Để giải quyết vấn đề này, má»—i quốc gia đều có những cách xá»­ lý riêng và Việt Nam cÅ©ng vậy. Để có thể vận dụng Ä‘úng các yêu cầu, chuẩn má»±c đạo đức trong hoạt Ä‘á»™ng nghề nghiệp, trÆ°á»›c tiên cần thống nhất cách hiểu về đạo đức nghề báo. 

Thế nào là đạo đức người làm báo? 

Tại hầu hết các há»™i thảo, tọa Ä‘àm về vấn đề này, Ä‘a số các nhà báo, nhà quản lý lÄ©nh vá»±c báo chí, những người quan tâm đến báo chí đều cho rằng đạo đức người làm báo không phải là má»™t khái niệm trừu tượng, khó hiểu đến ná»—i không thể làm theo, nó hiển hiện trong đời sống hàng ngày. Má»—i cá nhân ứng xá»­ trên cÆ¡ sở đạo đức của xã há»™i, là lÆ°Æ¡ng tâm, trách nhiệm xã há»™i của nhà báo. 

Trong cuốn “CÆ¡ sở lý luận báo chí” của mình, E.P. Prokhorop khẳng định đạo đức nghề nghiệp của nhà báo là những quy định đạo đức không được ghi trong đạo luật, nhÆ°ng được chấp nhận trong giá»›i báo chí và được duy trì bởi sức mạnh của dÆ° luận xã há»™i, bởi các tổ chức sáng tạo nghề nghiệp. Đó là những nguyên tắc, những quy định hoặc quy tắc về hành vi đạo đức của nhà báo. 

Tác giả Phạm Thành HÆ°ng, trong cuốn "Thuật ngữ Báo chí - Truyền thông” lại chỉ ra rằng đạo đức báo chí là khái niệm chỉ tÆ° cách, lÆ°Æ¡ng tâm nghề nghiệp trong hoạt Ä‘á»™ng báo chí, biểu hiện qua hành vi, nguyên tắc ứng xá»­ của người làm báo. 

NhÆ° vậy, đạo đức nghề nghiệp của nhà báo là những quy tắc, chuẩn má»±c quy định thái Ä‘á»™, hành vi ứng xá»­ của nhà báo trong các mối quan hệ nghề nghiệp. Tại Việt Nam, đạo đức nghề nghiệp của nhà báo còn được gọi bằng nhiều tên khác nhau vá»›i ý nghÄ©a đồng nhất, là: Đạo đức nghề báo, đạo đức báo chí, đạo đức nghề nghiệp của người làm báo, đạo đức nhà báo. 

Phó giáo sÆ°-tiến sỹ VÅ© Duy Thông, nguyên Tổng Biên tập báo Ä‘iện tá»­ Tầm Nhìn, cho biết thêm Việt Nam là má»™t trong số các quốc gia có hệ thống chính trị do má»™t đảng lãnh đạo. Báo chí cÅ©ng đặt dÆ°á»›i sá»± lãnh đạo của Đảng, trung thành tuyệt đối vá»›i hệ thống chính trị do Đảng Cá»™ng sản Việt Nam đứng đầu. Đó là nét đặc thù, là tính chất của nền báo chí Việt Nam. Vì vậy, tiêu chí đạo đức của báo chí Việt Nam là trung thành vá»›i lợi ích của Đảng.

Vá»›i tiêu chí Ä‘ó, nhà báo có nghÄ©a vụ tuyên truyền, quảng bá, giải thích, vận Ä‘á»™ng, cổ vÅ© và tổ chức thá»±c hiện những đường lối, chính sách của Đảng; biểu dÆ°Æ¡ng những cá nhân và tổ chức thá»±c hiện tốt, chống lại những quan Ä‘iểm, hành Ä‘á»™ng Ä‘i ngược hoặc chống đối Đảng và hệ thống chính trị. Đó là má»™t nguyên tắc và cÅ©ng là tiêu chuẩn đạo đức của người làm báo Việt Nam. 

Vậy thế nào là nhà báo có đạo đức? Theo Christ Frost, thuật ngữ “nhà báo có đạo đức” được hiểu là thu thập thông tin trung thá»±c, chính xác dá»±a trên sá»± thật, giành được sá»± quan tâm và xuất bản tin tức Ä‘ó kịp thời cho công chúng. 

Bill Kovach và Tom Rosentiel - hai tác giả cuốn sách “Các yếu tố của báo chí”khẳng định Ä‘iều bắt buá»™c đầu tiên của báo chí là sá»± thật. Đồng thuận vá»›i quan Ä‘iểm này, nhà báo Peter Arnett, người từng đạt giải Pulizer (má»™t trong những giải thưởng danh giá nhất về báo chí) năm 1966 vá»›i những tác phẩm báo chí về chiến tranh Việt Nam cho rằng “phải viết nhÆ° sá»± thật vốn có” mặc dù “nhà báo cần có những phong cách riêng và Ä‘á»™c lập.” Ông cÅ©ng nhấn mạnh phóng viên nên làm việc tích cá»±c, thu thập thông tin, phỏng vấn, tuân theo các quy định, Ä‘Æ°a ra những Ä‘ánh giá chung về má»™t sá»± việc má»™t cách khách quan. Phóng viên phải là người có trách nhiệm vì quần chúng và mang lại lợi ích cho xã há»™i. 

Nói đến đạo đức nghề nghiệp, giáo sÆ°-tiến sỹ VÅ© Văn Phúc, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cá»™ng sản lại nhấn mạnh hai khía cạnh đạo đức nghề nghiệp của người làm báo khi tác nghiệp và phẩm chất đạo đức của nhà báo. Theo ông, có phẩm chất đạo đức tốt, có đạo đức nghề nghiệp sẽ hứa hẹn má»™t nhà báo giỏi, có trách nhiệm vá»›i xã há»™i, vá»›i những tác phẩm báo chí chất lượng. Má»™t nhà báo thiếu phẩm chất đạo đức khi viết bài phê bình các hiện tượng tiêu cá»±c cÅ©ng ví nhÆ° người Ä‘i tuyên truyền, thuyết giảng về giá trị đạo đức mà bản thân lại thiếu hụt những giá trị Ä‘ó. Cách nói và làm khác nhau sẽ rất khó thuyết phục. 

“Hiến pháp năm 1992 và năm 2013 của Việt Nam đều quy định rõ quyền tiếp cận thông tin của công dân. Để đảm bảo việc thá»±c hiện các quy định của Hiến pháp, pháp luật về quyền tiếp cận thông tin, trên nền tảng công nghệ hiện đại và không ngừng phát triển, những người cầm bút có đạo đức phải kiên trì theo Ä‘uổi những nguyên tắc báo chí là: Trung thá»±c, khách quan, kịp thời và trách nhiệm,” nhà báo Lê Duy Truyền, nguyên Phó Tổng giám đốc TTXVN chia sẻ. 

Hành vi vi phạm đạo đức báo chí 

Sá»± xói mòn của đạo đức báo chí Ä‘i liền vá»›i quá trình thÆ°Æ¡ng mại hóa, Ä‘ã, Ä‘ang diá»…n ra trong ngành công nghiệp truyền thông. Áp lá»±c lợi nhuận kinh doanh, thời gian hoàn thành công việc đặt má»™t bá»™ phận không nhỏ vào tình thế sẵn sàng vi phạm các nguyên tắc đạo đức để kịp thời tạo ra được những ấn phẩm truyền thông có thể tiêu thụ nhanh vá»›i giá hời. Hệ quả tất yếu của quá trình này là sá»± xuất hiện tràn lan, không thể kiểm soát được các thông tin mang nặng tính giải trí, ná»™i dung nghèo nàn và nhiều khi không thể kiểm chứng. 

Năm 2017, Cục Báo chí (Bá»™ Thông tin và Truyền thông) Ä‘ã tiến hành xá»­ phạm vi phạm hành chính đối vá»›i 27 trường hợp. 

Tổng số tiền xá»­ phạt vi phạm hành chính là 714 triệu đồng. Đã có má»™t giấy phép hoạt Ä‘á»™ng báo chí và 10 thẻ nhà báo bị thu hồi. Cùng trong năm này, Cục cÅ©ng tham mÆ°u lãnh đạo Bá»™ Ä‘ình bản tạm thời năm cÆ¡ quan báo chí, trong Ä‘ó có bốn trường hợp bị Ä‘ình bản ba tháng.

Từ đầu năm đến giữa tháng 6/2018, Cục Báo chí cÅ©ng Ä‘ã xá»­ phạt 12 trường hợp vá»›i tổng số tiền 58 triệu đồng; thu hồi má»™t thẻ nhà báo. Đáng chú ý, các sai phạm đều của báo Ä‘iện tá»­, hình thức sai phạm chủ yếu là thông tin sai sá»± thật. 

Nói về những hành vi vi phạm đạo đức nghề báo phổ biến nhất trong thời đại truyền thông kỹ thuật số, nhà báo Hồ Quang Lợi, Phó Chủ tịch Thường trá»±c Há»™i Nhà báo Việt Nam cho hay trong những hành vi không chuẩn má»±c, có những hành vi do non yếu về trình Ä‘á»™, bản lÄ©nh chính trị, nhÆ°ng cÅ©ng có những hành vi cố tình vi phạm về pháp luật, vi phạm về đạo đức nghề nghiệp. 

Má»™t trong những lá»—i phổ biến hiện nay là lấy tin từ mạng xã há»™i nhÆ°ng không kiểm chứng. Trong thời đại truyền thông kỹ thuật số, phÆ°Æ¡ng tiện để lan truyền những sai lệch nhanh, mạnh mẽ, gây tác Ä‘á»™ng lá»›n hÆ¡n nhiều so vá»›i trÆ°á»›c. Bên cạnh Ä‘ó, do đặc thù của mạng xã há»™i nên thông tin có Ä‘á»™ lan tỏa vá»›i tốc Ä‘á»™ chóng mặt. Nhiều khi những thông tin không được kiểm chứng gây bão trên mạng xã há»™i và có tác Ä‘á»™ng tiêu cá»±c đến tâm lý xã há»™i, làm cho người dân tiếp cận thông tin không chuẩn má»±c bị phân tâm, hoang mang hay hiểu sai về chính sách, chủ trÆ°Æ¡ng, quan Ä‘iểm của Đảng, Nhà nÆ°á»›c. 

Tuy nhiên không có sai phạm nào chỉ má»™t người, sai phạm của má»™t cá nhân hay má»™t tập thể liên Ä‘á»›i đến những người chịu trách nhiệm quản lý, Ä‘iều hành tổ chức Ä‘ó. Khi xá»­ lý má»™t sai phạm trên báo chí, người chịu trách nhiệm trá»±c tiếp, đầu tiên trÆ°á»›c pháp luật, trÆ°á»›c xã há»™i là người đứng đầu, quản lý Ä‘Æ¡n vị báo chí; sau Ä‘ó là những người liên quan, người trá»±c tiếp gây ra sai phạm. Bởi vậy, xây dá»±ng đạo đức báo chí là xây dá»±ng má»™t cách làm nghề trong cả dây chuyền hoạt Ä‘á»™ng báo chí để đảm bảo từ khâu đầu đến khâu cuối đều phải thá»±c hiện theo nguyên tắc, chuẩn má»±c. 

Nói nhÆ° vậy không có nghÄ©a là phủ nhận vai trò của mạng xã há»™i. TrÆ°á»›c những thay đổi của thời đại má»›i, nhà báo Hồ Quang Lợi nhấn mạnh: Không nên đối lập giữa báo chí và mạng xã há»™i mà nên tìm cách khai thác những tiện ích từ mạng xã há»™i. NhÆ°ng tất cả thông tin từ mạng xã há»™i phải được kiểm chứng. Báo chí chỉ có thể hoàn thành trách nhiệm khi tạo được tính tin cậy đối vá»›i xã há»™i, Ä‘Æ°a ra xã há»™i những thông tin chính xác, kịp thời, hữu ích, vì lợi ích của đất nÆ°á»›c và nhân dân. 

Theo TTXVN