Cách mạng công nghiệp 4.0 xuất phát từ khái niệm "Industrie 4.0" trong má»™t báo cáo của chính phủ Äức năm 2013. Những yếu tố căn bản trong cách mạng công nghiệp 4.0 bao gồm: Trí tuệ nhân tạo - Artificial Intelligence (AI), Internet kết nối vạn váºt - Internet of Things (IoT) và dữ liệu lá»›n (Big Data). Äối vá»›i báo chí, cách mạng công nghiệp 4.0 Ä‘ã có những tác Ä‘á»™ng nhất định, trong Ä‘ó rõ nét nhất là việc ứng dụng các thành tá»±u khoa há»c kỹ thuáºt trên môi trÆ°á»ng Internet, sá» dụng các thiết bị di Ä‘á»™ng thông minh, sá»± xuất hiện của báo chí sá» dụng công nghệ Ä‘a ná»n tảng, Ä‘a loại hình để phục vụ nhu cầu ngày càng cao của má»i đối tượng bạn Ä‘á»c trong ká»· nguyên truyá»n thông số; bên cạnh Ä‘ó là những yêu cầu ngày càng cao vá» mặt kỹ năng của Ä‘á»™i ngÅ© những ngÆ°á»i làm báo. Trong Ä‘iá»u kiện cách mạng công nghiệp 4.0 Ä‘ang lan tá»a tá»›i má»i "ngõ ngách" của Ä‘á»i sống nhÆ° hiện nay, việc hình thành má»™t thế hệ công chúng má»›i Ä‘ã đặt ra những Ä‘òi há»i đối vá»›i các cÆ¡ quan báo chí trong việc tá»± thay đổi và thích nghi. Mối quan hệ giữa các cÆ¡ quan báo chí - các sản phẩm báo chí - công chúng truyá»n thông ngày càng trở nên chặt chẽ hÆ¡n, trở thành yếu tố sống còn đối vá»›i bất kỳ cÆ¡ quan báo chí truyá»n thông nào. Tuy nhiên, Ä‘ây cÅ©ng được xem là "mấu chốt" sâu xa tác Ä‘á»™ng đến cá nhân má»—i nhà báo và cÆ¡ quan báo chí theo các chiá»u hÆ°á»›ng khác nhau, bao gồm cả tích cá»±c và tiêu cá»±c, trong Ä‘ó đạo đức ngÆ°á»i làm báo luôn giữ vai trò quyết định.
Trong thá»i đại công nghiệp 4.0, hầu hết các cÆ¡ quan báo chí ở Việt Nam Ä‘ã thay đổi để thích nghi. Bên cạnh các sản phẩm báo chí truyá»n thống nhÆ° báo in, các chÆ°Æ¡ng trình phát thanh thì báo Ä‘iện tá», các chÆ°Æ¡ng trình truyá»n hình cho thấy sá»± đổi má»›i rõ nét nhất, Ä‘ó là các chÆ°Æ¡ng trình tÆ°Æ¡ng tác thá»±c tế theo thá»i gian thá»±c, các sản phẩm truyá»n thông Ä‘a phÆ°Æ¡ng tiện, sá»± kết hợp giữa báo chí vá»›i các mạng xã há»™i, sá»± ra Ä‘á»i của tòa soạn há»™i tụ, tòa soạn thông minh ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong xá» lý thông tin... Tất cả những thay đổi Ä‘ó đặt ra yêu cầu rất lá»›n vá» chất lượng nhân lá»±c, hay nói cách khác là kỹ năng của Ä‘á»™i ngÅ© những ngÆ°á»i làm báo trong giai Ä‘oạn hiện nay.
Trí tuệ nhân tạo có thể được ứng dụng vào má»™t khâu nào Ä‘ó trong quy trình sản xuất các sản phẩm báo chí truyá»n thông, nhÆ°ng dù có thông minh đến Ä‘âu thì trí tuệ nhân tạo cÅ©ng không thể hiểu hết được những ẩn ý sâu xa sau má»—i con chữ của nhà báo. Nói nhÆ° váºy để thấy, trong bất cứ Ä‘iá»u kiện, giai Ä‘oạn nào, vai trò của cá nhân má»—i nhà báo trong quy trình sản xuất các sản phẩm báo chí là không thể thay thế được. DÆ°á»›i tác Ä‘á»™ng của cách mạng công nghiệp 4.0, những thách thức đặt ra đối vá»›i đạo đức nghá» nghiệp của má»—i nhà báo, má»—i cÆ¡ quan báo chí càng trở nên rõ nét hÆ¡n, Ä‘ó là sức ép vá» mặt thá»i gian trong cuá»™c Ä‘ua giữa các cÆ¡ quan báo chí trong việc sản xuất các sản phẩm phục vụ nhu cầu công chúng; quá trình sáng tạo các tác phẩm báo chí của cá nhân nhà báo; sá»± tÆ°Æ¡ng tác vá»›i bạn Ä‘á»c thông qua mạng xã há»™i... Chúng ta có thể dá»… dàng nháºn thấy vá»›i sá»± phát triển của công nghệ, cuá»™c Ä‘ua vá» mặt thá»i gian trong việc Ä‘Æ°a tin, bài được tính bằng phút, trÆ°á»›c áp lá»±c nhÆ° váºy, nếu không há»™i tụ đầy đủ kỹ năng, không được trang bị ná»n tảng kiến thức sâu rá»™ng, bản lÄ©nh chính trị vững vàng thì rất dá»… sa vào việc chạy theo số lượng, không kịp tìm hiểu rõ bản chất sá»± việc, hiện tượng. Quá trình sáng tạo tác phẩm báo chí hiện nay cÅ©ng ít nhiá»u chịu sá»± chi phối và tác Ä‘á»™ng của công nghệ khi có không ít ngÆ°á»i cầm bút sá» dụng ná»n tảng công nghệ để thu tháºp tÆ° liệu, tìm kiếm nguồn tin, đặc biệt là từ các mạng xã há»™i mà thiếu Ä‘i sá»± kiểm chứng cần thiết, dẫn đến nhiá»u bài viết thiếu sá»± tháºt khách quan, sai lệch bản chất sá»± việc. Bên cạnh Ä‘ó, nhiá»u nhà báo Ä‘ã sá» dụng mạng xã há»™i nhÆ° má»™t kênh quảng bá hữu hiệu các tác phẩm của mình, nhÆ°ng thiếu Ä‘i sá»± tinh tế khi đăng các dòng trạng thái giáºt gân, câu khách, những bình luáºn ẩn chứa mục Ä‘ích cá nhân, thiếu tính định hÆ°á»›ng và giáo dục công chúng. Má»™t Ä‘iá»u quan trá»ng khác không chỉ riêng đối vá»›i đạo đức nghá» báo Ä‘ó là việc rèn luyện, trau dồi kiến thức và há»c táºp suốt Ä‘á»i. Trong bối cảnh hiện nay, nếu xem nhẹ yếu tố này thì các nhà báo rất khó đứng vững trÆ°á»›c sá»± tác Ä‘á»™ng ngày má»™t lá»›n của công nghệ, của truyá»n thông mạng xã há»™i và những "rung lắc" vá» mặt đạo đức nghá» nghiệp.
Nhìn má»™t cách toàn cục, cách mạng công nghiệp 4.0 Ä‘ang Ä‘em lại cho báo chí những lợi thế không nhá», chÆ°a bao giá» thông tin trên các loại hình báo chí Ä‘a dạng và sôi Ä‘á»™ng nhÆ° hiện nay. Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra đối vá»›i má»—i nhà báo trong giai Ä‘oạn bùng nổ thông tin và công nghệ nhÆ° hiện nay chính là ná»n tảng kiến thức và đạo đức nghá» nghiệp, thái Ä‘á»™ và trách nhiệm của má»—i nhà báo đối vá»›i sá»± tháºt. Hãy biết tranh thủ và ứng dụng công nghệ trong tác nghiệp, đừng quá lệ thuá»™c vào công nghệ mà quên Ä‘i những giá trị ná»n tảng của nghá» báo là tôn trá»ng sá»± tháºt, là đạo đức nghá» nghiệp của má»—i ngÆ°á»i làm báo.
Tuấn Linh
