Chuyến Ä‘i lò đầu tiên

Trong quãng thời gian làm báo, có lẽ lần Ä‘i lò đầu tiên đối vá»›i tôi sẽ là ká»· niệm không bao giờ quên. Thời Ä‘iểm bấy giờ cách Ä‘ây hÆ¡n 5 năm, khi cùng vá»›i anh VÅ© Thành Lâm (lúc Ä‘ó là Phó TGĐ Tập Ä‘oàn TKV, phụ trách an toàn) và các Ban AT, KCM, CV Ä‘i kiểm tra sản xuất và thá»±c hiện công tác ATVSLĐ tại Xí nghiệp than Giáp Khẩu (Công ty than Hòn Gai). Lần đầu Ä‘i lò, lại“tháp tùng” lãnh đạo Tập Ä‘oàn và chÆ°a biết “lò” là gì nên tôi không khỏi lo lắng, nhÆ°ng anh VÅ© Thành Lâm cười, vá»— vai tôi bảo: “Đi vá»›i anh cứ yên tâm, Ä‘i rồi sẽ biết”.

Đến văn phòng của xí nghiệp trong khai trường, chúng tôi được phát quần áo bảo há»™, ủng, mÅ©, Ä‘èn lò... Do Ä‘i vá»›i “Ä‘á»™i hình” toàn những người kỳ cá»±u trong nghề lò nên chắc mọi người nghÄ© tôi cÅ©ng Ä‘ã từng Ä‘i lò rồi nên chỉ được hÆ°á»›ng dẫn và làm quen má»™t cách nhanh chóng để còn kịp thời gian xuống lò. Khi ai nấy Ä‘ã chỉnh tề trang phục thì tôi vẫn còn loay hoay Ä‘eo Ä‘èn lò vá»›i lại Ä‘i ủng, cứ nghÄ© chỉ Ä‘eo ủng nhÆ° bình thường nhÆ°ng lại phải Ä‘eo “ghệt” trÆ°á»›c (giống nhÆ° chiếc tất nhÆ°ng bằng vải kaki dày, được may to, rá»™ng và cao gần đến đầu gối để bảo vệ chân). Rồi tôi cÅ©ng được trợ giúp và hoàn thành các công việc chuẩn bị cho Ä‘i lò. Sau Ä‘ó, anh Nguyá»…n Minh Tuyên, TP An toàn của Công ty lấy ra má»™t chiếc bình nhỏ và hÆ°á»›ng dẫn cách sá»­ dụng “bình tá»± cứu” rồi phát cho mọi người, tôi cÅ©ng làm má»™t cái Ä‘eo lủng lẳng bên hông cùng vá»›i chiếc máy ảnh Nikon D90 Ä‘eo trÆ°á»›c ngá»±c, chúng tôi cùng tiến vào lò...

Từ cá»­a lò mức +12 đến lò chợ dÆ°á»›i lòng đất ở Ä‘á»™ sâu -110m so vá»›i má»±c nÆ°á»›c biển, phải Ä‘i bá»™ qua má»™t đường lò gọi là “lò thông gió”. Khi bÆ°á»›c qua cánh cá»­a sắt, là đường lò sâu hun hút, gió thổi rất mạnh, tiếng quạt hút gió ầm ầm nên phải nói to má»›i nghe được. Lần đầu Ä‘i lò chÆ°a quen nên vừa Ä‘i vừa phải quan sát, dò dẫm mà có lúc đầu vẫn va vào vì lò. Ánh sáng trong lò yếu á»›t từ những chiếc Ä‘èn treo trên nóc lò hắt xuống nên chủ yếu lấy ánh sáng từ chiếc Ä‘èn lò gắn trên mÅ©. Càng vào sâu bên trong, không khí càng ngá»™t ngạt, gió lại giảm nên mồ hôi bắt đầu túa ra. Qua má»™t Ä‘oạn lò nóng hầm hập cảm giác nhÆ° trong phòng xông hÆ¡i, chiếc áo bảo há»™ màu xanh của tôi chẳng mấy chốc Æ°á»›t đẫm. Đi bá»™ khoảng hÆ¡n cây số trong lò, có Ä‘oạn đường lò nhỏ, phải lách người má»›i qua được. Đến đầu lò chợ (nÆ¡i các công nhân sản xuất than), cảm giác hÆ¡i khó thở do thiếu khí, qua ánh Ä‘èn lò tôi cảm nhận được bụi than dày, bay li ti trÆ°á»›c mặt...

Thấy chúng tôi đến, anh em công nhân tÆ°Æ¡i cười chào “các sếp Ä‘i lò ạ”, anh Lâm và các anh lãnh đạo Công ty than Hòn Gai Ä‘áp lại “chào anh em”, “anh em cứ làm việc bình thường”. Tôi thấy từng tốp công nhân Ä‘ang chăm chú làm việc, ai nấy mồ hôi đều Æ°á»›t đẫm quần áo, mặt mÅ©i Ä‘en nhẻm. Đường lò dốc khoảng 15-20 Ä‘á»™, dọc đường lò, má»™t bên là các cá»™t chống thủy lá»±c, má»™t bên là vỉa than, phía trên là xà. Công nhân phải bắn mìn làm tÆ¡i, dùng khoan, choòng để lấy than và tải than ra máng cào. Mọi người thận trọng Ä‘i xuống phía dÆ°á»›i, đường lò khá là chật chá»™i, tôi thấy ở giữa lò không ai Ä‘i nên Ä‘Æ°a chân vào, thế là bị trượt, trôi cả người xuống dÆ°á»›i. Anh Nguyá»…n Văn Quân - Giám đốc XN than Giáp Khẩu vá»™i nắm lấy tay tôi kéo lên, mọi người cùng cười ồ vì cú ngã của tôi làm quần áo dính đầy than. Thì ra, ở giữa là máng trượt để tải than, bị than che kín nên tôi không biết. Anh Quân tỏ ra áy náy và bảo, quên không dặn nhà báo trÆ°á»›c là phải tránh Ä‘i ở giữa lò. Phó TGĐ VÅ© Thành Lâm kiểm tra cẩn thận, chi tiết công tác kỹ thuật, các thiết bị vận tải trong lò, hỏi công nhân về thá»±c hiện biện pháp an toàn... Lúc này tôi má»›i bật máy ảnh định chụp thì không chụp được do trong lò Ä‘á»™ ẩm cao làm máy ảnh bị ẩm, mờ ống kính. CÅ©ng may, sau Ä‘ó khoảng gần 30 phút thì lại chụp được, tôi liền bấm máy nhiều lần nhÆ°ng khi kiểm tra lại chỉ được duy nhất 1 kiểu tàm tạm...

Má»—i lần Ä‘i lò thấy gần hÆ¡n vá»›i những người thợ mỏ

Sau lần Ä‘i lò Ä‘áng nhá»› ấy, tôi có nhiều bài học hÆ¡n cho những lần Ä‘i lò tiếp sau, nhÆ° phải bật máy trÆ°á»›c và để máy luôn ở chế Ä‘á»™ Ä‘ang hoạt Ä‘á»™ng, sẽ làm nóng các thiết bị, hạn chế hÆ¡i ẩm xâm nhập và phải nhá»› mang theo túi nilon, khăn khô để chá»— nào nhiều nÆ°á»›c từ nóc lò nhỏ xuống ngay lập tức phải cho máy vào túi hoặc thấy nóng nhÆ° xông hÆ¡i thì phải quấn chiếc khăn khô để hạn chế hÆ¡i nÆ°á»›c...

Do công việc, nên tôi cÅ©ng hay được Ä‘i lò, có những tuần Ä‘i đến 2-3 lần và cÅ©ng không nhá»› nổi mình Ä‘ã chui lò tác nghiệp bao nhiêu lần. Vì là “báo nhà” nên chúng tôi cÅ©ng được “Æ°u ái” hÆ¡n, hầu nhÆ° tất cả các mỏ hầm lò giếng đứng, giếng ngiêng ở Quảng Ninh đều Ä‘ã được Ä‘i, kể cả các dá»± án má»›i nhÆ° Núi Béo, Khe Chàm II-IV ở Ä‘á»™ sâu 300-500m so vá»›i má»±c nÆ°á»›c biển. Tôi nhá»›, có lần Ä‘i cùng vá»›i lãnh đạo Chính phủ và các bá»™, ngành, tỉnh Quảng Ninh và Tập Ä‘oàn Ä‘i lò Nam Mẫu, tất cả các báo khác đều không được xuống lò, chỉ có tôi và anh Mạnh Hùng, Công ty than Mạo Khê cùng vá»›i má»™t đồng nghiệp báo Quảng Ninh được xuống. Lần Ä‘ó, chúng tôi Ä‘ã ghi được những hình ảnh đẹp về lãnh đạo Chính phủ, các bá»™, ngành và tỉnh Quảng Ninh vá»›i thợ lò.

 Công nhân làm việc dÆ°á»›i hầm lò.

Để có được những thông tin, hình ảnh dÆ°á»›i lò là cả má»™t công việc đầy rẫy khó khăn, nam giá»›i Ä‘ã khó, nữ giá»›i còn khó khăn hÆ¡n. Nhiều khi phải Ä‘i bá»™ mấy cây số trong lò, có lúc gặp nÆ°á»›c từ nóc lò rỏ xuống nhÆ° mÆ°a, lò ngập nÆ°á»›c đến đầu gối, nhiều Ä‘oạn bùn mút cả ủng, qua những Ä‘oạn lò bị nén, lò thấp phải cúi người Ä‘i lom khom, có lúc phải ôm máy ảnh cúi gập người lại mà bò qua; nhiều Ä‘oạn lò nhỏ, dốc phải bám vào dây thừng bên cạnh để Ä‘u người xuống, rồi leo lò thượng dốc trên 30 Ä‘á»™ mệt “bở hÆ¡i tai”... Đồng thời, phải đảm bảo an toàn trong khi Ä‘i lại, vừa phải bảo quản thiết bị để không bị va đập, không bị Æ°á»›t, bị ẩm. Khi tác nghiệp vừa phải ghi chép thông tin vào sổ, vừa phải tìm góc Ä‘á»™ để chụp được ảnh trong Ä‘iều kiện đường lò chật hẹp, thiếu ánh sáng, Ä‘ông người... nhÆ°ng trong hành trình của những người “chép sá»­”, không những nam giá»›i mà cánh nữ phóng viên Tạp chí TKV cÅ©ng đều Ä‘ã từng Ä‘i lò, Ä‘i để hiểu hÆ¡n và để có những bài viết, hình ảnh sinh Ä‘á»™ng cho Ä‘á»™c giả và thợ mỏ.

So vá»›i trÆ°á»›c Ä‘ây, có lần Ä‘i bá»™ lên giếng nghiêng khi ra lò chỉ có tời há»— trợ thì hiện nay các Ä‘Æ¡n vị khai thác hầm lò nhÆ° Than Hà Lầm, Mạo Khê, Nam Mẫu, Vàng Danh, Khe Chàm, Quang Hanh, DÆ°Æ¡ng Huy, Hạ Long, Thống Nhất... đều đầu tÆ° cÆ¡ giá»›i hóa vận chuyển người bằng thang máy, songloan, monoray, tàu Ä‘iện, tời cáp treo... nên Ä‘i lò đỡ vất vả hÆ¡n nhiều. Hầu hết công nhân không phải Ä‘i bá»™ nhiều, cÆ¡ giá»›i hóa vận chuyển người Ä‘Æ°a công nhân đến nÆ¡i làm việc gần hÆ¡n, giảm thời gian Ä‘i lại, tăng thời gian làm việc hữu ích, giúp tăng năng suất lao Ä‘á»™ng, nâng cao thu nhập, đảm bảo sức khỏe, an toàn cho công nhân.

Bây giờ thì Ä‘i lò Ä‘ã không còn xa lạ nữa mà trở thành công việc quen thuá»™c, má»—i lần Ä‘i lò chúng tôi thấy gần hÆ¡n vá»›i những người thợ mỏ để chia sẻ những khó khăn, vất vả của họ, càng được hiểu hÆ¡n về sản xuất than hầm lò, về những người thợ lò Ä‘ang ngày Ä‘êm vất vả trong lò sâu để làm ra những tấn “vàng Ä‘en” cho Tổ quốc...

Theo Việt Trung/Báo Nhà báo & Công luận