° tưởng của tổ chức cách mạng. Từng là Ủy viên Ban Chấp hành Thanh niên Cứu quốc huyện ThÆ° Trì...Từng là Ủy viên Ban Chấp hành Trung Æ°Æ¡ng Đảng; Tổng biên tập Báo Nhân Dân; Trưởng Ban TÆ° tưởng - Văn hóa Trung Æ°Æ¡ng; Ủy viên Đảng Đoàn Há»™i Nhà Báo Việt Nam....Suốt dặm dài Tây Bắc, chúng tôi ghé vào Ä‘âu, ngồi nghỉ ở quán xá nào thì người xứ núi vẫn nhận ra Hữu Thọ - Nhà báo! Tá»›i Đỉnh Ä‘èo Pha Đin, Hữu Thọ chà vào hàng táo mèo của đồng bào H,Mông hỏi han chuyện làm ăn, chụp ảnh lÆ°u niệm. Chàng trai H,Mông tuổi 19 - 20, len ngang, giọng ồm ồm:

- Ông. Ông là nhà báo Hữu Thọ. Con xin được chụp hình vá»›i ông! Hữu Thọ kéo chàng trai H,Mông vào lòng, vẻ mãn nguyện, Ä‘Æ°a máy ảnh giục tôi chá»›p! Tôi gạn chuyện:

- Xa xôi thế, làm sao cháu biết Ä‘ây là Nhà báo Hữu Thọ?

- Biết. Biết mà. Nhà cháu có tivi. Ông là người "nổi tiếng"...Đôi mắt ông sáng thế kia...Ä‘ôi tai thế kia, vầng trán cao đẹp thế này làm sao mà không biết, không nhá»›! Nói rồi chàng trai cười khoái trá cứ nhÆ° vá»› được của nả giữa đỉnh trời Pha Đin. Giọng đặc quánh:

- Ông ấy là nhà báo. Nổi tiếng nhà báo. Nhà báo phải nhÆ° thế!...

Hữu Thọ vá»›i dân bản Mông trên đỉnh Ä‘èo Pha Đin, Tây Bắc

Lời nhẹ bâng từ cá»­a miệng chàng trai người dân tá»™c nÆ¡i đỉnh Ä‘èo Pha Đin khuấy đảo cách nghÄ© của tôi về Hữu Thọ: "Nhà báo phải nhÆ° thế"! Tôi biết Hữu Thọ làm báo chuyên nghiệp từ tháng 8/1957. Tên tuổi Hữu Thọ cùng Nguyá»…n Sinh nổi nhÆ° sóng cồn trên Báo Nhân Dân vá»›i hàng loạt bài phóng sá»± Ä‘iều tra về nông nghiệp-nông dân từ những năm đầu chống Mỹ cứu nÆ°á»›c của dân tá»™c. Tôi tá»± hiểu, Hữu Thọ trọn đời Ä‘am mê làm cách mạng; dùng báo chí làm phÆ°Æ¡ng tiện vận Ä‘á»™ng cách mạng, làm công tác tÆ° tưởng cho Đảng, cho Dân, cho các Nhà báo Việt Nam. Ngay cả khi giữ các trọng trách quan trọng nhÆ° Tổng Biên Tập Báo Nhân Dân, Trưởng Ban TÆ° Tưởng Văn hóa Trung Æ°Æ¡ng; hoặc khi là Trợ lý Tổng Bí thÆ° thì ông vẫn viết báo đều đặn. Ông viết (dÆ°á»›i nhiều bút danh: Nhân NghÄ©a, Nhân Chính, Hữu Thọ...). Viết Ä‘a thể loại: Chính luận, bình luận, tiểu luận, bút kí, phóng sá»±, phóng sá»± Ä‘iều tra, tiểu phẩm thế sá»±...Các bài viết của ông dù ở thời Ä‘iểm nào Ä‘i nữa đều găm dấu ấn không thể nhạt phai vá»›i người đọc, người nghe...Nghỉ hÆ°u (2007) ông vẫn viết báo đều đặn, vẫn giúp giữ chuyên mục "Chuyện làm ăn", "Bàn góp sá»± đời" đều đặn trên Báo Nhân Dân; "Chuyện đời" trên tạp chí Thế giá»›i má»›i...Nhiều năm lại Ä‘ây, ông giúp làm Chủ tịch Há»™i đồng Giám khảo Cuá»™c thi "Sá»± hy sinh thầm lặng" do Báo Sức khỏe & Đời sống của Bá»™ Y tế tổ chức, để dấu ấn sâu đậm trong lòng bạn đọc. Ông nổi danh là cây viết ngồn ngá»™n lượng thông tin. Viết chân thá»±c, chắc chắn, sắc sảo. Tuổi cao, sức mọn nhÆ°ng ông vẫn là "Cây cao bóng cả" vẫn góp lời tâm huyết, thiết thá»±c trong nhiều sá»± kiện của đất nÆ°á»›c và báo giá»›i. Tập tiểu luận "Mắt sáng, lòng trong, bút sắc" nói rất sâu, rất bắt lòng về bản lÄ©nh, đạo đức, lÆ°Æ¡ng tâm, nghề nghiêp cần có của người làm báo trÆ°á»›c những vấn đề của xã há»™i, của thời đại. Khi ấy "Đối thoại" và "Đối thoai 2" lại nhắc nhở trách nhiệm cao cả của nhà báo "nÆ¡i đầu nguồn sá»± kiện" thông tin phải góp sức tháo gỡ để xã há»™i phát triển hài hòa, bền vững. Thá»±c hiện trách nhiệm cao cả Ä‘ó, Ä‘òi hỏi nhà báo phải có "Mắt sáng, lòng trong, bút sắc"! Đó là những ấn phẩm đậm dấu ấn Hữu Thọ, ở Ä‘ó ông bá»™c lá»™ tâm đức của mình vá»›i nghề báo, vá»›i những gì ông muốn xây đắp, vun vá»— cho các thế thệ nhà báo Việt Nam....

Suốt dặm dài ngược - xuôi Tây Bắc, tôi luôn để tâm "khai thác tâm đức của nhà báo Hữu Thọ" để "khai sáng cho mình". Nói về tính cẩn trọng của nghề nghiệp, ông cười khà khà kể về má»™t nhà báo lá»›n tuổi nhờ bạn chí cốt viết sẵn Điếu văn cho mình trÆ°á»›c khi qua đời tá»›i cả thập niên. Ông bảo, mình hỏi: Sao anh lại làm "Ä‘iều gở" ấy? Lão nhà báo thản nhiên: Phải chính xác! Cả đời làm báo luôn chí cốt vá»›i 2 từ: Chính xác! Cho nên cÅ©ng phải nói chính xác cái mình có, tránh nói quá khi nhắm mắt xuôi tay!...Hữu Thọ đắc ý kể thêm: Lê Huyền Thông là "Cây viết chuyên về xây dá»±ng Đảng" của Báo Nhân Dân. Khi lâm bệnh hiểm nghèo, biết thân phận chỉ tồn tại Ä‘ôi ba ngày; anh yêu cầu mình (khi ấy là Tổng biên tập) viết sẵn "Tin buồn" để được xem trÆ°á»›c. Mình soạn vẻn vẹn 300 từ, rồi chuyển cho anh ấy trên gường bệnh. Đọc Ä‘i đọc lại, anh ấy khẽ nhoẻn miệng cười, rồi cầm bút Ä‘iền thêm má»™t dấu phẩy (,)....Âu cÅ©ng là đức tính cẩn trọng sinh ra từ cái nghề cái nghiêp! Nói rồi Hữu Thọ dõi Ä‘ôi mắt sáng quắc về phía chúng tôi: Đó là sá»± nghiêm túc của nghề báo!...

Điện Biên mời Hữu Thọ cốt nhờ ông bồi bổ thêm cho Ä‘á»™i ngÅ© cán bá»™ Tỉnh ủy, cán bá»™ làm Công tác TÆ° tưởng chủ chốt từ tỉnh tá»›i huyện, thành phố, thị xã và báo chí...học tập và tuyên truyền sâu rá»™ng hÆ¡n "TÆ° tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng, cần kiệm, liêm, chính, chí công vô tÆ°". Mấy ngày liền ở Điện Biên, hôm nào ông cÅ©ng phải đăng Ä‘àn ít nhất 2 buổi. Buổi nào khán phòng cÅ©ng chật ních người nghe. Hữu Thọ có khiếu truyền đạt "Diá»…n giải rồi quy nạp", "Quy nạp rồi diá»…n giải" nên sâu sắc, chủ đề, lý, tình quấn bện đến lạ lùng. Ông nói: Bác Hồ quan niệm đạo đức là nền tảng và là sức mạnh của người cách mạng, nhÆ° gốc của cây, ngọn nguồn của dòng sông. "CÅ©ng nhÆ° sông có nguồn má»›i có nÆ°á»›c, không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cÅ©ng không lãnh đạo được nhân dân"! Đức tạo ra sức mạnh, quyết định thắng lợi trong mọi công việc. NhÆ°ng đức và tài phải luôn kết hợp vá»›i nhau để hoàn thành nhiệm vụ của cách mạng!...Từ luận Ä‘iểm bao quát ấy, Hữu Thọ phân tích, cắt nghÄ©a, chứng minh, lý giải, cổ vÅ© người nghe học và làm theo gÆ°Æ¡ng Bác về đạo đức cách mạng: - Trung vá»›i nÆ°á»›c hiếu vá»›i dân; Yêu thÆ°Æ¡ng con người; Cần kiệm liêm chính, chí công vô tÆ°; Tinh thần quốc tế trong sáng!...

Hữu Thọ trao đổi vá»›i Hoàng Văn Thành TBT Báo Điện Biên Phủ về nghệ thuật  trình bày báo. 

Trao đổi nghề báo vá»›i chúng tôi và đồng nghiệp ở Điện Biên, Hữu Thọ bảo: Ông không thích đăng Ä‘àn mà muốn đối thoại. Trao đổi, đối thoại để học nhau, để mọi người sẽ sáng tạo hÆ¡n!...Vì thế cuá»™c 'đối thoại" tập trung vào chủ đề "Cái tâm, cái đức của người làm báo" sôi Ä‘á»™ng, sáng rõ nhÆ° phẩm chất riêng có của Hữu Thọ mà chúng tôi cụm đầu chia sẻ. Nhiều câu hỏi, nhiều vấn đề đặt ra, nào là: "Tâm đức" là gì? "Tâm đức" có ý nghÄ©a nhÆ° thế nào vá»›i nghề báo? Nhà báo rèn tâm rèn đức bằng cách nào?v.v... Hữu Thọ ghi chép từng ý lục vấn của đồng nghiệp rồi lần lượt giải Ä‘áp. Ông nói: Tâm là phần hồn của con người. Theo Phật học, tâm là tâm thức là trung tâm của cảm giác, của tình cảm, của ý thức và hành Ä‘á»™ng. Tình cảm và ý thức của con người là gốc sinh ra tâm. Cho nên tất cả mọi Ä‘iều đều do tâm tạo ra, tâm làm chủ. Tâm sinh ra những Ä‘iều tốt đẹp, đồng thời cÅ©ng sinh ra những Ä‘iều tệ hại. Bởi thế, má»—i nhà báo phải nhận ra tâm của mình và làm chủ cái tâm của mình. Đi theo cái hay, cái tốt, cái thiện là tâm sáng, lòng trong. Là nhà báo, chúng ta đều mong muốn giầu có về năng lá»±c. Mà năng lá»±c của con người lại thể hiện ở tâm ở tầm, có chuyên môn sâu, có tấm lòng đẹp. Cho nên, làm báo cÅ©ng vậy phải có nghề, phải có tấm lòng má»›i mong mang đến những Ä‘iều tốt đẹp cho mình, cho xã há»™i va đất nÆ°á»›c...Đạo đức là gì Æ°? Đó là tổ từ Hán Việt chỉ giá trị và tính cách của má»™t con người. Đạo là đường, đức là tính tốt. Chung quy đạo đức là con người có nét đẹp trong đời sống và tâm hồn; thể hiện nét đẹp trong phong cách sống và hành Ä‘á»™ng của con người. Khi có đạo đức, con người sẽ làm chủ, sẽ hiểu mình phải làm gì trong cuá»™c sống vá»›i xã há»™i. Cho nên, muốn có đạo đức thì phải rèn luyện. TrÆ°á»›c hết chúng ta phải học và làm theo tấm gÆ°Æ¡ng đạo đức của Bác kính yêu. Luôn luôn nêu gÆ°Æ¡ng về đạo đức, nói Ä‘i Ä‘ôi vá»›i làm; xây Ä‘i Ä‘ôi vá»›i chống. NghÄ©a là suốt đời phải tu dưỡng đạo đức, kể cả đạo đức nghề nghiệp của người làm báo!...Buổi đối thoại không dài, nhÆ°ng dÆ° âm từ Ä‘ó tá»›i nay vẫn đọng mãi trong tôi về má»™t Hữu Thọ - Nhà báo sâu sắc, róng riết vá»›i những gì ông muốn truyền đạt cho lá»›p lá»›p đồng nghiệp...Lại nhá»›, Há»™i thảo Quốc gia (90 năm Báo chí cách mạng Việt Nam truyền thống, bản lÄ©nh và trách nhiệm) dịp 21/6/2015 tại Trụ sở  Báo Nhân Dân 71 hàng Trống; nhà báo Hữu Thọ tham luận đầu tiên vá»›i tiêu đề "Mấy vấn đề về đạo đức người làm báo". Tham luân ngắn gọn 1.500 từ nhÆ°ng chữ nghÄ©a cứ nhÆ° chÆ°ng cất đặc quánh. Ông nói bo, giọng róng riết cảnh báo tình trạng lợi dụng báo chí để làm những Ä‘iều phi pháp; và má»™t số nhà báo lợi dụng nghề nghiệp để vụ lợi...Rồi chốt lại: "Thá»±c sá»±, theo tôi thì đạo đức người làm báo, nói rá»™ng ra là văn hóa báo chí Ä‘ang có những vấn đề không nhỏ. Tôi nghÄ© tại Đại Há»™i Nhà báo sắp tá»›i nên có thời gian thỏa Ä‘áng từ đại há»™i cÆ¡ sở để bàn sâu sắc trên tinh thần tá»± phê bình và phê bình nghiêm khắc theo tinh thần lời dạy của Bác Hồ - Người thầy của Báo chí cách mạng Việt Nam..."! Kết thúc, ông rãi bày: "Vá»›i tâm huyết của má»™t người có ná»­a thế ká»· cầm bút, rất yêu quý cái nghề này và rất quý trọng các bạn đồng nghiệp, chỉ trải lòng tâm sá»± má»™t vài Ä‘iều, có gì nói quá mong các đồng chí thông cảm"! Vâng. Đó là phong cách. Là ná»—i lòng Ä‘au Ä‘au của Hữu Thọ - Cây cao bóng cả của báo giá»›i, suốt đời vun xá»›i để tâm, để đức cho các thế hệ nhà báo Việt Nam! 

Nào ngờ ít ngày sau, Hữu Thọ biền biệt về thế giá»›i người hiền (12/8/2015), để lại ná»—i nhá»› thÆ°Æ¡ng vô hạn vá»›i chúng tôi và báo giá»›i Việt Nam./.

Theo Nhà báo Nguyá»…n Uyển/Cổng Thông tin Ä‘iện tá»­ của Há»™i Nhà báo Việt Nam