PV: Theo anh làm báo bây giờ dá»… hay khó?

Nhà báo Lại Bá Hà - Phó Tổng biên tập báo Kinh tế và Đô thị: Theo tôi, làm báo thời nay vừa dá»… vừa khó, dá»… so vá»›i trÆ°á»›c là công nghệ thông tin hiện đại, việc tiếp cận, tìm kiếm nguồn tin dá»… dàng hÆ¡n trÆ°á»›c Ä‘ây rất nhiều. Bên cạnh Ä‘ó, công nghệ cÅ©ng giúp má»—i tờ báo, nhà báo có nhiều sản phẩm hÆ¡n cho bạn đọc. Thông tin từ nhà báo, má»—i tờ báo đến vá»›i bạn đọc nhanh hÆ¡n, Ä‘a dạng hÆ¡n. Ưu thế vượt trá»™i nữa của báo chí công nghệ Ä‘ó là việc tÆ°Æ¡ng tác cùng bạn đọc, má»—i nhà báo và các toà soạn báo sẽ dá»… dàng chia sẻ, trao đổi, Ä‘o đếm được thị hiếu bạn đọc để chủ Ä‘á»™ng thay đổi ná»™i dung, hình thức cho phù hợp. 

Về Ä‘iểm khó, việc tạo được bản sắc thông tin riêng cho má»—i tờ báo thời công nghệ số là Ä‘iều không Ä‘Æ¡n giản. Hiện các báo Ä‘ang thiếu Ä‘i những bài viết riêng Ä‘á»™c Ä‘áo vốn là đặc sản của từng tờ báo nhÆ° thời hoàng kim của báo in. Việc dấn thân, tìm tòi những đề tài hay, những bài viết có tính nhân văn, những tấm gÆ°Æ¡ng người tốt... ngày càng thÆ°a vắng trong khi những thông tin tiêu cá»±c, vụ án rùng rợn, vụ việc dung tục... được Ä‘Æ°a nhiều vá»›i tần suất dày đặc tạo cảm giác nhàm chán cho bạn đọc và định hÆ°á»›ng không tốt cho xã há»™i. Bên cạnh Ä‘ó, công nghệ thông tin cÅ©ng khiến các báo phải chạy Ä‘ua vá»›i nhau để giành bạn đọc, dẫn đến việc thiếu sá»± kỹ càng trong tổ chức, tác nghiệp, biên tập, xá»­ lý chau truốt nhÆ° báo in trÆ°á»›c Ä‘ây.

Giá trị của nhà báo đối vá»›i xã há»™i ngày nay là "lên giá" hay "xuống giá"?

- Theo tôi “xuống giá” hay “lên giá” cÅ©ng tuỳ vào quan niệm má»—i người. Vá»›i những nhà báo chân chính luôn luôn thá»±c hiện Ä‘úng lÆ°Æ¡ng tâm và trách nhiệm của mình thì họ vẫn nhận được sá»± tôn trọng của người dân, chính quyền và doanh nghiệp. Đối vá»›i những nhà báo luôn luôn tạo cho mình những thứ “quyền lá»±c Ä‘en” thì chính là họ tá»± hạ giá nhân phẩm, đạo đức của mình. Xã há»™i vẫn tôn vinh, ghi nhận công lao, sá»± Ä‘óng góp của báo chí và sá»± dấn thân của các nhà báo. Có những nhà báo Ä‘ã tá»­ vong khi Ä‘ang tác nghiệp trong mÆ°a lÅ©, có nhà báo bị tấn công khi tham gia Ä‘iều tra... Bạn đọc luôn luôn ghi nhận. Tuy nhiên, dÆ° luận và bạn đọc cÅ©ng sẽ không tha thứ cho những nhà báo khi họ bán rẻ lÆ°Æ¡ng tâm, nghề nghiệp của mình. Bên cạnh Ä‘ó, việc thÆ°Æ¡ng mại hoá báo chí, giật tít phản cảm, câu view, kích thích lối sống thá»±c dụng, rẻ tiền, thiếu nhân văn… cÅ©ng làm cho giá trị của nhà báo phần nào bị ảnh hưởng trÆ°á»›c công chúng và xã há»™i. 

Những thói xấu dá»… mắc phải nhất của nhà báo thời công nghệ ngày nay là gì? 

- Trong thời đại 4.0, khi hiệu suất của các cÆ¡ quan truyền thông được Ä‘o đếm bằng lượng view, nhiều nhà báo buá»™c phải cạnh tranh để Ä‘Æ°a tin nhanh, tin nóng. Áp lá»±c này vô tình Ä‘ã tạo ra má»™t thế hệ nhà báo salon, khai thác mạng xã há»™i, đời tÆ° của các người nổi tiếng thông qua mạng xã há»™i hay “xào nấu” lại các thông tin trên mạng rồi giật tít để câu khách. Công nghệ hiện đại khiến nhiều nhà báo trở nên lười biếng trong Ä‘ào sâu suy nghÄ©, tìm kiếm đề tài, nhiều phóng viên chỉ lên mạng search vài chi tiết Ä‘ã có thể có tin, bài. Việc phụ thuá»™c quá lá»›n vào Google Ä‘ôi lúc là con dao hai lưỡi vá»›i nhà báo.

Những năm qua, chúng ta phải thẳng thắn thừa nhận Ä‘ã xuất hiện những cách làm báo được gọi là "đếm tầng". Anh hình dung về những phóng viên "đếm tầng" nhÆ° thế nào? 

- Tôi không hình dung ra cụ thể phóng viên “đếm tầng” nhÆ° câu hỏi chị nêu, tuy nhiên hiện tượng này Ä‘ã và Ä‘ang gây bức xúc cho dÆ° luận xã há»™i, đồng thời ảnh hưởng rất lá»›n đến uy tín của báo chí. Các cÆ¡ quan chức năng và người dân Ä‘ã lên tiếng về hiện tượng này vá»›i thái Ä‘á»™ rất bức xúc. Và trên thá»±c tế có không ít người mang danh nghÄ©a nhà báo Ä‘i tống tiền người dân, doanh nghiệp Ä‘ã bị bắt khi thá»±c hiện tác nghiệp bằng kỹ năng “đếm tầng” hay “rình” các vi phạm trật tá»± Ä‘ô thị để “Ä‘iều tra”. Đây là những “con sâu Ä‘ang làm rầu nồi canh”, gây ảnh hưởng lá»›n tá»›i hình ảnh những người làm báo.

Có má»™t nhà báo nói vá»›i tôi rằng hÆ¡i ngạc nhiên vì có những nhà báo được Ä‘ào tạo bài bản, bằng cấp đầy mình nhÆ°ng lại không hành nghề trung thá»±c, mà họ dùng kiến thức, sá»± khôn ngoan của họ vào việc kiếm chác bằng cách làm báo nhÆ° chúng ta vừa đề cập. Cho nên, trong thời buổi này, chúng ta nên quan niệm nhÆ° thế nào về hành nghề và đạo đức làm nghề? Chúng ta có nên bi quan rằng thời buổi này nhà báo tá»­ tế ngày nay thì rất khó sống không? 

- Tôi không cho rằng nhà báo tá»­ tế sẽ khó sống. Thời nào cÅ©ng vậy, giá trị chân chính, đạo đức luôn là những Ä‘iều đọng lại lâu bền nhất. Má»™t nhà báo chân chính, vá»›i các tác phẩm chân chính có thể không Ä‘ón nhận được nhiều like, nhiều view nhÆ°ng chắc chắn ẩn sâu trong má»—i tác phẩm sẽ là những thông Ä‘iệp rất nhân văn, mà bạn đọc không chỉ đọc trong 1-2 ngày, mà họ có thể suy ngẫm và chia sẻ hàng tháng, hàng năm. HÆ¡n nữa, khái niệm sống không chỉ nên Ä‘ong đếm bằng đồng tiền, Ä‘Æ°Æ¡ng nhiên, nhà báo cÅ©ng nhÆ° các ngành nghề khác, cÅ©ng cần có thu nhập để duy trì cuá»™c sống của bản thân và gia Ä‘ình; song khái niệm dá»… sống cÅ©ng cần Ä‘ong đếm bằng sá»± tôn trọng của đồng nghiệp và những người xung quanh. HÆ¡n nữa, các giải thưởng báo chí hàng năm của quốc gia, hay các ngành, địa phÆ°Æ¡ng đều là những sân chÆ¡i cho các nhà báo chân chính, chứ không phải nhà báo “đếm tầng” hay nhà báo “Ä‘ánh” doanh nghiệp nhÆ° chị nói ở trên.

Xin cảm Æ¡n anh! 

Theo Cẩm Thúy/Báo Äáº¡i Ä‘oàn kết