CÆ¡ há»™i chuyển mình

Sá»± thay đổi về công nghệ tạo Ä‘iều kiện để thay đổi phÆ°Æ¡ng thức sản xuất chÆ°Æ¡ng trình phát thanh từ gián tiếp sang trá»±c tiếp giúp những người làm phát thanh từ biên tập đến kỹ thuật viên, đạo diá»…n chÆ°Æ¡ng trình có Ä‘iều kiện để thay đổi kết cấu chÆ°Æ¡ng trình và phÆ°Æ¡ng thức làm việc cho phù hợp vá»›i yêu cầu chung của nhịp sống công nghiệp hoá.

Khi xu hÆ°á»›ng số hóa phát triển mạnh, các Ä‘ài phát thanh hiện nay cÅ©ng Ä‘ã và Ä‘ang chuyển đổi sang công nghệ số và coi Ä‘ó là xu hÆ°á»›ng tất yếu từ khâu thu thập thông tin đến khâu sản xuất chÆ°Æ¡ng trình, truyền âm, khống chế, lÆ°u trữ âm thanh, truyền dẫn và phát sóng... giúp nâng cao hiệu quả lao Ä‘á»™ng, chất lượng công việc và chất lượng phục vụ.

Khi Internet và mạng xã há»™i phát triển, phát thanh Ä‘ã phát huy những lợi thế để thá»±c hiện những phÆ°Æ¡ng thức phát sóng trá»±c tuyến, on-demand, podcast, livestream... tạo ra những “Ä‘ài phát thanh không cần ăng-ten”, Ä‘áp ứng nhu cầu nghe theo yêu cầu, nghe bất cứ lúc nào, nghe bất cứ cái gì và có thể “nhìn” thấy phát thanh... Các Ä‘ài phát thanh cÅ©ng Ä‘ã tạo ứng dụng (APP) trên Ä‘iện thoại thông minh để công chúng chỉ má»™t cái “click” có thể nghe được chÆ°Æ¡ng trình của các Ä‘ài phát thanh... không giá»›i hạn về địa lý, thời gian, văn hóa hay ngôn ngữ.

Những thách thức

Khoa học công nghệ phát triển Ä‘ã khiến cách tiếp cận thông tin của công chúng, trong Ä‘ó có thính giả nghe Ä‘ài thay đổi. Theo má»™t báo cáo Ä‘iều tra má»›i nhất, tính đến đầu năm 2018, Việt Nam Ä‘ã có 64 triệu người dùng Internet, chiếm 67% dân số cả nÆ°á»›c và có tá»›i 73% người dÆ°á»›i 30 tuổi hiện nay đều lấy thông tin từ mạng xã há»™i, truyền thông xã há»™i.

Người nghe Ä‘ài cÅ©ng giống nhÆ° công chúng báo chí hiện nay, Ä‘ang chuyển từ xu thế nặng về tiếp nhận má»™t chiều sang tiếp nhận tÆ°Æ¡ng tác Ä‘a chiều, thá»±c tế Ä‘ó cho thấy nếu Ä‘ài phát thanh nào tăng tính tÆ°Æ¡ng tác, tăng giao lÆ°u vá»›i công chúng thì thu hút được thính giả...

Còn vá»›i những người vẫn trung thành vá»›i radio, cách thức nghe Ä‘ài của họ cÅ©ng khác nhiều. Theo Ä‘iều tra của VOV, hiện nay tá»· lệ người nghe Ä‘ài hàng ngày ở Việt Nam chiếm khoảng từ 20-30% (Con số này cÅ©ng tÆ°Æ¡ng đối lá»›n so vá»›i việc tiếp cận thông tin của công chúng ở các loại hình truyền thông khác).

Thói quen nghe Ä‘ài của họ cÅ©ng Ä‘ã và Ä‘ang thay đổi. Người nghe Ä‘ài, đặc biệt là trung niên và thanh niên không còn ngồi hàng giờ nghe radio ở nhà mà Ä‘a số họ nghe Ä‘ài trong trạng thái di chuyển và nghe qua các thiết bị di Ä‘á»™ng... Họ thường nghe má»™t cách bất chợt, nghe má»™t phần của chÆ°Æ¡ng trình phát thanh. Mong muốn của họ là má»—i khi bật kênh phát thanh họ yêu thích thì đều được nghe những thông tin họ muốn.

Những cÆ¡ há»™i và thách thức vá»›i phát thanh chÆ°a dừng lại ở Ä‘ó, mà vá»›i cuá»™c cách mạng công nghiệp 4.0, các công cụ dá»±a trên trí tuệ nhân tạo cho phép tá»± Ä‘á»™ng hóa trong quá trình cung cấp, truy cập và quản lý ná»™i dung sẽ tạo ra những cú hích cho ngành truyền thông nói chung và cÅ©ng là thách thức cho truyền thông trong Ä‘ó có phát thanh. Vào năm 2020, công nghệ 5G sẽ bắt đầu được phủ sóng rá»™ng rãi hÆ¡n, giúp tốc Ä‘á»™ Internet tăng lên 10 lần. Công nghệ số, công nghệ tÆ°Æ¡ng tác Mobile, công nghệ Big-data sẽ mang đến sá»± thay đổi trong các sản phẩm truyền thông trong tÆ°Æ¡ng lai. Và sá»± thay đổi sẽ vẫn còn tiếp tục...

Phát thanh phải làm gì?

Ở Việt Nam, dù các loại hình báo chí có thể phát triển mạnh mẽ, nhÆ°ng cÅ©ng không thể thay thế được Ä‘ài phát thanh, Nhà nÆ°á»›c vẫn coi Ä‘ài phát thanh là loại hình báo chí chính thống, được đầu tÆ° phát triển. Trên thế giá»›i, phát thanh vẫn chiếm vị trí quan trọng trong hệ thống báo chí, truyền thông. Vấn đề là chúng ta sẽ làm gì để phát triển phát thanh trong môi trường truyền thông nhiều thay đổi nhÆ° hiện nay.

Cho đến thời Ä‘iểm này và trong tÆ°Æ¡ng lai, phát thanh vẫn và sẽ là phÆ°Æ¡ng tiện thông tin đại chúng quan trọng vì ngoài những Æ°u Ä‘iểm cố hữu, thì hiện nay, nếu so sánh vá»›i những thế mạnh của mạng xã há»™i, phát thanh cÅ©ng có những Æ°u thế tÆ°Æ¡ng tá»± nhÆ°: Phát thanh là má»™t loại hình báo chí có thể di Ä‘á»™ng được (Ä‘i Ä‘âu cÅ©ng có thể nghe được); có thể tÆ°Æ¡ng tác được (giống nhÆ° comment trên mạng xã há»™i); và công chúng có thể làm báo cùng phát thanh và hÆ¡n thế họ có cÆ¡ há»™i trình bày thông tin trên radio bằng giọng nói của mình nên dá»… dàng thể hiện được cảm xúc cá nhân. Má»™t Æ°u thế nữa, mà không loại hình báo chí nào (kể cả Internet) có được Ä‘ó là do tiếp cận thông tin qua thính giác, công chúng có thể tiếp nhận thông tin qua Ä‘ài phát thanh trong khi Ä‘ang làm bất cứ việc gì.

Để bắt kịp vá»›i xu thế cách mạng công nghiệp 4.0, trÆ°á»›c hết các Ä‘ài phát thanh phải có chiến lược phát triển ná»™i dung theo hÆ°á»›ng tích hợp giữa phát thanh truyền thống và phát thanh trên các hạ tầng thiết bị má»›i nhÆ° mạng Internet, Ä‘iện thoại thông minh. Những thành công của phát thanh trên mobile của các Ä‘ài phát thanh trên thế giá»›i tại Mỹ, Oxtrâylia hay Hàn Quốc... cho thấy, việc phát triển appradio (ứng dụng radio trên thiết bị thông minh) có thể phục vụ đồng thời nhiều ná»™i dung cho công chúng có thói quen di chuyển và nghe ngắn, nghe theo yêu cầu.

Qua app, các Ä‘ài phát thanh cÅ©ng có thể thông báo ná»™i dung Ä‘ang phát, sắp phát và những ná»™i dung đặc sắc bằng hình thức tin nhắn để công chúng lá»±a chọn và Ä‘ón nghe... NhÆ° vậy, lúc này radio sẽ hấp dẫn công chúng bởi tính cập nhật, tức thời nhÆ° mạng xã há»™i, nhÆ°ng lại hÆ¡n các loại hình khác là sinh Ä‘á»™ng, gần gÅ©i và phục vụ có định hÆ°á»›ng...

Má»™t cách thức nữa là các Ä‘ài phát thanh có thể kết hợp hình thức livestream để công chúng có thể thấy những hình ảnh “hậu trường” rất thú vị của ê-kip khi thá»±c hiện các sản phẩm phát thanh. Kiểu “phát thanh có hình” này cÅ©ng Ä‘ã và Ä‘ang thu hút được lượng công chúng má»›i Ä‘ang có mặt Ä‘ông đảo trên mạng xã há»™i... Dẫu vậy, việc phục vụ người nghe Ä‘ài truyền thống vẫn là mục tiêu quan trọng.

Hiện nay, các Ä‘ài phát thanh trên thế giá»›i Ä‘a phần vẫn sá»­ dụng truyền dẫn trên sóng FM là chủ yếu bởi Ä‘ây là cách truyền dẫn tiện lợi đến được vá»›i Ä‘a số công chúng, đặc biệt là những người có mức thu nhập từ trung bình trở xuống. Tuy nhiên, nhiều Ä‘ài Ä‘ã và Ä‘ang chuyển sang phát thanh số, bởi vá»›i hình thức phát thanh số, trên má»™t máy phát thanh có thể phát đồng thời nhiều kênh sóng, phục vụ được nhiều đối tượng khác nhau khiến mục tiêu sản xuất các kênh chuyên biệt về đối tượng, chuyên biệt ná»™i dung dá»… dàng hÆ¡n và người nghe khi sá»­ dụng các thiết bị thu radio bằng kỹ thuật số cÅ©ng không gặp bất cứ khó khăn nào khi dò sóng, bắt sóng chất lượng cao.

Cuá»™c cách mạng công nghệ 4.0 Ä‘ã và Ä‘ang thay đổi thói quen nghe Ä‘ài của công chúng và chắc chắn sẽ thay đổi cách thức hoạt Ä‘á»™ng của các Ä‘ài phát thanh. NhÆ°ng, dẫu có thay đổi ra sao, công chúng nghe Ä‘ài đến vá»›i phát thanh vẫn là để tìm kiếm thông tin, được giải trí và được chia sẻ... Nếu chúng ta tận dụng sức mạnh công nghệ để phục vụ tốt các nhu cầu này, chắc chắn phát thanh sẽ thành công. Tuy nhiên, dù công nghệ tốt, nhÆ°ng ná»™i dung nhàm chán thì không có nhiều ý nghÄ©a, vì kỹ thuật cÅ©ng chỉ là má»™t ná»­a của câu chuyện mà thôi.

Theo ThS. Đồng Mạnh Hùng/Người làm báo